Uw koninkrijk kome

I. De nacht in Babel

De koning van de wereld ligt wakker.

Nebukadnezar heeft gedroomd, en de droom laat hem niet los. Hij roept zijn wijzen bijeen en eist het onmogelijke: vertel mij eerst de droom zelf, en dan pas de uitleg. Wie het niet kan, wordt in stukken gehouwen. Het vonnis geldt alle wijzen van Babel — en dus ook vier jonge ballingen uit Juda, aan wie niemand iets gevraagd had.1

De wijzen zeggen het hardop, en het is het eerlijkste woord dat het hof die dag voortbrengt: wat de koning vraagt, kan geen mens op aarde. Alleen de goden zouden het kunnen — en die wonen niet bij het vlees.2

Precies daar beginnen de vier. Daniël vraagt de koning om tijd, gaat naar zijn huis en legt de zaak voor aan Chananja, Misaël en Azarja — vier namen uit Juda in een stad die hun andere namen had gegeven. In de nacht vragen zij ontferming, en de tekst zegt bij wie: van de God van de hemel.3

In een stad vol goden met huizen en straten noemen vier ontheemde jongens hun God naar het enige domein dat geen koning kan innemen. De wijzen hadden gelijk: hun goden wonen niet bij het vlees. Deze wél in de hemel — en Hij laat zich door vier ballingen om ontferming vragen alsof Hij naast hen woont.

Het is, in het Aramees van het hof, de aanspraak van het gebed zelf: de God van de hémel — die in de hemelen zijt.4

In die nacht wordt het geheim onthuld. Het eerste wat Daniël doet, is de naam zegenen. En de zegen zelf gaat over koningen: "Hij verandert de tijden en de gelegenheden; Hij zet koningen af en stelt koningen aan."5 Voordat Daniël de troonzaal weer binnengaat, is de machtsvraag al beslist — in een slaapvertrek van ballingen, in gebed.

II. Wie koninkrijken uitdeelt

De volgende morgen staat een balling voor de machtigste mens van zijn wereld, en het eerste wat hij die mens vertelt, is waar diens macht vandaan komt.

"U, o koning, koning van de koningen — aan wie de God van de hemel het koninkrijk, de macht, de sterkte en de eer gegeven heeft."6

Gegeven. De koning van de koningen blijkt een ontvanger. Daniël zegt het een man die één bevel eerder al zijn wijzen ter dood veroordeelde — en de koning valt niet tegen hem uit; hij valt op zijn aangezicht.7

Alles waar Babel op rust, is uitgereikt door de God van de vier veroordeelden — en wat uitgereikt is, kan worden teruggehaald.

Eén generatie later gebeurt dat, in één nacht: op een feest waar men drinkt uit de bekers van de tempel, schrijft een hand op de kalkmuur, en het is dezelfde balling die de woorden lezen moet. De uitleg is boekhouderstaal — "God heeft uw koninkrijk geteld en er een einde aan gemaakt." In diezelfde nacht is het gebeurd.8

Tussen die twee tronen in staat de zin waar het hele boek Daniël op rust, driemaal herhaald tot ook de grootste hem kan opzeggen: de Allerhoogste heerst over het koningschap van de mensen, en Hij geeft het aan wie Hij wil.9

Wat er verder in de droom van de koning gebeurt — het beeld uit vier metalen, de steen die zonder mensenhanden wordt losgemaakt, de berg die de hele aarde vult — draait om datzelfde werkwoord.10 In Babel wordt niets gegrepen dat niet eerst gegeven was. Koninkrijken zijn bij deze God geen buit; zij zijn bruikleen.

En dan zegt Daniël, in de uitleg van diezelfde droom, waar het heen gaat:

"Maar in de dagen van die koningen zal de God van de hemel een koninkrijk oprichten dat in eeuwigheid niet te gronde zal gaan."11

De God van de hemel — voor de vierde keer in dit ene hoofdstuk, en nu over een rijk dat niet meer wordt afgelost. Het wordt niet doorgegeven aan een volgende. Het wordt opgericht, en degene die het opricht is dezelfde tot wie vier jongens die nacht om ontferming baden.

III. De troonzaal

Jaren later is het Daniël zelf die droomt, en ditmaal gaat het gordijn verder open dan voor enige koning.

Het is het eerste jaar van Belsazar. De man aan wie ooit, op straffe van de dood, andermans droom gevraagd werd, ligt nu op zijn eigen bed — en als het voorbij is, schrijft hij het op.

Eerst de zee, opgezweept door de vier winden, en uit het water komen dieren op — het ene na het andere, elk gruwelijker dan het vorige, en op het laatste dier een kleine hoorn met ogen als mensenogen en een mond vol grootspraak.12 Zo ziet de wereldgeschiedenis eruit vanaf het strand: opkomend gedierte.

Dan draait het gezicht, en er worden tronen gezet. De Oude van dagen neemt plaats — zijn kleed wit als sneeuw, het haar van zijn hoofd als zuivere wol, zijn troon vlammen van vuur. Duizendmaal duizenden dienen Hem; de rechtbank zet zich, en er worden boeken geopend.13 Beneden voert een hoorn het hoogste woord — grote woorden, tot het gericht erover gaat.14

En dan dit:

"Ik zag in de nachtgezichten, en zie, met de wolken van de hemel kwam er Iemand als een mensenzoon; en Hij kwam tot de Oude van dagen, en men bracht Hem vóór Hem. En Hém werd gegeven heerschappij en eer en koninkrijk."15

Er is in de hele Schrift geen tweede visioen waarin een Zoon en een Vaderfiguur zo naast elkaar staan. En wat er in dat ene visioen met het koninkrijk gebeurt: het wordt aangedragen en overhandigd. Hij kómt tot de Oude van dagen; Hij wordt vóór Hem gebrácht; Hem wérd gegeven. Elke beweging in de zin is ontvangend. Niemand bestijgt hier iets. Niemand neemt.

En het geven houdt bij Hem niet op. Verderop in de uitleg van hetzelfde gezicht wordt het koningschap nóg eens uitgereikt: "aan het volk van de heiligen van de Allerhoogste".16 Hetzelfde lijdende geven, één trap verder naar beneden — tot aan de kinderen toe.

Het land waar Daniël dit droomt, heet in zijn eigen boek nog Sinear — de vlakte waar mensen ooit een toren omhoogdreven om een naam te grijpen.17 Wat hij vannacht ziet, is de tegenzet, op de hoogste plaats die er is: in dit gezin wordt macht niet gegrepen maar aangereikt — zelfs aan de Zoon, zelfs op de troon. Wat het kind in de tweede vraag voorlegt, heeft de Zoon zelf nooit anders gehad dan uit de handen van de Vader.

Wat het met de ziener doet, staat erbij: zijn geest wordt benauwd in zijn binnenste, de gezichten van zijn hoofd verschrikken hem. Midden in de droom stapt de uitlegger van Nebukadnezar op een van de omstanders toe en vraagt hem naar de zekerheid van dit alles. En zijn verslag eindigt niet met een lofzang maar met een man in de nacht: zijn gedachten verschrikken hem zeer, zijn gelaatskleur verandert, en hij bewaart het woord in zijn hart.18

IV. Een vraag die nog niet bestond

Het merkwaardige aan deze vraag is dat zij nieuw is.

Het naamwoord bestond al. Een psalm van David zegt tegen God: "Uw koninkrijk is een koninkrijk van alle eeuwen."19 Dat kon gezongen worden, en het werd gezongen: zijn koningschap stáát, het is er, het duurt. Maar vragen of het koninkrijk komen wil — dat heeft in het hele Griekse Oude Testament niemand gedaan.

Wat er tussen de psalm en de vraag is gebeurd, heet Daniël. Sinds de God van de hemel in Babel heeft laten aanzeggen dat Hij een rijk zal óprichten, is het koninkrijk niet alleen iets dat staat, maar iets dat aanstaande is.

De vraag leent haar zelfstandig naamwoord van de psalmen en haar verwachting van Daniël. Er is een gebed in Daniëls eigen Aramees dat in zijn tweede regel om ditzelfde vraagt — en Hij late zijn koninkrijk heersen — met Daniëls eigen woord voor het koninkrijk.20 Het kind dat "uw koninkrijk kome" zegt, bidt in de erfenis van die ballingen.

V. Van "laat het komen" naar "Kom"

De vraag staat in de derde persoon. Laat uw koninkrijk komen — er wordt over iets gesproken, eerbiedig, met afgewend gezicht bijna. Zo bidt het kind haar vandaag: over een rijk dat het niet ziet, tot een Vader die het niet ziet. Zo staat ook Daniël erin: hij ziet Hem komen, met de wolken, en zelfs in de droom spreekt hij Hem niet aan — hij bewaart het woord in zijn hart.

Op de laatste bladzij van de Bijbel staat de vraag er nog — maar er is iets met haar gebeurd. De visioenen zijn voorbij, de stad is getoond, en wat er overblijft is een stem die uitnodigt en een stem die antwoordt.

"En de Geest en de Bruid zeggen: Kom. En wie het hoort, laat hij zeggen: Kom. En wie dorst heeft, laat hij komen."21

De Bruid zegt ἐλθέ — tweede persoon. Zij spreekt niet meer óver het koninkrijk; zij spreekt Iemand áán — Dezelfde die Daniël met de wolken zag komen. En dan valt de naam erbij, de naam die in het gebed nooit stond: "Ja, kom, Heer Jezus."22 Een woord dat men altijd óver iets zei, wordt tegen Iemand gezegd.23

De derde persoon, de vorm van de vraag zelf, staat óók nog in dat vers — maar zij is doorgegeven. Wie dorst heeft, laat hij komen. De vorm waarmee het kind ooit om het rijk vroeg, gebruikt de Bruid nu om de deur open te houden voor wie er nog buiten staat.

Het woord dat de Bruid tot Hem zegt, is in het Nieuwe Testament zeldzaam: het staat er in drie verzen, en tweemaal komt het uit zijn eigen mond.24

VI. De vraag van het kind

Zo staat de tweede vraag tussen drie nachten in Babel en één morgen die nog komen moet — de morgen waarop de Bruid nog maar één woord nodig heeft.

In alle drie de nachten staat dezelfde man. In de eerste vraagt hij, met drie vrienden, om ontferming bij de God van de hemel. In de tweede ziet hij de troonzaal en de Zoon die het koninkrijk aangereikt krijgt, en hij bewaart het woord in zijn hart. In de derde leest hij van een kalkmuur dat een rijk geteld is en beëindigd. En tussen die nachten en die morgen in zit een kind rechtop in bed, en het vraagt om wat Daniël zag: uw koninkrijk kome.