Wie is toch Deze?

De storm gehoorzaamt (Markus 4:35-41)

7 min lezen

Wie is als U?

de vraag

tis ara houtos estin"wie is toch Deze?"

Mark. 4:41de leerlingen, onder elkaar in de boot

Toch zit die Naam nu in de boot, op een kussen, met natte kleren, en Hij heeft zojuist gedaan wat alleen die Naam kan.

Het is avond op het meer van Galilea, en het meer heeft een slechte naam. Het ligt laag, ingeklemd tussen heuvels, en zonder waarschuwing kan de wind door de kloven naar beneden vallen en het water in minuten opzwepen tot muren. De mannen in de boot weten dat; de meesten zijn hier geboren, ze vissen dit meer hun leven lang. Toch worden deze doorgewinterde vissers doodsbang als de storm losbarst, de golven over de rand slaan en de boot volloopt. Ze hozen, ze trekken aan de touwen, ze schreeuwen tegen elkaar boven de wind uit. Achter in de boot, op het kussen van de roeier, ligt hun Meester te slapen.

Slapen. Terwijl het water stijgt en de mannen om hun leven vechten, slaapt Hij, uitgeput, met Zijn hoofd op een kussen, als een kind dat niets van gevaar weet. Daar zit het eerste raadsel van dit tafereel. In heel het Oude Testament was de zee de oervijand, de brullende chaos die alleen JHWH kon temmen. Nu doet die zee haar uiterste best om de Man te verzwelgen die haar ooit maakte, en Hij merkt er niets van. Ze schudden Hem wakker, en wat uit hun mond komt, is eerder een verwijt dan een gebed, rauw en menselijk: Meester, kan het U niet schelen dat wij vergaan? Ligt U te slapen terwijl wij verdrinken?

Hij staat op. Geen paniek, geen gehaast gebed naar de hemel om hulp. Hij spreekt de storm rechtstreeks toe, zoals je een dier toespreekt dat te ver is gegaan. Zwijg, zegt Hij tegen de wind. Wees stil. Markus gebruikt daar een woord dat letterlijk betekent: houd je muil. Sta stil, ga liggen. De wind valt weg, in één klap, het water wordt glad als een spiegel, en het is doodstil. Zo gaat geen storm liggen die uitraast. Zo gaat een dier liggen dat zijn baas hoort. Het meer, dat zich even tevoren gedroeg als een god, gehoorzaamt een moe mens die het zojuist een standje gaf.

Na de storm zijn de mannen banger dan tijdens de storm. Toen het waaide, waren ze bang voor het water. Nu het stil is, zijn ze bang voor Hem. Ze vreesden met grote vrees, schrijft Markus, en ze fluisteren tegen elkaar de vraag waar dit hele boek om draait: wie is toch Deze, dat zelfs de wind en de zee Hem gehoorzamen? Ze hebben Hem zien eten en slapen en moe worden; ze weten waar Hij vandaan komt, ze kennen Zijn moeder. Nu doet Hij het ene wat in al hun heilige liederen aan Eén was voorbehouden.

De sleutel hadden ze al. Ze waren opgegroeid met de psalmen, en die psalmen wisten wie de zee bedwingt. U heerst over de overmoed van de zee, zongen ze; als haar golven zich verheffen, brengt U ze tot bedaren. Hij doet de storm bedaren, zodat hun golven zwijgen. Tot hiertoe en niet verder, had God tegen de trotse baren gezegd; hier zal zich uw hoogmoed breken. Eén Naam hoort thuis in die zinnen, en het is niet de naam van een timmerman uit Nazareth. Toch zit die Naam nu in de boot, op een kussen, met natte kleren, en Hij heeft zojuist gedaan wat alleen die Naam kan. De vraag "wie is als JHWH?", die door heel de Schrift heeft geklonken, is in één nacht op het water een andere vraag geworden, met hetzelfde antwoord: wie is toch Deze?

Ze durfden het nog niet uit te spreken, en dat is te begrijpen, want het antwoord is te groot voor een vissersboot. De God die de zee schiep en haar grenzen stelde, die eens een pad door haar sloeg om slaven te bevrijden en die de dichter in zijn slapeloze nacht troostte met de herinnering aan dat pad, was al die tijd bij hen aan boord geweest: moe genoeg om te slapen, dichtbij genoeg om aan te raken. Ze hadden gedacht dat ze een storm moesten overleven met een slapende leraar. Nu roeien ze over het stille water naar de overkant met de Heer van de zee aan boord. Er komen nog stormen. Maar wie in die boot zit, weet voortaan Wie er achterin op het kussen ligt.

KennerDe zee, en Wie haar bedwingt

In het Oude Testament komt het bedwingen van de zee aan JHWH alleen toe (Ps. 89:10; 93:3-4; 107:29; Job 38:11). In het oude Oosten is de zee de chaosmacht bij uitstek; de belijdenis dat JHWH haar met een woord tot rust brengt, is een belijdenis van Zijn onvergelijkbaarheid.

Jezus spreekt de zee toe als een tegenstander: siopa, pefimoso (Mark. 4:39), "zwijg, wees gemuilkorfd", met hetzelfde werkwoord waarmee Hij een onreine geest het zwijgen oplegt (Mark. 1:25). De vrees van de leerlingen verschuift: tijdens de storm zijn zij "bang" (deiloi, 4:40), na de stilte "vreesden zij met grote vrees" (4:41), een ontzag dat nu Hem geldt. Hun vraag tis ara houtos estin ("wie is toch Deze?") is de nieuwtestamentische gedaante van mi kamocha. Of Markus die echo bewust aanbrengt, valt niet te bewijzen; dat de psalmen dit gezag aan JHWH alleen toekennen, staat er.

ExcursDe God die slaapt

De psalmen kennen de klacht van wie ervaart dat God slaapt: "Word wakker! Waarom slaapt U, Heer? Ontwaak, verstoot ons niet voor altijd!" (Ps. 44:24). In bijna dezelfde scène slaapt nog iemand. Jona lag te slapen in het ruim, terwijl de heidense matrozen om hun leven baden en de storm het schip aan stukken dreigde te slaan. Daar houdt de gelijkenis op, en het verschil zegt alles. Jona moest overboord voordat de zee tot rust kwam; de storm ging pas liggen toen de ongehoorzame profeet in de golven verdween. Jezus stilt de zee door een enkel woord, uit eigen gezag, zonder dat iemand overboord hoeft. Toch zou er een dag komen dat ook Hij, als een tweede en grotere Jona, in de diepte werd geworpen om een grotere storm te stillen dan die op het meer van Galilea: de storm tussen God en de mens. Op het meer stilde Hij de zee met een woord. Aan het kruis stilde Hij haar door erin te verdrinken.

HartKan het U niet schelen?

"Meester, kan het U niet schelen dat wij vergaan?" Het is een van de eerlijkste zinnen in het evangelie, en velen hebben hem in hun eigen woorden gebeden. Het is het verwijt van wie in de storm zit terwijl God lijkt te slapen: het gevoel dat Hij er wel is, ergens, maar niet wakker, niet betrokken, niet bewogen door wat u overkomt. Als u die zin herkent, bent u in goed gezelschap. De leerlingen baden hem hardop, midden in het water. Jezus vroeg hun later wel waarom ze zo bang waren, maar eerst stond Hij op en bracht de storm tot zwijgen.

Het was waar dat Hij sliep. Het was niet waar dat het Hem niet kon schelen. Markus laat elders zien wat er in Hem omgaat als Hij mensen in nood ziet: "Toen Hij de grote menigte zag, werd Hij innerlijk bewogen over hen, want zij waren als schapen die geen herder hebben" (Mark. 6:34). Op het meer zat Hij niet aan de wal, of in een veilige haven kilometers verderop. Hij zat de hele tijd in dezelfde boot, in hetzelfde water, met dezelfde golven over Zich heen, en Zijn slaap was de rust van Iemand die Zijn Vader vertrouwt. Ook als Hij lijkt te slapen, is Hij nooit uit de boot gestapt. En als Hij opstaat en spreekt, gaat zelfs de zee liggen.

*Aantekening bij de grondtekst. De storm op het meer: Markus 4:35-41 (vgl. Mattheüs 8:23-27; Lukas 8:22-25). De slapende Jezus op het kussen: 4:38; "zwijg, wees stil" (pefimoso): 4:39; vgl. 1:25; "wie is toch Deze?": 4:41. JHWH als de enige die de zee bedwingt: Psalm 89:10; 93:3-4; 107:29; Job 38:11. De slapende Jona: Jona 1:5-6. De klacht "waarom slaapt U?": Psalm 44:24. De ontferming van Jezus: Markus 6:34. De Godsnaam als JHWH.*