Tegen wie van de engelen ooit?

Er is een brief geschreven aan mensen die op het punt stonden op te geven. Joodse gelovigen, ergens in de eerste eeuw, die Jezus hadden beleden en daarvoor betaalden met spot, uitsluiting en verlies. Moe en bang verlangden ze terug naar het oude en vertrouwde, naar de tempel en de engelen en de wet zonder het kruis. De brief aan de Hebreeën begint niet zoals brieven horen te beginnen. Geen groet, geen "genade en vrede", geen naam van de afzender. Hij valt in als een orkest midden in een crescendo, met één lange, ademloze zin die de lezer bij de kraag grijpt: kijk eerst naar Wie u de rug toekeert, voordat u teruggaat.

Op vele wijzen en langs vele wegen heeft God vroeger tot de vaderen gesproken door de profeten, schrijft hij. Dat ging in stukjes en beetjes: hier een visioen, daar een wet, ginds een belofte, een portret dat eeuwenlang penseelstreek voor penseelstreek werd opgebouwd. Maar nu, in deze laatste dagen, heeft Hij tot ons gesproken in een Zoon. Gods laatste Woord is een Persoon. Alles wat de profeten stamelden, staat nu voor u, van vlees en bloed.

Wie die Zoon is, zegt de schrijver in één adem. God heeft Hem gesteld tot erfgenaam van alle dingen, en door Hem heeft Hij de werelden gemaakt. Hij is de afstraling van Gods heerlijkheid en de afdruk van Zijn wezen, en Hij draagt alle dingen door het woord van Zijn kracht. Na al die hoogte volgt één zin die alles naar het hart trekt: nadat Hij de reiniging van de zonden tot stand had gebracht, ging Hij zitten aan de rechterhand van de Majesteit in de hoge. Hij die de werelden maakte, boog Zich om uw zonden af te wassen, en ging toen zitten, omdat het werk af was.

De schrijver opent de rollen. Uit de Wet, de Profeten en de Geschriften laat hij zeven stemmen spreken, en onder alle zeven klinkt dezelfde vraag: tegen wie van de engelen heeft God ooit gezegd wat Hij tegen deze Zoon zegt? U bent Mijn Zoon. Uw troon, God, is voor eeuwig en altijd. Zit aan Mijn rechterhand, totdat Ik Uw vijanden gemaakt heb tot een voetbank voor Uw voeten. Geen engel heeft dat ooit gehoord, ook de hoogste niet. Over hen zegt God iets anders: Hij maakt Zijn engelen tot winden, Zijn dienaren tot een vlammend vuur. Zij staan en dienen. De Zoon zit en heerst.

Een bladzijde verder gebeurt iets wat geen engel had zien aankomen. De Zoon boven alle engelen daalt af naar wie veel lager staan dan zij. "Want Hij grijpt geen engelen vast," schrijft de brief, "het nageslacht van Abraham grijpt Hij vast" (Heb. 2:16). Het is hetzelfde werkwoord dat de brief later gebruikt voor de dag waarop God Zijn volk "bij de hand greep om het uit het land Egypte te leiden" (8:9). De hand die eens de slaven uit Egypte trok, steekt de Zoon nu naar ons uit. Hij kreeg deel aan vlees en bloed, om allen te bevrijden die uit angst voor de dood hun hele leven slaven waren (2:14-15). De God die Zich in de psalmen bukte om de geringe uit het stof op te richten, bukte nu tot in een moederschoot. Hij schaamt Zich niet hen broeders te noemen, en midden in hun samenkomst zingt Hij een lied voor Zijn Vader (2:11-12). Hij had kunnen blijven tussen wind en vuur. Hij koos voor stof.

Wat die keuze kostte, staat in één zin die je niet verwacht van iemand die net de troon heeft bezongen. "In de dagen van Zijn vlees heeft Hij gebeden en smekingen geofferd, met luid geroep en tranen, aan Hem die Hem uit de dood kon redden" (5:7). Het Griekse woord voor dat geroep is een kreet, het geluid van iemand die het uitschreeuwt. De engelen zijn wind en vlam, en een vlam huilt niet. De Zoon die zij aanbidden, schreeuwt het uit, met tranen over Zijn gezicht. Er staat dat Hij verhoord werd om Zijn eerbied, en toch stierf Hij. De verhoring kwam aan de andere kant van het graf: Hij werd niet voor de dood gespaard, Hij werd uit de dood gered. Hoewel Hij de Zoon was, leerde Hij gehoorzamen door wat Hij leed (5:8). Daarom kan Hij meevoelen met onze zwakheden (4:15). Wie 's nachts een schreeuw in zijn kussen smoort, bidt tot Iemand die Zelf zo gebeden heeft.

Voor de moede lezers die overwogen terug te sluipen naar de tempel en de engelen, was dit het antwoord, en het is het nog steeds. Engelen kunnen vertellen hoe heilig God is; zij bedekken er hun gezicht voor. Geen engel heeft ooit een mens bij de hand gegrepen en zijn dood gedeeld. Waarom zou u teruggaan naar de dienaren, als de Zoon die zij aanbidden u al heeft vastgepakt? Hij zit hoger dan de serafs en boog lager dan het stof. Op de hoogste troon van de hemel zit Iemand die weet hoe tranen smaken.

*Aantekening bij de grondtekst. De opening van de brief aan de Hebreeën: 1:1-4: God die vroeger sprak door de profeten en nu in een Zoon (1:1-2); erfgenaam en Schepper van de werelden, "afstraling van de heerlijkheid" (apaugasma) en "afdruk van Zijn wezen" (charaktēr), "draagt alle dingen door het woord van Zijn kracht", en "ging zitten" na de reiniging van de zonden (1:3); de staande priesters en de Zoon die zit: 10:11-12. De keten van zeven citaten: 1:5-14: Psalm 2:7; 2 Samuël 7:14 (vgl. Psalm 89); Deuteronomium 32:43 (Griekse tekst; vgl. Psalm 97:7); Psalm 104:4; Psalm 45:7-8 (de Zoon aangesproken als God); Psalm 102:26-28 (de Schepper-lofzang tot JHWH, gericht tot de Zoon); Psalm 110:1 ("zit aan Mijn rechterhand"). Dezelfde aanbidding in Filippenzen 2:6-11, met Jesaja 45:22-23; Kurios als weergave van de Godsnaam; harpagmos: Filippenzen 2:6. De Zoon die afdaalt naar de broeders: Hebreeën 2:11-12 (met Psalm 22:23), 14-16; "Hij grijpt het nageslacht van Abraham vast" (epilambanetai, 2:16), hetzelfde werkwoord als in 8:9 (Jeremia 31:32): God die Zijn volk bij de hand greep uit Egypte; "met luid geroep en tranen": 5:7-8; meevoelen met onze zwakheden: 4:15. De God die Zich bukt en de geringe uit het stof opricht: Psalm 113:6-7. De Godsnaam als JHWH.*