27
Het lied van Mozes en het Lam
De cirkel sluit (Openbaring 15; 19)
6 min lezen
Wie is als U?
de vraag"Wie zou U niet vrezen, Heer, en Uw Naam niet verheerlijken?"
Opb. 15:4de overwinnaars aan de zee van glas
Geen god die een mens ooit bedacht, liet zich zo ver halen voor een bruid die hem ontrouw was geweest, en geen god boog zich ooit voorover om met eigen hand haar tranen weg te vegen.
Aan het eind van alle visioenen ziet Johannes een zee. Het is niet meer de brullende chaos, de oervijand, het water dat een leger verzwolg en een profeet in zijn diepte trok. Dit is een zee van glas, vermengd met vuur: glad, doorschijnend, roerloos als een vloer. De macht die de volken vreesden en die alleen JHWH kon temmen, ligt hier als een spiegel onder de troon, voorgoed verstild. Op die glazen zee, of eraan, staan mensen. Het zijn de overwinnaars, zij die het beest en zijn merkteken hebben weerstaan, met de harpen van God in hun handen. Een menigte die door het vuur is gegaan, staande op de getemde zee, en zij heffen een lied aan.
Johannes noemt het het lied van Mozes, de dienstknecht van God, én het lied van het Lam. Twee liederen in één mond. Het eerste werd geboren aan een andere zee, toen een volk van pas bevrijde slaven aan de overkant stond en het uitzong boven het water: wie is als U onder de goden, JHWH? Aan de laatste zee klinkt het opnieuw, gezongen door een menigte die niemand tellen kan en die dwars door de laatste storm heen thuis is gekomen: groot en wonderbaarlijk zijn Uw werken, Heer God, Almachtige; rechtvaardig en waarachtig zijn Uw wegen, Koning van de volken. Wie zou U niet vrezen, Heer, en Uw Naam niet verheerlijken? Want U alleen bent heilig; alle volken zullen komen en zich voor U neerbuigen. Wat aan de Schelfzee als een vraag begon, heeft hier geen vraagteken meer nodig.
Verderop breekt er een geluid los dat in heel het Nieuwe Testament alleen hier te horen is. Een grote menigte in de hemel roept, als het gedruis van vele wateren en van zware donderslagen, één woord dat geen vertaling nodig heeft: Halleluja. Het water dat ooit een leger verzwolg, is het geluid van lof geworden. Vier keer breekt het Halleluja los, als golven die over elkaar heen slaan. De eerste golf zingt van het recht: waarachtig en rechtvaardig zijn Zijn oordelen, want Hij heeft de grote hoer geoordeeld die de aarde verdierf (19:1-2). De laatste golf draagt de reden mee: de bruiloft van het Lam is gekomen, en Zijn bruid heeft zich gereedgemaakt. Het verbond begon als een trouwbelofte aan de voet van een berg, en die trouwdag werd bezoedeld met een kalf van goud. Hier staat zij klaar, in fijn linnen, rein en blinkend, en het linnen is haar geschonken.
De Bruidegom heeft naar deze dag uitgezien. Jesaja zag het al: "Men zal u niet meer Verlatene noemen [...] u zult heten: Mijn vreugde is in haar [...] zoals een bruidegom zich verheugt over zijn bruid, zo zal uw God Zich over u verheugen" (Jes. 62:4-5). Waar het feest uitmondt in de nieuwe schepping, doet de Almachtige het intiemste wat de Schrift van Hem vertelt. God Zelf zal bij hen wonen, belooft een stem uit de troon, en Hij zal elke traan van hun ogen afwissen (Opb. 21:3-4). Johannes, die in de troonzaal zo hard had gehuild, hoort het met eigen oren. Geen god die een mens ooit bedacht, liet zich zo ver halen voor een bruid die hem ontrouw was geweest, en geen god boog zich ooit voorover om met eigen hand haar tranen weg te vegen.
Op de avond voor Zijn dood nam Jezus in een bovenzaal in Jeruzalem een beker, dankte en gaf hem door. Van nu af aan zal Ik niet meer drinken van deze vrucht van de wijnstok, zei Hij, tot de dag waarop Ik hem nieuw met u drink in het Koninkrijk van Mijn Vader (Mat. 26:29). Toen ging Hij de nacht in. Nu roept een engel tegen Johannes: schrijf, gelukkig zijn wie geroepen zijn tot het bruiloftsmaal van het Lam (Opb. 19:9). Hij had het ooit Zelf verteld, in een gelijkenis over knechten die op hun heer wachten tot hij terugkomt van de bruiloft: hij zal zich omgorden, hen aan tafel laten gaan en langskomen om hen te bedienen (Luk. 12:37). De Gastheer schenkt Zelf in. Op die beker heeft Hij gewacht.
KennerTwee liederen, één mond
De overwinnaars aan de glazen zee zingen "het lied van Mozes, de dienstknecht van God, en het lied van het Lam" (Opb. 15:3). De formulering bundelt twee polen van de Schrift. "Het lied van Mozes" verwijst naar Exodus 15, de eerste onvergelijkbaarheidshymne, gezongen na de doortocht door de zee: "wie is als U onder de goden, JHWH?" (15:11). "Groot en wonderbaarlijk zijn Uw werken" ademt dat lied, "rechtvaardig en waarachtig zijn Uw wegen" klinkt als Mozes' laatste lied (Deut. 32:4), en de regel "wie zou U niet vrezen, Koning van de volken?" haalt vrijwel woordelijk Jeremia 10:7 aan, de belijdenis tegenover de dode afgoden. Daarmee worden de geboorte van de vraag aan de Schelfzee en haar scherpste uitwerking in de rechtszaal van de profeten in dit ene eindlied verenigd.
Ook de zee zelf hoort bij deze afronding. De "zee van glas, vermengd met vuur" (15:2) is getemd en verstild; even verder ziet Johannes dat er in de nieuwe schepping "geen zee meer" is (21:1). Daar is de oervijand verdwenen, en niet alleen bedwongen.
ExcursHet bruidskleed
"Halleluja" betekent "loof Jah", met de korte vorm van de Godsnaam. In het Nieuwe Testament komt het woord alleen in Openbaring 19 voor, vier keer achter elkaar (19:1,3,4,6). Het haalt de psalmen binnen die ermee openen of sluiten, onder meer het Hallel (Ps. 113-118) dat bij het Pesachmaal over de uittocht gezongen werd.
Over het kleed zegt 19:8 twee dingen tegelijk. Het fijne linnen werd haar "gegeven" (edothē), en het fijne linnen "zijn de rechtvaardige daden van de heiligen". De eerste zin legt de nadruk op genade, de tweede op een leven dat bij die genade past. De tekst kiest niet tussen beide, en de uitleg hoeft dat ook niet: het kleed is geschonken, en wie het draagt, leeft ernaar.
HartU bent de bruid
U kunt dit slot lezen als een grootse kosmische gebeurtenis waar u van een afstandje naar mag kijken. De Schrift laat dat niet toe. Zij noemt u niet alleen genodigde (Opb. 19:9). Zij zegt dat u bij de bruid hoort. Het feest aan het eind van alle dingen is uw eigen trouwdag.
Misschien schuurt dat woord. Bent u een man van 50 met eelt op uw handen, dan is "bruid" niet het eerste woord waarmee u zich zou beschrijven. Het beeld gaat dan ook niet over sluiers. Het gaat over gewild zijn. Israëls boeren en soldaten, priesters en herders heetten samen de bruid van JHWH, en de mannen in Korinthe hoorden van Paulus dat hij hen als een reine maagd aan één man had verloofd (2Kor. 11:2). Het betekent dat er Iemand naar u uitkijkt, die Zich over u verheugt met blijdschap en over u juicht met gejuich (Sef. 3:17), en die de hele weg naar u toe is gekomen. Wie zich herkent in de ontrouwe kanten van dit verhaal, mag weten hoe het afloopt: met een bruiloft, en niet met een afrekening, omdat het Lam die afrekening al gedragen heeft. Het kleed hoeft u niet zelf te weven. De vraag "wie is een God als U?" zingt u niet in de studeerkamer. U zingt haar op uw trouwdag.
Aantekening bij de grondtekst. De zee van glas vermengd met vuur en de overwinnaars met de harpen: Openbaring 15:2. Het lied van Mozes en van het Lam: 15:3-4: "groot en wonderbaarlijk zijn Uw werken" (vgl. Ex. 15:11; "rechtvaardig en waarachtig": vgl. Deut. 32:4) en "wie zou U niet vrezen, Koning van de volken?" (Jeremia 10:7); "U alleen bent heilig". "Geen zee meer" in de nieuwe schepping: 21:1. Het viervoudige Halleluja en de bruiloft van het Lam: 19:1-8; het bruidskleed dat gegeven wordt en de rechtvaardige daden van de heiligen: 19:8; het Hallel: Psalm 113-118; het bruiloftsmaal van het Lam: 19:9; de beker die Hij nieuw zal drinken: Mattheüs 26:29. Gods vreugde over de bruid: Jesaja 62:4-5; de tranen afgewist: Openbaring 21:3-4; de heer die terugkomt van de bruiloft en zijn knechten bedient: Lukas 12:36-37. De gemeente als bruid: 2 Korinthe 11:2. De juichende Bruidegom: Sefanja 3:17. De Godsnaam als JHWH.