In Hem houdt alles stand

In een onbeduidend stadje in het binnenland van Klein-Azië, Kolosse, sluipt een verleiding de jonge gemeente binnen. Er zijn leraars gekomen met een verfijnd verhaal, een "wijsbegeerte", zoals Paulus het spottend noemt. De kern ervan is niet dat Jezus verkeerd is, maar dat Jezus niet genoeg is. Je hebt meer nodig, fluisteren ze: tussenpersonen tussen jou en God, machten en engelen die je gunstig moet stemmen, bijzondere visioenen, strenge regels over eten en feestdagen, een hele trap van geestelijke wezens waarlangs je omhoog moet klimmen om echt bij God te komen. Christus is een goed begin, zeggen ze, maar Hij is één schakel in een langere keten. Paulus, gevangen en ver weg, weerlegt het niet punt voor punt. Hij antwoordt met een lied dat zo hoog boven de dwaling uittorent dat er van die keten niets overblijft. Er is geen "meer", zingt hij, om de simpele reden dat in Christus alles is.

Er ligt op dit moment iets binnen handbereik, een beker, een pen, de rand van de tafel, en het blijft heel. De atomen erin vliegen niet uit elkaar, de tafel zakt niet door de vloer, de aarde tuimelt niet de zon in. Er is, elk ondeelbaar ogenblik, iets wat de werkelijkheid bijeenhoudt in plaats van haar te laten verstuiven, en Paulus zegt in een paar woorden wie dat doet. Vlak daarvoor noemt hij Hem bij een naam van liefde: "de Zoon van Zijn liefde" (1:13). Hij is het beeld van de onzichtbare God, zingt hij, de eerstgeborene van heel de schepping. Want in Hem zijn alle dingen geschapen, in de hemel en op de aarde, het zichtbare en het onzichtbare, tronen en heerschappijen, overheden en machten: alles is door Hem en tot Hem geschapen. En Hij is vóór alles, en alle dingen bestaan tezamen in Hem.

Paulus zet die "machten" ergens neer waar je van opkijkt. De geestelijke wezens waar de dwaalleraars zo bang voor waren, de tronen en heerschappijen die je zogenaamd gunstig moest stemmen, plaatst hij zonder pardon in het rijtje van het geschapene. Wat zich als Christus' concurrent voordeed, blijkt Zijn maaksel. Wie Hem een schakel noemde, vergat dat Hij de keten smeedde. En dan staat er, bijna terloops: in Hem bestaan alle dingen tezamen, in Hem houdt het al stand. De Timmerman uit Nazareth is de samenhang van het heelal. Neem Hem weg, en met de sterren valt de samenhang zelf uiteen. Elk atoom, elke natuurwet, elke seconde wordt door Hem bijeengehouden.

Bij de profeten had God de afgoden bespot die op ossenkarren de ballingschap in gedragen moesten worden, terwijl Hij Zelf Zijn volk droeg; hier houdt Hij de hele kosmos bijeen. Wie dat doet, is geen anonieme kracht of blinde natuurwet. Het is een Persoon met een gezicht en een naam, dezelfde die sliep in de boot en Zich bukte over een verlamde. Paulus noemde Hem zojuist de Zoon van Zijn liefde. Wat de sterren in hun baan houdt, heeft een hart: de Geliefde van de Vader houdt vast zoals liefde vasthoudt, en laat niet los.

Vanuit de sterren trekt Paulus het lied door tot aan het kruis. Hij is het hoofd van het lichaam, de kerk, gaat hij verder, de eerstgeborene uit de doden, want het heeft God behaagd heel de volheid in Hem te laten wonen, en door Hem alle dingen met Zich te verzoenen, vrede makend door het bloed van Zijn kruis. Die twee zinnen staan met opzet naast elkaar, en de spanning wordt niet opgelost. Dezelfde in Wie alle dingen tezamen bestaan, maakte vrede door het bloed van Zijn kruis. De hand die de melkwegstelsels op hun plaats houdt, liet zich doorboren met een spijker. Tegen de leraars die zeiden dat je meer nodig hebt dan Christus, zet Paulus één woord: volheid. Heel de volheid van God woont lichamelijk in Hem (2:9), en meer dan alles bestaat niet. Wie iets bij Christus wil optellen, heeft Hem nog niet gezien.

In zijn brief aan Rome komt Paulus langs een andere weg op dezelfde top uit. Hij worstelt er 11 hoofdstukken lang met de diepste raadsels die er zijn: Gods barmhartigheid en Zijn oordeel, de uitverkiezing en de verharding, hoe Jood en heiden beide in Zijn plan passen. Halverwege had hij al een hoogte bereikt waar geen redenering bij kan: niets "zal ons kunnen scheiden van de liefde van God, die in Christus Jezus is, onze Heer" (Rom. 8:39). Nu redeneert hij tot aan de rand van wat een menselijk verstand kan bevatten, en bij de afgrond houdt hij op met redeneren en begint hij te zingen. O diepte van rijkdom, van wijsheid en kennis van God! Hoe ondoorgrondelijk zijn Zijn oordelen en onnaspeurlijk Zijn wegen! Want wie heeft de gedachte van de Heer gekend? Of wie is Zijn raadsman geweest? Of wie heeft Hem eerst iets gegeven, dat het hem vergolden zou worden?

In die drie vragen klinken de twee plekken waar de Schrift het diepst over Gods onvergelijkbaarheid had gesproken. "Wie heeft de gedachte van de Heer gekend?" komt uit de rechtszaal van Jesaja, waar God vroeg wie ooit Zijn Geest had bestuurd of de wateren met Zijn hand had gemeten. "Wie heeft Hem eerst iets gegeven?" komt uit de storm boven Job, waar God vroeg wie Hem iets had voorgeschoten dat Hij zou moeten terugbetalen, want al wat onder de hemel is, is van Hem. Paulus hoeft het niet uit te leggen. Hij zingt het antwoord in de enige vorm die overblijft als het denken op is.

De beker binnen handbereik is nog heel. Hij bleef heel terwijl Paulus redeneerde en terwijl hij zong, en hij blijft heel terwijl u dit leest, omdat Iemand hem vasthoudt: dezelfde die vrede maakte door het bloed van Zijn kruis. Uit Hem en door Hem en tot Hem zijn alle dingen, de melkwegstelsels en deze beker, het kruis en dit ogenblik. Hem zij de heerlijkheid tot in eeuwigheid. Amen.

*Aantekening bij de grondtekst. De hymne van Kolossenzen 1:15-20: het beeld van de onzichtbare God en de eerstgeborene (1:15); "in Hem is alles geschapen [...] tronen, heerschappijen, overheden, machten" (1:16); "in Hem bestaan alle dingen tezamen" (synestēken, 1:17); het hoofd van de kerk en de eerstgeborene uit de doden (1:18); de volheid (plērōmaPlērōma (πλήρωμα)Grieks voor volheid. De term die in Romeinen 11:25 gebruikt wordt voor de volheid van de heidenen — het vooraf bepaalde aantal gelovigen uit de naties, van wie de inzameling het huidige tijdperk afsluit. Vermeld in hoofdstuk 2., 1:19; vgl. 2:9) en de verzoening "door het bloed van Zijn kruis" (1:20). De achtergrond: de dwaalleer in Kolosse die tussenmachten vereerde. "De Zoon van Zijn liefde": Kolossenzen 1:13; niets scheidt van de liefde van God: Romeinen 8:35-39. De doxologie van Romeinen 11:33-36, met de aanhaling van Jesaja 40:13 en Job 41:2. Verdere doxologieën: 1 Timotheüs 1:17; 6:15-16 ("die geen mens gezien heeft"; vgl. Exodus 33:20). De dragende God tegenover de gedragen afgod: Jesaja 46:1-4. De Godsnaam als JHWH.*