"Bid dat jullie vlucht niet in de winter valt"

I. De stenen

Het gaat tegen de avond wanneer Hij de tempel uit loopt. Zo gingen die laatste dagen: overdag gaf Hij onderwijs in de tempel, en de nachten bracht Hij buiten door, op de berg die de Olijfberg wordt genoemd.1 De stad achter zich, het dal door, de helling op — elke avond dezelfde weg.

Zijn leerlingen komen naar Hem toe om Hem de gebouwen van de tempel te laten zien.2 Zo staat het er, en het is een vreemd tafereel: mannen die iemand de tempel aanwijzen terwijl Hij er net uit vertrokken is. Maar wie ooit in het laatste licht onder die muren heeft gestaan, begrijpt het. Bij Markus is het één stem, die zegt wat ze allemaal denken:

"Meester, kijk — wat een stenen, en wat een gebouwen."3

En Hij antwoordt:

"Zie je deze grote gebouwen? Er zal geen steen op de andere gelaten worden die niet wordt afgebroken."4

Tussen de mannen op die weg loopt Andreas, de broer van Simon Petrus. Hij hoort bij het eerste uur. Hij liep al achter Johannes de Doper aan, en het eerste wat hij deed toen hij een middag bij Jezus was geweest, was zijn eigen broer zoeken: "Wij hebben de Messias gevonden" — en hij bracht hem erheen.5

Zo is hij gebleven. Waar Andreas in de verhalen opduikt, brengt hij iemand mee: het jongetje met de vijf gerstebroden is door hem aangewezen, en toen er Grieken waren die Jezus wilden zien, kwamen zij bij Andreas terecht, en Andreas ging het zeggen.6 Een man van de tweede rij, die anderen de eerste rij in helpt.

Vanavond loopt hij het dal door met een zin in zijn oren die te groot is voor het dal. Geen steen op de andere. Hij heeft die stenen nog geen uur geleden aangewezen. Onder aan de helling begint hij te klimmen.

II. De vierde naam

Op de helling gaat Hij zitten, tegenover de tempel.7 Het huis van God recht voor Hem, aan de overkant van het dal, met het laatste licht erop — en tussen Hem en dat huis het woord dat nog niemand kwijt is.

Dan komen er vier mannen apart bij Hem zitten. Markus noemt ze alle vier bij naam: Petrus en Jakobus en Johannes en Andreas.8

Drie keer neemt dit evangelie er maar drie mee. In het huis van Jaïrus, bij het bed van een dood meisje, mag niemand naar binnen behalve Petrus, Jakobus en Johannes. Op de hoge berg, waar zijn gedaante verandert, staan dezelfde drie. En straks, dieper in deze week, in een hof onder aan deze zelfde berg, neemt Hij opnieuw Petrus, Jakobus en Johannes met zich mee.9

Andreas staat dan telkens aan de andere kant van de deur — de man die iedereen bij Jezus brengt, blijft zelf buiten staan. Eén keer is hij erbij, en dat is hier: op deze helling, op deze avond, in het rijtje van vier.

Vreemd zijn ze niet voor elkaar, deze vier. Ze komen van hetzelfde water — twee broederparen, vissers, weggeroepen bij hun netten — en het huis in Kapernaüm waar het allemaal begon, was het huis van Simon en Andreas, met Jakobus en Johannes erbij naar binnen.10 Nu zitten ze boven Jeruzalem, en de vraag stellen ze samen:

"Zeg ons, wanneer zullen deze dingen zijn?"11

Mattheüs bewaart ook de tweede helft van de vraag: en wat is het teken van uw komst, en van de voltooiing van de eeuw. Maar het eerste woord is "wanneer". Vier mannen willen een datum, en Andreas zit erbij en wacht op het antwoord.

III. Op leven en dood

Het antwoord is lang, en het is donker. Hij spreekt over misleiders die komen zullen, over oorlogen en geruchten van oorlogen, over weeën die nog maar een begin zijn. Dan valt er een teken ter sprake, en meteen daarna staat de zin waarin alles op rennen staat:12

"Laten dan wie in Judea zijn naar de bergen vluchten."13

De man op het dak neemt de buitentrap; de vrouw op de akker draait zich niet om.14

Dan krijgt deze avond zijn gebed:

"Maar bid dat jullie vlucht niet in de winter valt, en ook niet op een sabbat."15

Markus heeft dezelfde zin, één slot soberder: bid dat jullie vlucht niet in de winter valt.16 Zo bidt geen mens over een reisje. Zo bidt een mens over een vlucht op leven en dood.

Andreas zit met zijn gezicht naar de stad, en wat hij vanavond leert, is bidden over het weer.

IV. De vierde keer

Buiten het gebed dat Hij ons leerde, zegt Hij viermaal vooruit wát er gebeden moet worden.17 Eén keer gaat het over de oogst: vraag de Heer van de oogst dat Hij arbeiders zijn oogst in stuurt. Twee keer gaat het over de bidder zelf: bid dat jullie de beproeving niet binnengaan — en: vraag dat jullie waardig geacht worden om te ontkomen en om te staan. En één keer, hier, gaat het over het weer en de kalender.

Dat maakt dit vers niet kleiner. Het maakt het vreemder.

De volgorde is deze. De vlucht zelf staat vast. Hij heeft haar niet voorspeld maar bevolen, in de gebiedende wijs: laten ze vluchten. Hij zegt dus niet: bid dat de vlucht niet komt. De vlucht komt. Wat niet vaststaat, is het seizoen — en precies dáár wijst Hij het gebed naartoe.18

Er is dus ruimte voor gebed binnen een besluit. Dat is de vondst van deze avond op de helling, en zij is groter dan zij lijkt. Alsof een vader tegen zijn kinderen zegt: dat wij die reis moeten maken, staat vast, daar hoeven jullie niet meer over te beginnen — maar over wannéér, daarover mag aan tafel alles gezegd worden.

En er zit nog iets onder, en het is het tederste van dit hele vers: wie zegt wát er gebeden moet worden over een nacht die nog niet gevallen is, heeft aan die nacht al gedacht. De winter is overwogen voordat er één vluchteling bestond. De sabbat is overwogen. Voordat er ook maar iemand rent, is er thuis al over het seizoen gesproken.19

Andreas krijgt vanavond geen datum. Hij krijgt iets anders mee de berg af: woorden voor onderweg, klaargelegd door iemand die de nacht al heeft doordacht.

V. Het adres

Verderop in dezelfde rede — dezelfde avond, dezelfde vier gezichten — zegt Hij wat er met het "wanneer" van hun vraag gebeurt:

"Maar over die dag en dat uur weet niemand iets, ook de engelen van de hemel niet — alleen mijn Vader."20

Naast elkaar, uit één mond, op één helling: bid over het seizoen — en: de dag is van mijn Vader.21 De vier krijgen geen datum, en het is geen weigering: het is een adres. Op de vraag "wanneer" antwoordt Hij met waar het antwoord wóónt.

En vlak naast het gebedsbevel staat nog zo'n zin, en zij maakt dezelfde beweging:

"En als die dagen niet ingekort werden, zou geen vlees behouden worden; maar ter wille van de uitverkorenen zullen die dagen ingekort worden."22

Iemand kort de dagen in, en het gebeurt ter wille van mensen die erdoorheen moeten. Binnen wat vaststaat wordt gerekend met wie erin lopen — bij het seizoen van de vlucht, en bij de lengte van de dagen. Twee keer in één rede buigt het vaststaande zich om mensen heen.23

Wanneer Hij al deze woorden voltooid heeft, zegt Hij tegen hen: jullie weten dat het over twee dagen pascha is — en dat de Zoon van de mens overgeleverd wordt om gekruisigd te worden.24 Pascha: het feest in de maand van de rijpende gerst. Om hen heen op de helling is het voorjaar.25

De winter waarvoor Hij hun zojuist woorden gaf, staat op geen kalender die zij kunnen inzien — maar de nacht die wél op de kalender staat, over twee dagen, is de zijne. Voor hún vlucht gaf Hij een gebed; zelf is Hij gebleven.26

Dan dalen ze de berg af, het dal in, waar het al nacht is. Vier mannen, en één van hen is de man die zijn leven lang mensen bij Jezus bracht — zijn broer, een jongetje met broden, Grieken van ver. Nu draagt Andreas iets de andere kant op: van Jezus vandaan, de wereld in, voor wie het ooit nodig heeft. Geen datum. Woorden.