De man met een vraag als naam

Er was een profeet met een vraag als naam. Hij kwam uit Moreset, een gehucht in de heuvels waar het boerenland overgaat in de vlakte, en niet uit Jeruzalem. Van dichtbij zag hij wat de groten van ver niet wilden zien: hoe de rijken de akkers van de armen inpikten, hoe het recht in de stadspoort te koop lag, hoe zijn kleine dorpen onder de voet werden gelopen door legers die alleen in getallen dachten. Micha heette hij, een fragment, een afgebroken zin. Voluit was het Michajehoe: wie is als JHWH? Zijn hele leven droeg hij die vraag als naam. Elke keer dat zijn moeder hem binnenriep van het erf, klonk zij over de heuvels, en elke keer dat iemand hem in de poort aansprak, beleed die zonder het te merken de onvergelijkbaarheid van zijn God.

Aan het slot van zijn boek, na zeven hoofdstukken waarin alles instort wat hij had aangekondigd, houdt hij stil en stelt hij hardop de vraag die hij altijd al was: mi-El kamocha, wie is een God als U? Het is alsof een mens die zijn leven lang Vraagteken heette, op zijn laatste bladzijde eindelijk het teken uitspreekt. Dan komt er een antwoord, en dat antwoord had niemand verwacht.

Want die vraag klinkt door heel de Schrift, telkens als een mens overweldigd raakt door God (bij de zee, in de tempel, in de nood), en overal wordt zij beantwoord met macht. Hij is onvergelijkbaar in heiligheid, in wonderen, in kracht. Behalve hier. Bij Micha wordt zij beantwoord met vergeving: wie is een God als U, die de schuld draagt en er vreugde in vindt? De weergaloosheid van God ligt niet het diepst in wat Hij breekt, maar in wat Hij draagt. Die draad probeer ik in dit boek vast te houden.

Toch gaat dit boek over een Persoon, niet over een gedachte. Dus vóór alles één vraag, aan u. Kent u Hem? Ik vraag niet of u iets over Hem weet; de meesten van ons weten van alles over Hem. Kent u Hem zoals u een vader kent, een geliefde, iemand met wie u hebt geleefd? Ieder mens draagt een beeld van God met zich mee, en dat beeld is zelden zuiver. Het is gekleurd door de vaders die we hadden, door de jaren waarin Hij vooral aanvoelde als iemand die toekeek en het hoofd schudde. Met zo'n beschadigd beeld is het bijna ondoenlijk Hem lief te hebben.

Bijstellen is niet genoeg; dit boek wil dat beeld vervangen. Het wil u de echte God voorstellen, en dat is iets anders dan u nog meer over Hem vertellen. Het volgt één vraag – wie is als U? – van de eerste keer dat zij klinkt, in Egypte, tegen een koning, over kikkers, tot de laatste keer, aan een glazen zee, uit de mond van een menigte die niemand meer tellen kan. Als het goed is, eindigt u dit boek niet bij de gedachte "nu weet ik meer". U slaat het dicht met de enige zin die overblijft wanneer u Hem werkelijk hebt gezien: U, niemand is als U.

De man die de vraag als naam droeg, stelt haar aan het slot. Wij beginnen aan het begin, in het land van de 1.000 goden. Daar klonk het antwoord al, "niemand is als JHWH", voordat de vraag aan de zee gezongen werd.