Ezechiël

Een priester zonder tempel, aan een rivier in het land van de vijand, ziet de hemel opengaan. Stormwind uit het noorden, een wolk van vuur, vier levende wezens, wielen vol ogen, en boven dat alles een troon met daarop "een gestalte als het aanzien van een mens" — en rondom die gestalte een glans als de regenboog in de wolken op een regendag. Zo was het aanzien van de gelijkenis van de heerlijkheid van de HEER. Toen ik dat zag, viel ik op mijn aangezicht.1 Zo begint Ezechiël, en het bepaalt alles wat volgt: dit is de profeet van de heerlijkheid — de heerlijkheid die hij de tempel zal zien verlaten, en die aan het einde zal terugkeren. Tussen dat vertrek en die terugkeer ligt de Dag.

En Ezechiël roept haar uit met een woord dat als een klok slaat: het einde. Een einde komt, het einde komt; het is ontwaakt tegen u; zie, het komt. En dan, drie verzen verder, de vaste term: de dag is nabij — qarov ha-jom — een dag van "verwarring en niet van vreugdegeroep op de bergen".2 Viermaal "het einde" (qets) in enkele verzen, als hamerslagen. En de Dag ontneemt elke uitweg die geld biedt: hun zilver en hun goud zal hen niet kunnen redden op de dag van de verbolgenheid van de HEER — be-jom ʿevrat JHWH, woord voor woord de regel die ook Sefanja schreef (hoofdstuk 6).3 Rijkdom is waardeloos op de Dag; er is geen losgeld.

Maar dan doet Ezechiël iets wat geen andere profeet zo scherp tekent: hij laat zien hoe God, vóór het oordeel valt, de zijnen mérkt. In een visioen roept Hij een man met een schrijfkoker en beveelt: ga door het midden van de stad, door het midden van Jeruzalem, en zet een teken — taw — op de voorhoofden van de mensen die zuchten en kermen over al de gruwelen die daarin gedaan worden.4 En tegen de uitvoerders: doodt [...] maar raak niemand aan op wie het teken is; en begint bij Mijn heiligdom. Twee dingen springen eruit. Ten eerste: het oordeel begint bij het huis van God — precies wat Amos al zei (hoofdstuk 1), en wat Petrus zal herhalen ("het oordeel begint bij het huis Gods", 1 Petr 4:17). Ten tweede: er is een merk dat bewaart. Wie het teken draagt, wordt niet aangeraakt. Dit is de oer-vorm van de verzegeling die in Openbaring terugkeert, waar 144.000 een zegel op het voorhoofd krijgen "vóór" de verwoestende engelen mogen losbreken (Op 7:3). De bewaring-dóór krijgt hier een zichtbaar teken.

En Ezechiël scherpt die bewaring meteen aan met een ontnuchterende regel: op de Dag telt geen geleende gerechtigheid. Al zouden er drie van de grootste rechtvaardigen uit heel de Schrift in het land wonen — Noach, Daniël en Job, elk een man die zelf een oordeel overleefde (de vloed, de ballingschap, de beproeving) — dan nog, zegt God, zouden zij "door hun gerechtigheid alleen hun eigen leven redden", zelfs niet dat van een zoon of dochter.5 Geen vader dekt zijn kind, geen heilige dekt de stad; ieder staat voor zichzelf. Het gaat eerst over 586 — maar de regel reikt verder, want God trekt hem meteen door naar de volle Dag, met een woord dat je in Openbaring zult terughoren: hoeveel te meer wanneer Ik Mijn vier zware oordelen — het zwaard, de honger, het wilde dier en de pest — op Jeruzalem afzend.6 Zwaard, honger, dodelijke ziekte, roofdieren: het zijn precies de vier machten die Johannes onder de eerste zegels ziet uitrijden, en die het vierde zegel met zoveel woorden opsomt — "om te doden met het zwaard, met honger, met de dood en door de wilde dieren van de aarde" (Op 6:8). Ezechiël levert de voorzet; Openbaring speelt hem uit.

Ezechiël draagt ook tweemaal de expliciete frase — en let op waar. Niet over Juda, maar over de valse profeten die "niet in de bres zijn gaan staan op de dag van de HEERDag van de HeerNiet één etmaal maar een periode waarin God ingrijpt: zij breekt aan bij het zesde zegel (Op 6:17; gewogen), omspant de toorn in twee fasen tot de verschijning, en omvat het rijk tot het voorbijgaan van de eerste schepping (2 Petr 3:10; gewogen)." (13:5), en over Egypte: want de dag is nabij, ja, de dag van de HEER is nabij, een dag van wolken; het zal de tijd van de heidenen zijn.7 De Dag geldt bij Ezechiël uitdrukkelijk óók de volken — en over Egypte geeft hij de vólste catalogus van kosmische verduistering van heel het Oude Testament: Ik zal de hemel bedekken en zijn sterren verduisteren; de zon zal Ik met een wolk bedekken, en de maan zal haar licht niet laten schijnen. Alle lichtende lichten aan de hemel zal Ik om u verduisteren, en Ik zal duisternis brengen over uw land.8 Vier lichtbronnen — sterren, zon, maan, "alle lichtende lichten" — één voor één gedoofd. Het is de meest uitputtende ontsteking-in-omgekeerde-richting die de Schrift kent.

En dan tekent Ezechiël het eind-scenario dat de Dag haar climax geeft: Gog. "In het laatste van de jaren" trekt een reusachtige coalitie op tegen een hersteld, zorgeloos wonend Israël — en God zelf grijpt in met een beving die vissen, vogels, bergen en muren doet schudden: op die dag zal er een grote aardbeving zijn in het land van Israël.9 En als het voorbij is, klinkt de vaste term: zie, het komt en het geschiedt, spreekt de HEER; dit is de dag waarvan Ik gesproken heb.10 Wie achter Gog schuilgaat — een noordelijke macht, een coalitie, en welke moderne gestalte zij aanneemt — weegt dit boek pas in Deel VII, en daar met zorg, want de tekst noemt naast noordelijke óók zuidelijke bondgenoten (Kus, Put) en laat de identiteit bewust open. Wat hier vaststaat, is de vórm: de Dag climaxt in een volken-inval rond Israël die God zelf beslecht — precies Zacharia 14 en Joël 3.

Maar Ezechiël eindigt niet in het oordeel. De profeet van de vertrekkende heerlijkheid is ook de profeet van haar terugkeer. Hij ziet de dorre beenderen tot leven komen en hoort de belofte: zie, Ik zal uw graven openen en u uit uw graven doen opkomen, Mijn volk, en u brengen in het land van Israël.11 Opstanding en herstel, in één beeld. Hij ziet de heerlijkheid terugkeren in de tempel langs dezelfde weg waarlangs ze vertrok (43:2-4). En het állerlaatste woord van zijn boek is de nieuwe naam van de stad — geen naam van schrik maar van tegenwoordigheid: JHWH-shamma, "de HEER is daar".12 Daar loopt de Dag op uit: niet op een leeg slagveld, maar op een stad waar God woont. Van het einde (hoofdstuk 7) tot "de HEER is daar" (hoofdstuk 48) — dat is de boog van Ezechiël, en het is de boog van de Dag: door het oordeel heen naar de tegenwoordigheid.

Feit: de vijf banen en de landen die zij raken, zijn nagerekend met de JPL-efemeride DE421 — goed gedocumenteerd. Basisfrequentie: in 28 % van de vensters van 36 jaar tussen 1900 en 2050 raken totale verduisteringen alle vier de groepen van de coalitie (Perzië, Cusj, Put, het noorden; indeling hoofdstuk 34); die vensters overlappen en vormen samen één reeks, 1973–2034. Jeruzalem lag tussen 1900 en 2050 in geen enkele totaliteit; dat Sion erbuiten valt, onderscheidt deze vijf dus niet. Inhoud: de verduisteringen als teken van de Dag — speculatief.