De vraag die Hij nooit bad

I. De man ernaast

Ze zijn met z'n drieën de stad uitgeleid. Twee kwaaddoeners, zegt Lukas — geen namen, geen misdrijven, alleen dat ene woord — en met hen een derde, om ter dood gebracht te worden.1 Op de plaats die de Schedel heet, krijgt ieder zijn kruis. Iemand heeft die morgen de volgorde bepaald: één rechts, één links, en Hij in het midden.2

Zo komt er die dag een man te hangen op een armlengte van Jezus van Nazareth. Wat hij gedaan heeft, staat nergens. Wat hij te horen kreeg, staat er wel.

Het eerste dat op de heuvel gezegd wordt, is een gebed, en het gaat over de mannen met de hamers: "Vader, vergeef hun, want zij weten niet wat zij doen."3 De man ernaast hoeft er zijn hoofd niet voor te draaien; hij hangt dichtbij genoeg. Hij heeft zojuist dezelfde spijkers gevoeld, van dezelfde soldaten — en de Man naast hem vraagt vergeving voor ze.

Dan komt de spot, in golven. Het volk staat te kijken; de oversten lachen erbij: "Anderen heeft Hij verlost — laat Hij nu Zichzelf verlossen, als Hij de Christus is, de uitverkorene van God." De soldaten treden aan met zure wijn: "Als U de Koning van de Joden bent, verlos Uzelf." En boven het middelste kruis is een opschrift geslagen, in Griekse en Romeinse en Hebreeuwse letters: DEZE IS DE KONING VAN DE JODEN.4 Het is als spot bedoeld, en het is in drie talen uitgevoerd.

Dan valt de derde stem in, van het buitenste kruis aan de andere kant: "Als U de Christus bent, verlos Uzelf en ons."5

Drie keer is het nu hetzelfde verzoek geweest — oversten, soldaten, kwaaddoener: verlos Uzelf.6 Alleen de laatste hangt er zelf bij, en alleen de laatste zegt er twee woorden achteraan: en ons.

En de man aan de andere kant hangt ertussen, en hoort het allemaal aan.

II. Denk aan mij

Dan spreekt hij, voor het eerst. Niet tegen de Man in het midden — tegen zijn maat aan de overkant, en het is een bestraffing: "Vreest u zelfs God niet, nu u hetzelfde vonnis ondergaat?"7 Hetzelfde vonnis. Hij rekent zichzelf erbij: drie kruisen, één oordeel, en onder dat oordeel hoort een mens God te vrezen.

En dan zegt hij wat verder niemand op de heuvel over zichzelf zegt: "En wij terecht — want wij ontvangen wat onze daden waard zijn. Maar Deze heeft niets onbehoorlijks gedaan."8 Een stervende die zijn eigen vonnis ondertekent, zonder verzachting en zonder verhaal erbij. Zichzelf veroordeelt hij; de Ander spreekt hij vrij — van het ene kruis over het andere heen.

Dan draait hij zijn hoofd:

"Heer, denk aan mij, wanneer U in uw koninkrijk komt."9

Heel de heuvel heeft die middag hetzelfde van Hem gevraagd: verlos. Hij vraagt het niet. Wat hij vraagt is kleiner, en het is groter: dat er aan hem gedacht wordt. Denk aan mij — één werkwoord, en één man die weet dat hij vandaag sterft.10

En hij zegt erbij wáár hij herinnerd wil worden. Tegen een gekruisigde, onder een spotbord met "koning" erop, zegt hij: in uw koninkrijk.

Uw koninkrijk — twee woorden. Vóór hem heeft precies één mens ze ooit zó tegen Jezus gezegd.11

III. Twee tronen

Het was een moeder.

Op de weg naar Jeruzalem — dezelfde reis die op deze heuvel geëindigd is — kwam de moeder van de zonen van Zebedeüs naar Hem toe, met haar twee zonen naast zich, en zij knielde, en zij had een verzoek:

"Zeg dat deze twee zonen van mij mogen zitten, één aan uw rechterhand en één aan uw linkerhand, in uw koninkrijk."12

Zij vraagt het beste wat zij bedenken kan, voor de twee die haar het liefst zijn: de plaatsen naast Hem. Zijn antwoord ging over iets anders: "U weet niet wat u vraagt. Kunt u de beker drinken die Ik drinken zal?" Wij kunnen het, zeiden de zonen. En toen kregen zij een antwoord in twee helften: mijn beker zúlt u drinken — "maar het zitten aan mijn rechter- en aan mijn linkerhand is niet aan Mij om te geven; het is voor wie het bereid is door mijn Vader."13

Bereid. De plaatsen bestonden dus. Ze waren alleen niet te vragen; de Vader had ze bereid — voor wie, zei Hij er niet bij.

Verderop in hetzelfde evangelie schrijft Mattheüs op wie ze kregen, en hij schrijft het met precies de woorden van de moeder:

"Toen werden er met Hem twee rovers gekruisigd, één aan de rechterhand en één aan de linkerhand."14

Eén aan de rechterhand en één aan de linkerhand. De plaatsen naast Hem waren vergeven. En de twee die ze kregen, hadden er niet om gevraagd.15

De man die zonet zijn hoofd draaide en om een herinnering vroeg, hangt op een plaats waar ooit om gekníeld is. Hij weet het niet. Hij heeft er niet om gevraagd.

IV. Weggegeven

Uw koninkrijk. De moeder zei het, geknield; de kwaaddoener zegt het, hangend. Verder zegt geen mens het ooit tegen Hem. En Hijzelf — Hij zegt het nooit tegen zijn Vader.16

Op een berg in Galilea had Hij die woorden uitgedeeld. Uw koninkrijk kome — het staat in het gebed dat Hij ons voorzei, als tweede vraag, vlak na de Naam.17 Maar in alles wat er van zijn eigen bidden is opgetekend — de voorhof, de tafel, de hof, de heuvel — komt geen koninkrijk voor. Hij bidt om de Naam, om de wil van zijn Vader, om vergeving voor de mannen met de hamers. Om een koninkrijk bidt Hij nergens.18

Eén gebed komt dichtbij, en het is geen klein gebed. In de opperzaal, de ogen al omhoog, bidt Hij: "En nu, verheerlijk Mij, U, Vader, bij Uzelf, met de heerlijkheid die Ik bij U had, eer de wereld was."19

Het lijkt erop, en het is het niet. Hij vraagt niet om iets dat komen moet; Hij vraagt om iets terug dat er was — de heerlijkheid die Ik bij U hád. Het is niet de vraag van iemand die een koninkrijk verwacht; het is de vraag van iemand die naar huis wil.

En over dat koninkrijk heeft Hij diezelfde avond wél gesproken — aan tafel, met de beker in de hand, en het was geen gebed maar een afspraak: "Ik zal van nu aan niet drinken van deze vrucht van de wijnstok, tot op die dag wanneer Ik haar nieuw met u drinken zal in het koninkrijk van mijn Vader."20 Het koninkrijk van mijn Vader. Er wordt niet om gevraagd; er wordt een dag genoemd, en er staat al wijn klaar. Zo spreekt niemand die iets moet zien te krijgen. Zo spreekt iemand over thuis.

V. Beschikt

Waarom Hij er nooit om vraagt, is diezelfde nacht gezegd, aan diezelfde tafel — en het is gezegd tegen mannen die het niet verdiend hadden.

Er was onenigheid ontstaan, aan de laatste maaltijd van hun Heer, over wie van hen als de grootste gold.21 Hij zet het recht — de koningen van de volken voeren heerschappij, maar zo is het onder u niet; wie de grootste is, moet worden als de jongste. En dan, tegen dezelfde mannen, met de ruzie nog in de lucht: "U bent het die bij Mij gebleven bent in mijn beproevingen." En daarop, in één adem:

"En Ik beschik u een koninkrijk, gelijk mijn Vader het Mij beschikt heeft."22

Beschikken. Het is geen alledaags woord; elders in de Schrift is het de taal waarin een verbond wordt gesloten en een testament wordt opgemaakt. Dit koninkrijk wordt niet gevraagd. Het wordt vermaakt.

En de richting staat in het vers zelf: gelijk mijn Vader het Mij beschikt heeft. De Vader deed het eerst; het is al gebeurd, zegt de zin, en wat Hem beschikt is, beschikt Hij door — aan mannen die even tevoren nog twistten over rangorde, opdat zij eten en drinken aan zijn tafel, in zijn koninkrijk, en op tronen zitten.23

Een moeder vroeg ooit om twee tronen en kreeg een wedervraag over een beker. Deze mannen vragen niets — zij maken ruzie — en krijgen tronen beschikt.

De een grijpt, de Ander ontvangt.24

Zo staat het er, in de nacht voor de heuvel: een koninkrijk, beschikt en doorbeschikt, van de Vader naar de Zoon en van de Zoon naar zijn mannen. Niemand aan die tafel heeft erom gevraagd.

De volgende middag vraagt er wél iemand — niet om het koninkrijk, alleen om een herinnering erin.

VI. Vandaag

Terug op de heuvel hangt het verzoek nog in de lucht: denk aan mij, wanneer U in uw koninkrijk komt. Er zit één tijdwoord in, en het is zo bescheiden als de rest: wanneer — ooit, te zijner tijd, geen datum.25 De man schuift zijn hoop over de rand van zijn eigen sterven heen, een onbepaalde verte in. Meer durft hij niet te vragen, en minder kan niet.

Het antwoord komt zonder aarzeling, en het begint zoals zijn zwaarste woorden altijd beginnen:

"Amen, Ik zeg jóu: vandaag zul je met Mij in het paradijs zijn."26

Het antwoord verandert precies één woord. Hij vroeg om een ooit en krijgt een vandaag. En het verandert nog iets, ongevraagd: hij had gevraagd of er aan hem gedácht mocht worden, ergens, later, door een Koning in zijn rijk — het antwoord zet hem naast die Koning, vandaag: met Mij. Waar dat paradijs is, zegt de tekst niet. Zij zegt wanneer, en met wie. Voor een stervende is dat genoeg: een dag, en een gezelschap.

Er is in die 24 uur nog één mens geweest tegen wie Hij "vandaag" zei. Aan tafel, tegen Petrus: "de haan zal vandaag niet kraaien, voordat u driemaal geloochend zult hebben dat u Mij kent."27

Binnen één etmaal, tweemaal dat woord, telkens tegen één man: de discipel krijgt te horen dat hij Hem vandaag verloochenen zal, en de kwaaddoener dat hij vandaag bij Hem zijn zal. Lukas legt tussen die twee zinnen geen verband; ze staan er allebei, in dezelfde nacht en dezelfde dag.28

Van de man is daarna niets meer te horen. Geen antwoord, geen laatste woord; Lukas vertelt niet eens hoe hij gestorven is. Het hoefde ook niet meer verteld: het belangrijkste dat over deze man te zeggen viel, was al gezegd — door een Ander, met een amen ervoor.

VII. Wat de Vader graag doet

Zo is er in het gebed één vraag die de Zoon zelf nooit gebeden heeft. Niet omdat zij te groot voor Hem was, maar omdat zij voor Hem geen vraag was: het koninkrijk was Hem beschikt, door zijn Vader, en Hij wist het. Hij is opgevaren om het uit de hand van zijn Vader te ontvangen.29 De vraag is voor ons gemaakt — voor wie het koninkrijk niet bezit, en het toch verwachten mag.

En wat voor Hem gold, geldt in dit huis voor iedereen die er binnenkomt. Het Koninkrijk komt niet als verdiend loon, maar als gave van een goede Heer; niemand verdient de troon.30 De plaats zelf is niet te verdienen en niet te veroveren, en dus ook niet af te bidden. Zij is beschikt.

En hoe de Vader staat tegenover wie haar stelt, heeft de Zoon één keer hardop gezegd, onderweg, tegen een handjevol mensen dat zich zorgen maakte over eten en kleren:

"Wees niet bang, kleine kudde — jullie Vader heeft er vreugde in jullie het koninkrijk te geven."31

Er staat niet dat de Vader het koninkrijk geeft als er lang genoeg om gevraagd is. Er staat dat Hij het graag doet.