De katholieke brieven en Openbaring

Aan het einde van het Nieuwe Testament wordt de Dag niet langer aangekondigd maar getóónd. Waar de profeten haar voorzegden en Paulus haar uitlegde, ontrolt Johannes haar als een visioen — zegel na zegel, bazuin na bazuin, schaal na schaal. Maar vóór Johannes aan de beurt is, geven twee korte brieven de laatste woorden van de apostelen over de Dag, en ze raken haar twee uitersten: haar uitstel en haar voltrekking.

Petrus antwoordt in zijn tweede brief op de spot van "waar blijft de belofte van Zijn komst?" En zijn antwoord verklaart het uitstel niet weg maar duidt het: de Heer is niet traag, maar geduldig, "niet willende dat enigen verloren gaan, maar dat allen tot bekering komen". Het uitstel ís de genade — dezelfde open deur die Petrus in Handelingen 2 al noemde. En dan komt de Dag toch, plotseling: de dag van de HEER zal komen als een dief in de nacht, waarin de hemelen met gedruis zullen voorbijgaan en de elementen brandend zullen vergaan.1 Daar staat de dief van Paulus én de ontschepping van Jeremia, nu voltooid in vuur. En Petrus geeft de Dag haar laatste naam: hij spreekt van "de komst van de dag van God", tēs tou theou hēmeras, waarnaar wij "verwachten en verhaasten" — en voorbij het vuur: wij verwachten nieuwe hemelen en een nieuwe aarde, waarin gerechtigheid woont.2 Dit is de uitloop van hoofdstuk 3: de dag van de HEERDag van de HeerNiet één etmaal maar een periode waarin God ingrijpt: zij breekt aan bij het zesde zegel (Op 6:17; gewogen), omspant de toorn in twee fasen tot de verschijning, en omvat het rijk tot het voorbijgaan van de eerste schepping (2 Petr 3:10; gewogen). die opgaat in de dag van God, en de dag van God die uitloopt op een nieuwe schepping. De brand is geen smeltkroes: het vuur van de smelter (hoofdstuk 3, Excurs 3·3) loutert mensen, dit vuur maakt een einde aan de eerste schepping, en wat erop volgt, schept God nieuw.

Judas voegt er, in één citaat, de oudste bewaarde Dag-profetie aan toe. Hij haalt Henoch aan, "de zevende van Adam": zie, de Heer is gekomen met Zijn heilige tienduizenden, om gericht te houden tegen allen.3 De komst met de heilige myriaden — de Krijgsheld met Zijn heerscharen — is het beeld dat Zacharia (14:5, "al de heiligen met Hem") en de Olijfbergrede (de engelen) delen. Eén ding moet er meteen bij: Judas citeert hier uit het buiten-canonieke boek Henoch, en dit boek behandelt zo'n citaat zoals het alle Tweede-Tempel-literatuur behandelt — als achtergrond, niet als Schrift. Dát Judas het onder inspiratie aanhaalt, geeft de gecíteerde regel gezag; het verheft het hele boek Henoch niet tot canon. De volle weging van deze literatuur volgt in Deel VIII.

En dan Johannes, die de Dag ziet in plaats van haar te horen. Bij het openen van het zesde zegel valt heel het oudtestamentische verduisteringsveld ineens samen: een grote aardbeving, de zon zwart als een haren zak, de maan als bloed, de sterren die vallen als onrijpe vijgen, de hemel die wegwijkt "als een boekrol die opgerold wordt" — regelrecht Jesaja 34 (hoofdstuk 7). En de koningen, de rijken, de slaven, allen verschuilen zich in de grotten en roepen tot de bergen: val op ons, en verberg ons voor het aangezicht van Hem die op de troon zit, en voor de toorn van het Lam; want de grote dag van Zijn toorn is gekomen, en wie kan bestaan?4 Daar is het, met zoveel woorden: hē hēmera hē megalē tēs orgēs autou — de grote dag van Zijn toorn — en de vraag die heel de Schrift stelde, tis dynatai stathēnai, wie kan bestaan (hoofdstuk 3). Het zesde zegel ís de dag van de HEER, zichtbaar gemaakt. Wat Joël, Jesaja, Ezechiël en Maleachi voorzegden, staat hier in één tafereel.

Vanaf dat punt ontrolt Openbaring de Dag in haar bewegingen. De oogst en de wijnpers (hoofdstuk 14): de Mensenzoon op de wolk met een scherpe sikkel maait de aarde, en de druiven worden geworpen in "de grote wijnpersbak van de toorn van God" — de wijnpers van Jesaja 63 en het dal van de dorsing van Joël 3, nu voltrokken. De eindstrijd: de koningen van de aarde worden verzameld "tot de oorlog van die grote dag van de almachtige God", op de plaats die Harmagedon heet.5 En de climax (hoofdstuk 19): de Ruiter op het witte paard, met het scherpe zwaard uit Zijn mond, "en Hij treedt de wijnpersbak van de wijn van de grimmigheid en van de toorn van de almachtige God".6 Daar is de Krijgsman van de Rietzee (hoofdstuk 5), de Mensenzoon van Daniël 7 (hoofdstuk 10), de verschijning die de wetteloze doodt (hoofdstuk 16) — één gestalte, die de Dag tot haar einde brengt. En voorbij de strijd: het koningschap, de nieuwe hemel, de nieuwe aarde, de stad zonder nacht (hoofdstuk 3).

Zo sluit het Nieuwe Testament de cirkel die de Torah opende. Wat op de Sinaï in rook en bazuin begon, wat de profeten voorzegden en de Psalmen bezongen, wat Daniël van getallen voorzag en Jezus op de Olijfberg uittekende en Paulus in twee namen verdeelde — het wordt in Openbaring ontrold, zegel voor zegel, tot in de wijnpers en voorbij haar, tot alles nieuw is. De dag van de HEER, die als een zaadje in Genesis lag, komt hier als oogst binnen.