De rede op de Olijfberg

Hij had zojuist de tempel ter dood veroordeeld. "Er zal geen steen op de andere gelaten worden." De discipelen liepen er verbijsterd achteraan, de tempelberg af, het Kidrondal door, de Olijfberg op — en daar ging Hij zitten, met de veroordeelde tempel recht tegenover Hem, in het gouden avondlicht. Toen kwamen ze naar Hem toe, apart, en stelden de vraag die heel het Nieuwe Testament over de Dag zal dragen: zeg ons, wanneer zullen deze dingen zijn, en wat is het teken van Uw komst en van de voleinding van de wereld?1 Twee woorden staan er in die vraag die je nu herkent: parousia, Uw komst, en synteleia tou aiōnos, de voleinding van de eeuw. De discipelen vragen naar de Dag — en Jezus antwoordt niet met een datum, maar met een volgorde, en in het hart van die volgorde met één teken dat de klok in gang zet.

Dat teken is de gruwel. Wanneer u dan de gruwel van de verwoesting, waarvan gesproken is door de profeet Daniël, zult zien staan in de heilige plaats — en dan, zegt Hij, is het zover.2 Let op wat Hij doet: Hij verwijst de discipelen terug naar Daniël, precies naar de shiqquts shomem van Daniël 9:27, 11:31 en 12:11 (hoofdstuk 10). Die gruwel was al één keer opgericht — door Antiochus Epifanes, die in 167 voor Christus een altaar voor Zeus in de tempel zette. Maar Jezus, twee eeuwen ná Antiochus, spreekt er nog altijd als toekomst over. Hij neemt een profetie die al "vervuld" was en werpt haar vooruit: de historische gruwel was het type, de eind-gruwel het antitype. En die eind-gruwel is het scharnier — "dag nul" van de Dag. Vóór haar loopt het verbond of de schijnvrede; op haar houdt het offer op en staat de verwoester in het heiligdom; ná haar barst de grote verdrukking los. Daniël zette de gruwel al in het mídden van de laatste week (9:27); Jezus bevestigt die plaatsing en maakt haar zichtbaar: het is een waarneembaar teken, geen gevoel. Wie het ziet staan, weet: nu.

Daarom de urgentie die volgt. Laat dan wie in Judea zijn, vluchten naar de bergen. Niet naar beneden gaan om iets uit huis te halen, niet omkeren voor je mantel — vlucht, onmiddellijk. Het is geen innerlijke waakzaamheid maar een lijfelijke, lokale vlucht: de gruwel is een gebeurtenis in de ruimte en de tijd, zichtbaar genoeg om op te reageren. En dan komt de benauwdheid waarvan het Oude Testament al sprak: want er zal grote verdrukking zijn, zoals er niet geweest is van het begin van de wereld tot nu toe, en er ook nooit meer zijn zal.3 Dat is de formule van Daniël 12:1 en Jeremia 30:7 — ongeëvenaard, éénmalig. De drie teksten beschrijven dezelfde tijd. En genadig: "ter wille van de uitverkorenen zullen die dagen verkort worden".

Dan schildert Jezus de kosmische tekenen, en Hij doet het met de woorden van de profeten. Terstond na de verdrukking van die dagen zal de zon verduisterd worden, en de maan zal haar schijnsel niet geven, en de sterren zullen van de hemel vallen.4 Dat is Joël, dat is Jesaja 13, dat is Ezechiël 32 — het hele Oude-Testamentische verduisteringsveld, nu uit de mond van de Heer. En dan het teken zelf: het teken van de Mensenzoon aan de hemel, en Hij komt "op de wolken van de hemel met kracht en grote heerlijkheid" — woordelijk Daniël 7:13.5 De Mensenzoon die daar het koninkrijk ontving, komt het hier opeisen.

En dan de verzameling. Hij zal Zijn engelen uitzenden met een luid bazuingeschal, en zij zullen Zijn uitverkorenen bijeenverzamelen uit de vier windstreken.6 Een bazuin, engelen, een inzameling van de uitverkorenen over de hele aarde. Hier moet dit boek een onderscheid maken dat het pas in Deel V ten volle weegt, maar dat hier al genoemd moet worden: déze verzameling — door engelen, uit de vier windstreken, ná de verdrukking — is niet zonder meer dezelfde als de opname die Paulus beschrijft (de Bruid, "opgenomen in de wolken, de Heer tegemoet in de lucht", 1 Thess 4). Er zijn goede gronden om twee onderscheiden verzamelingen te zien: de Bruid vóór de toorn, het overblijfsel bij de verschijning. Het is een gewogen these, geen tekstdwang, en ze krijgt haar volle behandeling in Deel V. Hier volstaat de waarneming dat Mattheüs 24:31 uitdrukkelijk over engelen en de vier windstreken spreekt — de taal van Israëls eindvergadering (Jes 27:13); de opname in de lucht noemt het vers niet.

En Lukas geeft het pastorale slot dat alles samenbindt, in één vers dat de vraag van heel dit boek beantwoordt. Waakt dan te allen tijde, en bidt dat u waardig geacht wordt te ontkomen aan al deze dingen die geschieden zullen, en te staan voor de Mensenzoon.7 Twee werkwoorden dragen het: ekphygein, ontkomen, en stathēnai, staan. En dat stathēnai is precies het woord waarmee het zesde zegel eindigt — "wie kan bestaan (stathēnai)?" (Op 6:17). Heel het Oude Testament stelde de bange vraag: wie kan staan? Hier geeft de Heer het antwoord: wie waakt en bidt, zal ontkomen én staan. De "wie kan bestaan"-keten van hoofdstuk 3 vindt hier haar antwoord — niet in eigen kracht, maar in waakzaamheid en gebed, en in de genade die waardig acht.

Zo is de Olijfbergrede het eigen commentaar van het Nieuwe Testament op de Dag van de HEERDag van de HeerNiet één etmaal maar een periode waarin God ingrijpt: zij breekt aan bij het zesde zegel (Op 6:17; gewogen), omspant de toorn in twee fasen tot de verschijning, en omvat het rijk tot het voorbijgaan van de eerste schepping (2 Petr 3:10; gewogen).. Dezelfde verduistering, dezelfde bazuin, dezelfde inzameling, dezelfde ongeëvenaarde nood, dezelfde vraag "wie kan staan" — maar nu met een Persoon in het middelpunt, op de berg waar Hij zou lijden, waar Hij zou opvaren, en waarnaartoe Hij, zegt de engel, "alzo zal wederkomen". De discipelen vroegen "wanneer?". Hij antwoordde: "waakt."