De onderscheiden gezelschappen

Het meeste misverstand over de eindtijd komt voort uit één fout: men behandelt de Dag alsof er maar één gezelschap op het toneel staat — "de gelovigen" — en vraagt zich dan af of díe groep nu wordt weggenomen of erdoorheen gaat, en raakt verstrikt in teksten die elkaar lijken tegen te spreken. De ene tekst zegt "bewaard dóór de benauwdheid" (Jakob, hoofdstuk 8); de andere zegt "niet gesteld tot toorn" (de gemeente, hoofdstuk 16). Wie beide op dezelfde groep betrekt, houdt een tegenspraak over. Maar de tegenspraak lost op zodra je doet wat de tekst zelf doet: onderscheiden. Want de Dag is geen monochrome ramp die één ongedeelde massa overkomt. Ze is een schouwtoneel met verschillende gezelschappen, en elk gezelschap heeft zijn eigen verhouding tot de toorn. Openbaring zet ze stuk voor stuk neer, en wie ze uit elkaar houdt, ziet de schijnbare tegenspraken verdwijnen als mist voor de zon. Vier gezelschappen springen eruit, en ze worden op drie verschillende manieren bewaard.

Het eerste gezelschap is de Bruid — de gemeente van Christus, waarover het vorige hoofdstuk sprak. Haar verhouding tot de toorn staat in het adres van één belofte. De verhoogde Christus belooft de gemeente te Filadelfia: "omdat u het woord van Mijn volharding hebt bewaard, zal ook Ik u bewaren uit het uur van de verzoeking, dat over heel de bewoonde wereld komen zal, om te verzoeken die op de aarde wonen" (Op 3:10).1 Let op de drie elementen. Er komt een "uur van verzoeking" — een afgemeten periode (de Dag; vgl. de zaʿam-grens, hoofdstuk 21). Het komt "over heel de bewoonde wereld", om "die op de aarde wonen" te beproeven — de aardbewoners, de partij van de toorn (hoofdstuk 24). En de gemeente wordt daaruit "bewaard" — tērēsō ek. Precies wát dat "bewaren uit" inhoudt — onttrekking vóór, of bescherming er middendoor — is een vraag die dit boek eerlijk weegt en niet op één tekst laat rusten (hoofdstuk 27). Maar wat hier telt, is de richting: de Bruid staat aan de kant van de belofte, niet aan de kant van de beproefde aardbewoners. Haar mode van bewaring is de eerste van de drie: onttrekking-vóór. En Johannes láát haar even later zien. Na de verzegelden verschijnt "een grote menigte die niemand tellen kon, uit alle naties en geslachten en volken en talen, staande vóór de troon en vóór het Lam, bekleed met lange witte gewaden" (Op 7:9), en op de vraag wie zij zijn klinkt: "dezen zijn het die uit de grote verdrukking komen, en zij hebben hun gewaden gewassen en wit gemaakt in het bloed van het Lam" (7:14).2 Ek tēs thlipseōs tēs megalēs — "úit de grote verdrukking". Uit álle volken, vóór de troon, wanneer op aarde de zegels nog maar net hebben plaatsgemaakt voor de bazuinen — in haar staat de voltooide Bruid voorop, in de hemel verschenen (zie Excurs 25·2 en Bijlage E).

Het tweede gezelschap staat er scherp naast, en het is níet de Bruid, hoezeer men ze ook heeft verward: het is Israël, de vrouw in de woestijn. Openbaring 12 tekent haar onvergetelijk: een vrouw, bekleed met de zon, de maan onder haar voeten, een kroon van 12 sterren, en zij baart een mannelijk kind dat "al de volken zal hoeden met een ijzeren staf" (12:1-5) — de Messias, en in Hem Zijn lichaam, geboren uit Israël (de 12 sterren zijn de 12 stammen). En dan gebeuren er twee dingen naast elkaar die het hele onderscheid van dit hoofdstuk in één beeld vatten. Het kind wordt naar bóven weggenomen: "haar kind werd weggerukt naar God en Zijn troon" — hērpasthē, hetzelfde werkwoord als het harpazō van de opname (1 Thess 4:17, hoofdstuk 16). En de vrouw wordt naar beneden bewaard: "de vrouw vluchtte naar de woestijn, waar zij een plaats had, door God bereid, opdat men haar daar zou voeden 1.260 dagen" (12:6),3 en nogmaals: "opdat zij zou vliegen naar de woestijn, naar haar plaats, waar zij gevoed wordt een tijd, en tijden, en een halve tijd, weg van het aangezicht van de slang" (12:14). Zie het contrast: het kind gaat omhóóg (weggerukt naar de troon), de vrouw blijft benéden (bewaard in de woestijn, op aarde, in een door God bereide plaats, drieënhalf jaar lang). Dat is de tweede mode van bewaring: bewaard-dóór, op aarde, in de schuilplaats. En het is exact wat het Oude Testament over Israël zei: "een tijd van benauwdheid voor Jakob, maar úit haar zal hij verlost worden" (Jer 30:7, hoofdstuk 8), en "in die tijd zal uw volk ontkomen" (Dan 12:1, hoofdstuk 10) — niet weggenomen vóór de nood, maar er dóór heen gedragen. De woestijn-vrouw is de apocalyptische gestalte van Jakobs benauwdheidJakobs benauwdheidDe ná-gruwel-verdrukking van Mat 24:21 (Jer 30:7; Dan 12:1) — het Judese overblijfsel, de 1.260 dagen — onderscheiden van de week-brede thlipsis van Op 7:14.: Israël, bewaard middenin de storm, gevoed op de plaats die God bereidde, precies zoals het volk eens in de woestijn met manna werd gevoed. En let op Jesaja's oproep die hier meeklinkt: "ga in uw binnenkamers [...] verberg u een klein ogenblik, totdat de gramschap voorbij is" (26:20) — dezelfde begrensde toorn, dezelfde schuilplaats, dezelfde doortocht.

Het derde gezelschap komt tevoorschijn middenin de Dag, en het toont een derde mode van bewaring die de eerste twee aanvult: de verdrukkingsheiligen. Zij zijn "het overige van het nageslacht" van de vrouw. Wanneer zij naar de woestijn is gevlucht en de draak haar dáár niet bereiken kan, keert hij zich tegen haar overige kinderen: "de draak werd toornig op de vrouw, en ging heen om oorlog te voeren tegen de overigen van haar nageslacht, die de geboden van God bewaren en het getuigenis van Jezus hebben" (Op 12:17).4 Dit zijn zij die tijdens de Dag zelf het Lam gaan toebehoren, wanneer de deur van de genade nog niet gesloten is (hoofdstuk 15) — en tegen wie de draak juist daarom oorlog voert. Zij worden niet vóór de nood weggenomen en niet in een aardse schuilplaats verborgen; zij gaan er grotendeels doorheen tot de dood — martelaren, "de zielen van hen die onthoofd waren om het getuigenis van Jezus en om het Woord van God [...] en zij werden weer levend en regeerden met Christus 1.000 jaar" (Op 20:4).5 Hun bewaring is dus die van de opstanding: zij verliezen hun leven en vinden het terug in de eerste opstanding, vóór de troon. Om hunnentwil wordt de tijd zelfs ingekort — "indien die dagen niet verkort werden, zou geen vlees behouden worden; maar ter wille van de uitverkorenen zullen die dagen verkort worden" (Mat 24:22)6 — en bij de verschijning van de Mensenzoon zendt Hij Zijn engelen uit om hen bijeen te vergaderen "uit de vier winden" (Mat 24:31, hoofdstuk 27). Dat de Dag zulke bekeerlingen kent, is zelf een getuigenis van Gods genade: zelfs wanneer de toorn losbarst, wordt er nog geoogst. Het oordeel en de redding lopen tot het laatst naast elkaar.

En het vierde gezelschap staat aan het begin van datzelfde hoofdstuk, en het vormt de brug tussen het tweede en het derde: de 144.000. Vóór de verdervende engelen de aarde mogen treffen, klinkt het bevel: "beschadigt de aarde niet [...] totdat wij de dienstknechten van onze God verzegeld hebben op hun voorhoofden" — en er worden er verzegeld "uit alle stammen van de kinderen Israëls", 12.000 uit elke stam (Op 7:3-8). Hier keert het merk van Ezechiël 9 terug (hoofdstuk 9): het teken op het voorhoofd dat bewaart, gezet vóór het oordeel losbreekt. De 144.000 zijn een verzegeld Israël, beschermd niet door wegneming maar door het merk — "de eerstelingenEerstelingenZie Aparchē. De Nederlandse term die door dit boek heen wordt gebruikt voor het oogstonderpand. voor God en het Lam", die het Lam volgen waar Het ook heen gaat (14:1-5). Hun mode is opnieuw de bewaring-dóór, maar nu verzegeld en benoemd: de gelouterde kern van Israël (het overblijfsel, hoofdstuk 22), verzegeld tegen de toorn (9:4) maar niet tegen het beest (13:15), als de eerstelingsgarve van Israëls oogst die volgt (Rom 11:16, 26).

Leg de vier nu naast elkaar, en de mist trekt op. De Bruid: onttrokken-vóór (Op 3:10; de wegname van 1 Thess 4:17; de ontelbare schare vóór de troon, Op 7:9-14). Israël, de woestijn-vrouw: bewaard-dóór, beneden, in de schuilplaats (Op 12:6,14, Jakobs benauwdheid). De 144.000: bewaard-dóór, verzegeld (Op 7:3-8, het merk van Ezechiël). De verdrukkingsheiligen, het beoorloogde deel van haar nageslacht: gered-dóór-de-dood, opgestaan in de eerste opstanding (Op 12:17; 20:4). Vier gezelschappen, drie modes van bewaring — en zodra je ze onderscheidt, verdwijnt de vermeende tegenspraak tussen "niet tot toorn gesteld" en "bewaard dóór de benauwdheid". Die twee spreken elkaar niet tegen; ze spreken over verschíllende gezelschappen. Het "niet tot toorn" (1 Thess 5:9) geldt de Bruid; de "bewaring-dóór" (Jer 30:7) geldt Israël. Het Oude Testament, dat vanuit Israël spreekt, kent vooral de bewaring-dóór — de woestijn-vrouw, het verzegelde overblijfsel — omdat het over Israël gaat. Het Nieuwe Testament voegt daaraan het geheimenis van de Bruid toe, met haar eigen belofte van onttrekking-vóór (hoofdstuk 24). Geen van beide hoeft de ander te verdringen; ze staan naast elkaar op één toneel, elk op zijn eigen plaats.

Dat is de winst van het onderscheiden, en het is meer dan een oplossing voor een puzzel. Het toont dat de Dag geen botte zeis is die alles zonder aanzien wegmaait, maar een zorgvuldig geregisseerd drama waarin God elk gezelschap op zijn eigen wijze bewaart — de een door het weg te nemen, de ander door het te verbergen, de derde door het te verzegelen, de vierde door het uit de dood op te wekken. Vier wegen, één Bewaarder. En de vraag die de Dag aan de lezer stelt, wordt daarmee heel concreet: tot wélk gezelschap behoor jíj? Wie het Lam nú toebehoort, hoort bij de Bruid — en op haar rust de belofte van het "bewaren uit het uur". Hoe dat "uit" precies moet worden verstaan, en hoe het zich verhoudt tot de verzameling van het overblijfsel bij de verschijning van de Koning, is de vraag waarmee de laatste twee hoofdstukken van dit deel zich bezighouden. Maar dát er onderscheiden gezelschappen zijn, elk met een eigen bewaring, staat hier vast — en het is de sleutel die de hele discussie ontsluit.