De Psalmen

De profeten kondigen de Dag aan; de Psalmen laten haar zingen. Waar Joël en Jesaja de Dag beschríjven, brengt de psalmist haar ter sprake in gebed en lofzang — en juist daardoor onthult hij haar hart: het is de dag waarop de HEER opstaat als Koning en als Rechter, en de aarde tot Zijn voeten neervalt. De frase "dag van de HEERDag van de HeerNiet één etmaal maar een periode waarin God ingrijpt: zij breekt aan bij het zesde zegel (Op 6:17; gewogen), omspant de toorn in twee fasen tot de verschijning, en omvat het rijk tot het voorbijgaan van de eerste schepping (2 Petr 3:10; gewogen)." ontbreekt ook hier; het gebeuren staat er des te vuriger.

Het begint bij de tweede psalm, de troonpsalm die het hele psalmboek opent. De volken woelen, de koningen van de aarde beramen samen "tegen de HEER en tegen Zijn Gezalfde" — en Hij die in de hemel woont lacht. Dan spreekt Hij in Zijn toorn, stelt Zijn Koning aan op Sion, en geeft Hem de volken tot erfdeel en de einden van de aarde tot bezit, om ze te verpletteren met een ijzeren staf. Het is het draaiboek van de Dag in één psalm: opstand van de volken, de troon van de Gezalfde, het ijzeren gericht — en aan het slot de genade-oproep: "kust de Zoon, opdat Hij niet toornig wordt". Geen wonder dat Openbaring driemaal naar Psalm 2 grijpt als het de wederkomst tekent (2:27; 12:5; 19:15). De Dag is de dag waarop Psalm 2 werkelijkheid wordt.

En de Psalmen geven het kernwoord dat je nu overal herkent. Psalm 110, de meest geciteerde psalm van het Nieuwe Testament, plaatst de Heer aan Gods rechterhand en zegt: Hij verplettert koningen ten dage van Zijn toorn — be-jom appo, "op de dag van Zijn toorn".1 Daar is de Dag, bij name genoemd als de dag van de toorn, met de verhoogde Heer als haar uitvoerder. En de vraag die het hele veld draagt, klinkt ook hier, in een psalm: U, vreselijk bent U; en wie kan voor U bestaan, zodra U toornt?2 U-mi yaʿamod lefaneka — wie kan voor U staan. Het is dezelfde vraag als bij Maleachi, Joël en Nahum, en straks bij het zesde zegel; de psalmist stelt haar in aanbidding. De Dag stelt overal dezelfde vraag, of ze nu door een profeet wordt geroepen of door een zanger wordt gezongen.

Maar de toon van de Psalmen is niet enkel schrik, en dat is hun eigen bijdrage. Waar de profeten vooral het oordeel benadrukken, laten de Psalmen de blíjdschap horen die aan de andere kant van de Dag ligt. In de reeks 96 tot 98 komt de HEER, en de schepping juicht: laat de hemel zich verheugen, de zee bruisen, de velden en al wat erop is opspringen — voor het aangezicht van de HEER, want Hij komt, want Hij komt om de aarde te richten; Hij zal de wereld richten in gerechtigheid.3 Let op het dubbele "want Hij komt" — de herhaling van pure verwachting. Voor de Psalmen is de komst van de Rechter geen ramp maar de vervulling waar de schepping naar snakt: eindelijk recht, eindelijk de Koning op Zijn troon. Hier klinkt het tweede gezicht van de Dag in zijn zuiverste vorm — niet schrik maar jubel, omdat de Rechter die komt, de Verlosser is.

En de Krijgsheld ontbreekt niet. Psalm 50 opent met God die komt en niet zwijgt, "een vuur verteert voor Zijn aangezicht, rondom Hem stormt het geweldig". Psalm 75 reikt de beker aan die schuimt van wijn, die alle goddelozen van de aarde tot de droesem toe zullen drinken — de beker van Jeremia, nu in een lied. Psalm 68 laat God opstaan en Zijn vijanden verstrooien. Telkens dezelfde gestalte: de Krijgsman van de Rietzee (hoofdstuk 5), nu bezongen als Koning en Rechter.

Zo geven de Psalmen de Dag haar stem. Ze voegen geen nieuwe gebeurtenissen toe aan wat de profeten al zagen; ze voegen de tóón toe — de aanbidding, de vreze én de jubel. Ze leren de gelovige hoe hij tegenover de Dag moet stáán: niet met de zelfverzekerdheid van Amos' hoorders, maar met de vreze van Psalm 76 én de blijdschap van Psalm 96. Wie de Dag alleen als schrik kent, heeft de Psalmen niet meegezongen. En wie haar alleen als troost wil, heeft ze niet uitgelezen.