Wie is een God als U

De reis door de Twaalf (Hosea tot Maleachi) loopt uit op één hymne, gezongen door de man met de vraag als naam.

Het is laat in de zomer, en de wijngaarden in het heuvelland van Juda zijn nageplukt. Wie nu nog tussen de stokken door loopt, op zoek naar één tros of één vroege vijg om zijn honger te stillen, vindt niets. Zo voelt Micha zich. Wee mij, zegt hij, er is geen tros om te eten (Mi. 7:1). De trouwe is uit het land verdwenen. Er staat chasid, iemand met chesed, iemand die trouw blijft ook als het hem iets kost, en Micha heeft het land afgezocht zoals die wijngaard: er is er niet één meer. De rechter houdt zijn hand op, de machtige zegt hardop wat hij begeert, en tot in huis is het rot doorgedrongen. Vertrouw geen vriend, waarschuwt hij, bewaak uw mond zelfs tegenover de vrouw in uw armen; de zoon veracht zijn vader, de dochter staat op tegen haar moeder, en een man vindt zijn vijanden onder zijn eigen huisgenoten (7:5-6).

Midden in die lege wijngaard draait hij zich om, weg van het land en zijn rechters, en slaat zijn ogen op. Maar ik, naar JHWH zal ik uitzien, ik zal wachten op de God van mijn redding; mijn God zal mij horen (7:7). Tegen de vijandin die zich verkneukelt over zijn val, zegt hij: verheug u niet over mij; als ik gevallen ben, sta ik op; als ik in het donker zit, is JHWH mij een licht (7:8). Zijn hele leven heeft hij een vraag als naam gedragen. Hier, met zijn eigen huis tegen zich en geen trouwe meer in het land, tilt hij haar een laatste keer omhoog, als een kreet.

Wie is een God als U, die schuld draagt en voorbijgaat aan overtreding, ten gunste van het overblijfsel van Zijn bezit?

Hij houdt Zijn toorn niet voor altijd vast, want Hij vindt vreugde in trouwe liefde.

Hij zal terugkeren, Hij zal Zich over ons ontfermen, Hij zal onze ongerechtigheden onder de voet lopen. En U zult al hun zonden werpen in de diepten van de zee.

U zult Jakob trouw bewijzen, Abraham liefde, zoals U onze vaderen gezworen hebt in de dagen van weleer. (Mi. 7:18-20)

Het eerste wat hij van God bezingt, is een daad van tillen. God bukt Zich en hijst een gewicht op dat nooit het Zijne was: de schuld van een volk dat Hem verried. Micha gebruikt het werkwoord dat op de berg in Gods Naam klonk, nasa, dragen. De schuld is echt, ze weegt en ze drukt, en God doet niet alsof ze er niet is. Hij neemt haar op Zijn eigen schouders en draagt haar de deur uit. Waar de overtreding de deur had moeten grendelen, gaat Hij eraan voorbij, zoals Hij in Egypte voorbijging aan de deuren met bloed.

Dit alles is voor een handvol: het overblijfsel, het gehavende restant dat het gericht ternauwernood overleefde, mensen met lege handen en niets meer om zich op te beroepen. Micha noemt hen Gods bezit, met het woord waarmee Mozes op de berg bad: neem ons aan als Uw bezit (Ex. 34:9). Een erfstuk verkoop je niet, en God loopt niet weg van wat van Hem is, het minst van al wanneer er bijna niets van over is.

Zijn toorn houdt Hij niet voor altijd vast. Waarom niet? Ze verdienden het puin. Micha geeft één reden, en die ligt in God Zelf: "want Hij vindt vreugde in trouwe liefde". Het werkwoord is chafets, de vreugde waarmee God David redde "omdat Hij vreugde in mij had" (hoofdstuk 9). En wat Hem die vreugde geeft, is wat Micha in het hele land niet meer kon vinden. Er was geen chasid meer, niemand met chesed. Bij God is er overvloed van, en Hij geniet ervan. Hij heeft geen plezier in het vonnis; Hij heeft plezier in trouw blijven. Het zinnetje staat midden in de hymne, vlak vóór "Hij zal terugkeren", als de muziek onder alles wat volgt. Hij vergeeft zonder zucht, en zonder de rekening nog onder Zijn arm. Hij vergeeft zoals je doet wat je het liefste doet.

Dus komt Hij thuis. Bij Hosea had Hij gezegd dat Hij terug zou gaan naar Zijn plaats, totdat zij Zijn gezicht zouden zoeken (Hos. 5:15). Hij ging, het huis stond leeg, en waar God afwezig is, komt er geen morgen. Micha zei dat hij zou wachten op de God van zijn redding, en nu zingt hij wat hij ziet komen. Hij zal terugkeren. De Man die Zijn huis verliet, loopt de deur weer binnen, zonder koud gezicht, met de ontferming van de moederschoot die op de berg als eerste in Zijn Naam klonk.

Met wat Hem verdreef, rekent Hij af. Zacht is Hij nu niet meer; Hij heeft de schuld lang genoeg gedragen. Hij zet Zijn hiel erop. De zonden die Zijn volk onder de voet hielden, zoals een veroveraar een verslagen leger onder de voet houdt, vertrapt Hij. Hij breekt hun greep, zodat ze nooit meer tussen Hem en de Zijnen kunnen komen.

Bij de laatste, hoogste daad houdt de zanger op over God te spreken en spreekt hij Hem aan: en U zult al hun zonden werpen in de diepten van de zee. Het zijn de diepten uit het lied bij de Schelfzee, waarin paard en ruiter zonken als een steen. Nu zinkt er geen leger. De zonden gaan naar beneden, in een diepte die geen duiker bereikt, het water sluit zich erover, en ze komen niet meer boven. Wat Hij deed met de onderdrukker, doet Hij met de onderdrukking.

Niets hiervan is een bui die tegen de morgen weer overwaait. De laatste regel grijpt terug op een eed. God zwoer die alleen, in het donker, toen Hij als een rokende oven tussen de stukken van het offer door ging terwijl Abraham sliep. Daarom krijgt Jakob trouw, de bedrieger die het nooit verdiende, en Abraham liefde, de vriend die geloofde. De grond van het geheel ligt in de eed en in Wie God is, en nergens in het volk.

Wie is een God als U? Egypte had zijn goden, en Babel en Kanaän en Rome de hunne. Niet één van hen droeg de schuld van een ontrouw volk op eigen rug, vond er vreugde in zich opnieuw te binden, kwam thuis na de breuk en begroef de zonden in een zee waaruit ze niet meer bovenkomen. De macht om elke zonde in de diepte te werpen en de tederheid om het met vreugde te doen, komen alleen in deze ene Naam samen. Micha zocht in een nageplukte wijngaard naar één tros en vond niets. Hij zocht in het hele land naar iemand met chesed en vond niemand. Toen sloeg hij zijn ogen op naar een God die er vreugde in vindt. Daarom sluit zijn boek van puinhopen met een lofzang: niemand, niemand is als U.

Aantekening bij de grondtekst. De slothymne: Micha 7:18-20. De drie bewegingen: tot JHWH, de vraag: 18aA; over JHWH, de daden: 18aB-19aB; tot JHWH, de zonden in de zee en de eed: 19b-20. Sleutelkeuzes in de werkvertaling: לִשְׁאֵרִית נַחֲלָתוֹ als "ten gunste van het overblijfsel", zodat deze frase de rij weldaden opent; יָשׁוּב als zelfstandig "Hij zal terugkeren" (niet "opnieuw"), aansluitend op Hosea 5:15; חָפֵץ als "vreugde vinden in": vgl. Psalm 18:20; חֶסֶד als "trouwe liefde"; de oplopende reeks in de omgang met de zonde (dragen, onderwerpen, in de diepten van de zee werpen); de eed aan Jakob (trouw) en Abraham (liefde) als grond van het bestaan van het overblijfsel. De nageplukte wijngaard en de verdwenen trouwe (חָסִיד): Micha 7:1-2; het rot tot in huis: 7:3-6; "naar JHWH zal ik uitzien" en "als ik in het donker zit": 7:7-8. Mozes' gebed om aanneming als bezit: Exodus 34:9; de afwezigheid "totdat zij Mijn gezicht zoeken": Hosea 5:15; Abrahams slaap en de rokende oven tussen de stukken: Genesis 15:12,17-18; het voorbijgaan in de Paschanacht: Exodus 12:23; de diepten en de steen: Exodus 15:5. De hymne telt 37 grafische woorden, evenveel als Exodus 34:6-7; het middelste woord is יָשׁוּב, "Hij zal terugkeren", zoals נֹשֵׂא, "dragend", het midden van de Naam op de berg was. De telling is na te gaan; dat het om een bewust ontwerp gaat, blijft een vermoeden. De Godsnaam als JHWH; de citaten in moderne werkvertaling.