De OT-typen van de wegname

Zoals ik God ken, doet Hij niets nieuws zonder het eerst te repeteren. Dat was het beginsel van de schaduwen (hoofdstuk 5): wat God op de Dag ten volle zal doen, heeft Hij in de geschiedenis al bij vlagen gedaan. En als de bewaring van Zijn volk dóór of vóór de Dag werkelijk is — de modes van het vorige hoofdstuk: onttrekking-vóór, bewaring-dóór en redding-dóór-de-dood — dan mag verwacht worden dat de Torah er de sjablonen van draagt. Ze draagt ze inderdaad, en overvloediger dan menig lezer vermoedt. Het Oude Testament is dik van beelden van redding-uit-het-oordeel. Henoch, Noach en Lot tekenen de eerste twee modes; de redding-dóór-de-dood heeft bij hen geen type, maar staat in Openbaring zelf (Op 6:9-11; 20:4). Dit hoofdstuk loopt de beelden na — niet om er een tijdlijn uit te persen (dat kan de typologie niet dragen, en dit boek doet het niet), maar om te laten zien dat de wegneming en de bewaring geen laat ingevoerde vreemdelingen zijn, maar oude bekenden: patronen die God van Genesis af heeft geschetst.

Begin bij de drie mannen aan het begin van de wereld, want zij tekenen die twee modes in hun zuiverste vorm. De eerste is Henoch, en hij staat voor de wegneming vóór het oordeel. Van hem staat er, verrassend kort en verrassend diep: "en Henoch wandelde met God, en hij was niet meer, want God nam hem weg" (Gen 5:24).1 Geen sterfbed, geen graf — hij was er, en toen was hij er niet meer, "want God nam hem weg" (laqach). Hebreeën legt het uit: "door het geloof werd Henoch weggenomen, opdat hij de dood niet zou zien [...] want vóór zijn wegneming heeft hij het getuigenis ontvangen dat hij God behaagde" (11:5). En let op wáár hij staat in de tijdlijn: Henoch is "de zevende van Adam" (Jud 14), en hij wordt weggenomen vóór de vloed komt — de generatie van zijn zoon Metuselach loopt uit op het jaar van de vloed. De man die, volgens Judas, juist de kómst van de Dag profeteerde ("zie, de Heer is gekomen met Zijn heilige tienduizenden", hoofdstuk 17), is zélf weggenomen vóór het oordeel dat hij aankondigde losbrak. Dat is de eerste mode, in vlees en bloed: onttrokken-vóór, opgenomen zonder de dood te zien — precies wat Paulus van de levende gemeente zegt ("wij zullen niet allen ontslapen, maar wij zullen allen veranderd worden", 1 Kor 15:51).

De tweede man is Noach, en hij staat voor de bewaring dóór het oordeel heen. Hij wordt niet weggenomen vóór de vloed; hij wordt er middendoor gedragen, in de ark, op het water van het gericht zelf. Het oordeel raast om hem heen en onder hem, en juist dóór dat oordeel heen wordt hij naar de nieuwe wereld gebracht. Dat is de mode van Israël, van de woestijn-vrouw, van het verzegelde overblijfsel (hoofdstuk 25): niet eruit gehaald, maar er doorheen bewaard. Petrus zet Noach en de ark daarom naast de doop — gered "dóór het water heen" (1 Petr 3:20-21).

En de derde man is Lot, en hij tekent opnieuw de onttrekking-vóór: hij is weg op de dag dat het oordeel begint. De engelen grijpen hem bij de hand en trekken hem de stad uit, en dan valt het woord dat heel deze mode samenvat: "haast u, vlucht daarheen, want ik kan niets doen totdat u daar aangekomen bent" (Gen 19:22).2 Het oordeel wacht op de rechtvaardige. Het vuur kan niet vallen zolang Lot nog binnen is; de gerechtigheid van God bindt Zijn eigen hand tot Zijn knecht in veiligheid is. Petrus trekt hier de uitdrukkelijke les uit, en het is de scherpste samenvatting van dit hele deel: "de Heer weet de godvruchtigen uit de verzoeking te verlossen, maar de onrechtvaardigen te bewaren tot de dag van het oordeel om gestraft te worden" (2 Petr 2:9). Twee bewaringen, tegengesteld gericht: de godvruchtige wordt bewaard úit, de onrechtvaardige wordt bewaard vóór — gereserveerd voor het gericht. En het is geen toeval dat Jezus juist Noach én Lot naast elkaar zet als de twee modellen voor Zijn komst: "zoals het geschiedde in de dagen van Noach [...] en zoals in de dagen van Lot" (Lk 17:26-30, hoofdstuk 5). De twee grote reddingen van de oertijd — bewaard-dóór (Noach) en onttrokken-vóór (Lot) — zijn Zijn eigen gekozen beelden voor de Dag. En Henoch, weggenomen vóór beide, voltooit de drieslag.

Maar er loopt door de Torah nog een tweede reeks typen, en die raakt niet de mode van de redding maar de identiteit van wie gered wordt: de heiden-bruid. Het is een patroon dat zich met een opvallende regelmaat herhaalt, en dat precies het scharnier van hoofdstuk 24 illustreert — de Bruid uit de volken, genomen tijdens het interval waarin Israël zijn verlosser niet herkent. Het scherpst tekent Jozef het. Verworpen door zijn broers, verkocht, verborgen in het land van de heidenen, en daar — terwijl zijn broers geen idee hebben dat hij nog leeft — verhoogd tot naast de troon en gegeven aan een heiden-bruid, Asnath, de dochter van een Egyptische priester (Gen 41:45). Pas later, na jaren waarin zij hem niet herkennen, openbaart hij zich aan zijn broers: "ik ben Jozef, uw broeder" (45:4), en er is geween en verzoening. Lees dat patroon met de ogen van het Nieuwe Testament, en het is bijna niet te missen: Christus, verworpen door Zijn broers (Israël), verborgen, verhoogd, neemt tijdens het interval van hun niet-herkennen een bruid (de Kerk, grotendeels uit de heidenen) — en openbaart zich pas dáárna aan Israël, dat Hem dan zal herkennen "die zij doorstoken hebben" (Zach 12:10) en rouwen zoals Jozefs broers ontstelden. Hetzelfde patroon keert bij Mozes: verworpen door zijn volk bij zijn eerste optreden ("wie heeft u tot overste gesteld?", Ex 2:14), wijkt hij naar Midjan, neemt daar een heiden-bruid (Zippora), en keert pas bij zijn tweede optreden terug om Israël te verlossen. En bij Ruth: de Moabitische, de heidin, die door de losser Boaz tot bruid wordt genomen — de heiden-bruid ingelijfd in het volk en zelfs in de lijn van de Messias. En bij Rebekka (Gen 24): de knecht (een klassiek type van de Geest) wordt naar een ver land gezonden om een bruid te halen voor de zoon, en hij brengt haar over de woestijn naar de bruidegom toe, die haar tegemoet gaat in het veld — een beeld van de Geest die de Bruid vergadert en tot Christus brengt. Vier keer hetzelfde grondpatroon: een bruid van buiten, genomen in de tijd dat de zoon door de zijnen niet wordt erkend of nog niet is teruggekeerd. De heiden-bruid van de Torah is de schaduw van de Kerk van hoofdstuk 24.

En er zijn nog twee wegnemingen die het beeld voltooien. Elia wordt lichamelijk weggenomen zonder te sterven — "en Elia voer met een storm ten hemel op" (2 Kon 2:11) — de tweede mens in de Schrift, na Henoch, die de dood niet zag maar werd opgenomen; samen vormen zij het paar dat de mogelijkheid van een wegneming-zonder-dood tweemaal in de geschiedenis inschrijft. En het weggerukte kind van Openbaring 12 (hoofdstuk 25), "weggerukt naar God en Zijn troon" met het werkwoord van de opname (hērpasthē / harpazō), voegt aan de oudtestamentische typen het nieuwtestamentische scharnierbeeld toe: de wegneming naar boven, weg van de draak.

Zie de rijkdom van dit alles, en zie tegelijk de grens ervan, want dit boek trekt beide scherp. De rijkdom: de wegneming en de bewaring zijn geen leerstukken die pas in de negentiende eeuw werden bedacht en op de tekst gelegd; ze zijn patronen die God van Genesis 5 af heeft geschetst — Henoch weggenomen, Noach bewaard, Lot uitgeleid, de heiden-bruid gehaald, Elia opgenomen. Wie de Dag ziet aankomen, ziet niets nieuws: hij ziet de volle uitvoering van repetities die de Torah al hield. Maar de grens: een type illustréért en bevéstigt; het datéért niet en het bewíjst geen tijdstip. Dat Henoch vóór de vloed werd weggenomen, toont dat "onttrekking-vóór-oordeel" in Gods repertoire zit; het bewijst niet op zichzelf dat de Bruid vóór het zesde zegel wordt weggenomen. De typen dragen de plausibiliteit en de vorm; de tijdsvraag zelf moet op andere gronden worden beslist — de teksten die ronduit over de volgorde spreken (hoofdstuk 27). Dit boek gebruikt de typen dus zoals typen gebruikt horen te worden: als bevestiging dat het patroon echt is en van God, niet als bewijs van een schema. Zo gelezen zijn ze goud waard — want ze laten zien dat de God die op de Dag Zijn Bruid wegneemt en Zijn Israël bewaart, dezelfde is die dat vanaf de eerste bladzijden al deed. Hij repeteert Zijn reddingen. En wie de repetities kent, herkent de uitvoering.