Daniël

Daniël gebruikt de uitdrukking "dag van de HEERDag van de HeerNiet één etmaal maar een periode waarin God ingrijpt: zij breekt aan bij het zesde zegel (Op 6:17; gewogen), omspant de toorn in twee fasen tot de verschijning, en omvat het rijk tot het voorbijgaan van de eerste schepping (2 Petr 3:10; gewogen)." geen enkele keer. En toch kan geen boek over de Dag hem overslaan, want Daniël levert wat de profeten niet gaven: het skelet. Hij zet de Dag in een kader van tijd, van getallen, van een begin en een einde — en hij tekent de gestalte die op het beslissende moment verschijnt.

Begin bij een woord dat je al kent. De engel belooft Daniël uitleg over "wat gebeuren zal in het laatst van de gramschap" — be-acharit ha-zaʿam — "want op de vastgestelde tijd is het einde".1 Dat woord, zaʿam, gramschap, is geen willekeurige toorn; het is een toorn met een grens. Daniël ziet de eindkoning "voorspoedig zijn totdat de gramschap voltooid is", ʿad-kala zaʿam — want wat besloten is, zal gebeuren.2 De gramschap heeft een maat; als die vol is, houdt ze op. Dat is precies wat Jesaja zag toen hij zei "verberg u, totdat de gramschap voorbij is" (26:20). De twee profeten gebruiken hetzelfde woord voor hetzelfde: een afgemeten venster van toorn dat opengaat en weer dichtvalt. Op dat begrensde venster rust, zoals Deel VII zal tonen, de hele tijdlijn van dit boek.

Daniël geeft ook de maat van de benauwdheid, en hij doet het met een formule die je herkent. Er zal een tijd van benauwdheid zijn zoals er niet geweest is sinds er een volk bestond, tot op die tijd.3 Ongeëvenaard — precies wat Jeremia zei over Jakobs benauwdheidJakobs benauwdheidDe ná-gruwel-verdrukking van Mat 24:21 (Jer 30:7; Dan 12:1) — het Judese overblijfsel, de 1.260 dagen — onderscheiden van de week-brede thlipsis van Op 7:14. ("er is er geen als hij", 30:7) en wat Jezus zal zeggen over de grote verdrukking ("zoals er niet geweest is", Mat 24:21). Drie teksten, één formule, één gebeurtenis. En Daniël voegt er de uitkomst aan toe die de andere impliceren: in die tijd zal uw volk ontkomen, ieder die gevonden wordt, opgeschreven in het boek. De benauwdheid is ongeëvenaard — en er dwars doorheen wordt een volk gered. Opnieuw de bewaring-dóór, nu met een engel, Michaël, die "opstaat" om erover te waken.

En dan tekent Daniël wat onmiddellijk op die benauwdheid volgt, en het is het enige lichtpunt dat het Oude Testament zo helder geeft: de opstanding. Velen van hen die slapen in het stof van de aarde zullen ontwaken, dezen tot eeuwig leven, en genen tot smaad en eeuwige afschuw.4 Twee bestemmingen, één ontwaken — het dubbele gezicht van de Dag, nu voorbij het graf. De Dag scheidt niet alleen de levenden maar ook de doden.

Maar het hart van Daniëls bijdrage staat in zijn zevende hoofdstuk, en het is de gestalte die op de Dag verschijnt. In een nachtgezicht ziet hij, na de beesten die uit de zee opkomen, een troon en een rechtszitting — en dan: zie, met de wolken van de hemel kwam er Iemand als een Mensenzoon, en Hij kwam tot de Oude van dagen, en men deed Hem naderen. En Hem werd gegeven heerschappij, eer en koningschap [...] Zijn heerschappij is een eeuwige heerschappij.5 Dit is de figuur die in de Dag de macht ontvangt — niet een engel, niet een enkel volk, maar "Iemand als een Mensenzoon", komend op de wolken. Als Jezus voor het SanhedrinSanhedrinDe hoogste Joodse raad van 70 oudsten tijdens de tweede-tempelperiode, samenkomend in Jeruzalem en religieuze en juridische autoriteit uitoefenend over de natie. Vermeld door het hele boek heen. staat en gevraagd wordt of Hij de Christus is, citeert Hij precies dit vers: "u zult de Mensenzoon zien, zittend aan de rechterhand van de kracht, en komend op de wolken van de hemel" (Mat 26:64). En op de Olijfberg tekent Hij Zijn eigen komst met dezelfde woorden (Mat 24:30). De Mensenzoon op de wolken is de scharnierfiguur waar het Oude en het Nieuwe Testament elkaar raken: bij Daniël ontvangt Hij het koninkrijk, in de evangeliën komt Hij het opeisen.

En ten slotte geeft Daniël wat geen ander geeft: getallen. De 70 weken (9:24-27), met hun midden waarin het offer ophoudt en de gruwel wordt opgericht; de "tijd, tijden en een halve tijd" (7:25; 12:7); de 1.290 en de 1.335 dagen (12:11-12). Deze getallen zijn de meest exacte tijdsaanduidingen van de hele profetie, en juist daarom de gevaarlijkste. Dit boek behandelt ze zoals het alles behandelt wat een jaartal zou kunnen leveren: als een kader, geen kalender (zie hoofdstuk 4). De getallen zijn er, ze zijn precies, en ze structureren de Dag — maar wie ze tot een rekensom voor een datum maakt, valt onder de waarschuwing van de rabbijnen en van de Heer zelf ("het komt u niet toe de tijden te weten"). Daniël levert het raamwerk; hij levert geen jaartal, en dit boek maakt er geen leerstuk van: de jaartallen van hoofdstuk 33 dragen het merk speculatief.

Zo geeft Daniël de Dag haar botten: de begrensde gramschap, de ongeëvenaarde benauwdheid met bewaring-dóór, de opstanding met twee uitkomsten, de Mensenzoon die de macht ontvangt, en het getallen-raamwerk. Zonder de frase ooit te noemen, is hij onmisbaar. Waar de Twaalf de Dag benóémen en Jesaja haar schíldert, geeft Daniël haar architectuur.