De zeventigste jaarweek en de zesde-zegel-plaatsing

De teksten zijn gehoord, de draden geweven, de cruxes gewogen. Nu volgt het bouwen: het raamwerk waarin de Dag haar plaats krijgt — de wijzerplaat waarop de wijzers staan. En elke wijzerplaat van de eindtijd heeft één centrale as: de 70 jaarweken van Daniël. Wie die structuur begrijpt, heeft het geraamte waaraan alle andere teksten zich ophangen; wie haar mist, houdt losse stukken over. Dit hoofdstuk zet dat geraamte op — met de aantekening vooraf dat het een kader is en geen kalender: de getallen en de jaartallen (hoofdstuk 33) dragen het merk van de werkhypothese, niet van het bewijs (hoofdstuk 4).

Daniël ontving, terwijl hij bad over het einde van de 70 jaar ballingschap, een groter getal terug: "70 weken zijn bepaald over uw volk en over uw heilige stad" (9:24).1 70 "weken" — shavuʿim, zeventigmaal zeven, en de samenhang wijst op jaarweken: 70 maal zeven jaar, 490 jaar, waarin zes dingen voltooid moeten worden (de overtreding voleindigen, de zonden verzegelen, verzoening doen, eeuwige gerechtigheid brengen, het gezicht bezegelen, het heilige zalven). En dan telt de engel het uit in drie stukken. Van "het uitgaan van het woord om Jeruzalem te herbouwen tot op de Messias, de Vorst" liggen "zeven weken en 62 weken" (9:25) — 69 weken samen. En dan het scharnier: "ná de 62 weken zal de Messias uitgeroeid worden, en Hij zal niets hebben" (9:26) — jikkaret mashiach we-eyn lo, de Messias afgesneden, gekruisigd, na de negenenzestigste week. En "het volk van een vorst die komen zal, zal de stad en het heiligdom verwoesten" — de val van Jeruzalem in 70 na Christus. Vier verzen Oude Testament vatten hier de hele heilsgeschiedenis in getallen: 69 weken tot de Messias, de Vorst, ná die weken het kruis, dan iets, dan de zeventigste.

En juist dat "iets" is de sleutel. Want tussen de negenenzestigste en de zeventigste week valt een gat. De Messias wordt afgesneden ná de 69 (9:26), maar de zeventigste week — met haar verbond en haar gruwel (9:27) — staat nog uit. Tussen de twee ligt een periode die Daniël niet meet: het dal tussen de bergtoppen, de parenthese van de heidenen, de Kerk-tijd (hoofdstuk 24). Dat is geen kunstgreep om een lastig getal te redden; het is exact de structuur van Hosea 5:15 en Romeinen 11:25 — de "totdat" waarin Israël voor een deel verhard is en de volheid van de heidenen ingaat. De klok van Daniël stopt bij de negenenzestigste week, blijft staan zolang de parenthese loopt, en herstart bij de zeventigste. En de Dag van de HEER valt in díe laatste week — met haar zwaartepunt in de tweede helft.

Want de zeventigste week heeft een scharnier op de helft, en dat scharnier is bekend: de gruwel. "En hij zal met overmacht het verbond sterk maken voor de velen, één week; en op de helft van de week zal hij slachtoffer en spijsoffer doen ophouden, en op een vleugel van gruwelen een verwoester" (9:27).2 Een verbond voor zeven jaar, gebroken na drieënhalf, met de gruwel van de verwoesting op de helft — "dag nul" van de Olijfbergrede (hoofdstuk 14), de wetteloze die zich in de tempel zet (2 Thess 2:4, hoofdstuk 16). De tweede helft is de tijd van "tijd, tijden en een halve tijd" (Dan 7:25; 12:7)3 — drieënhalf jaar, de duur die Openbaring telkens herhaalt als 1.260 dagen (11:3; 12:6,14), met de 42 maanden van het beest (11:2; 13:5) als ruimere maat eromheen. Vanaf de gruwel telt Daniël 1.290 dagen (12:11); de 1.260 beginnen 30 dagen later, met Pesach, wanneer de voeding van de vrouw begint, en eindigen op dezelfde dag als de 1.290 (hoofdstuk 33). In die tweede helft bereikt de toorn van God, de orgē, haar zwaartepunt. De Dag valt binnen de week; haar climax ligt in de tweede helft.

En hier komt het tweede stuk van het raamwerk, dat de Danielse klok verbindt met het laatste bijbelboek: de plaatsing van het zesde zegel. Openbaring 6:12-17 is, zoals hoofdstuk 17 aantoonde, de dag van de HEER zichtbaar gemaakt — de aardbeving, de zwarte zon, de bloedmaan, de opgerolde hemel, en de schreeuw "de grote dag van Zijn toorn is gekomen, en wie kan bestaan?" Maar let op de plaats binnen de week, want juist daar wringt veel eindtijd-lezing. Het zesde zegel valt nog in de eerste helft: pas na het zevende zegel klinken de bazuinen (Op 8:1-6), en het beest stijgt op uit de afgrond (11:7; 17:8) die bij de vijfde bazuin opengaat (9:1); dus ligt het zesde zegel vóór het midden, vóór de gruwel. De standenlijst van 6:15, die bij het merkteken terugkeert (13:16) en bij het maal van de vogels (19:18), is een motief voor iedereen, geen dateringsbewijs. Het is niet de uitvoering maar de dageraad van de Dag: de koningen van de aarde roepen dat de grote dag gekomen is (6:17), en rond die naad wordt de Bruid onttrokken (hoofdstuk 27). Bij het zesde zegel is de Dag aangebroken; de uitvoering volgt in bazuinen en schalen — het zevende zegel ontketent de bazuinen, de eerste oordelen van die Dag. Zo vormen de zegels, de bazuinen en de schalen samen de oplopende toorn (hoofdstuk 19): bij het zesde zegel breekt de Dag aan en valt de onttrekking op de naad, het zevende zegel ontketent de oordeelsperiode, de bazuinen verzwaren haar, en de schalen brengen haar tot climax in de tweede helft van de week — met de gruwel op het midden als het scharnier ertussen (hoofdstuk 29).

Voor de precieze structuur van dat laatste bijbelboek leunt dit boek uitdrukkelijk op een eerder werk: Openbaring ontzegeld (Boek A), waar de architectuur van Openbaring is uitgetekend. Dat commentaar toont Openbaring niet als een chaotische opeenvolging maar als een zorgvuldig gebouwde structuur — met haar spiegelende panelen, haar rechtszaak-vorm waarin hemel en aarde tegenover elkaar staan, en de "bewoners-van-de-aarde"-draad die van 3:10 via 6:10, 8:13, 11:10 en 13 naar 17 loopt (hoofdstuk 24). Juist die draad en die structuur ondersteunen de plaatsing van de Bruid en de identificatie van het zesde zegel; en de sleuteltekst Openbaring 3:10, met haar beide lezingen, is daar in een eigen excurs uitputtend gewogen (hoofdstuk 27; Openbaring ontzegeld, Excurs B·2). Dit boek herhaalt die exegese niet, maar bouwt erop voort: de wijzerplaat van Daniël (de 70 weken) en de structuur van Johannes (de panelen van Boek A) vormen samen het geraamte waarop de Dag wordt afgelezen.

Zo staat het raamwerk. De 70 weken van Daniël geven de grote as: 69 weken tot de Messias, de Vorst, en daarna zijn afsnijding, dan de parenthese van Israëls verharding, de tijd van de Kerk (het "totdat" van Hosea en Romeinen), dan de zeventigste week met haar gruwel op de helft en haar toorn-zwaartepunt in de tweede helft. Bij het zesde zegel breekt — nog in de eerste helft, op de naad waar de Bruid wordt onttrokken — de Dag aan; het zevende zegel ontketent de oordeelsperiode: in het model van dit werk vallen de eerste zes bazuinen nog vóór de gruwel, en de schalen brengen haar tot climax in de 45 dagen tussen dag 1.290 en dag 1.335. En de structuur van Openbaring zelf ligt uitgetekend in Boek A. Dit is het kader — het gezicht van de klok. Waar precies de wijzers staan — welk jáár, welke feestdag — is de vraag van het volgende hoofdstuk. Het kader is stevig; de kalender is voorzichtig, en draagt daar het merk speculatief.