Uw wil geschiede

I. De man in het donker

Er zit een man in het donker, en hij vraagt om les.

De vijand heeft hem opgejaagd tot hier. Zijn ziel is vertrapt tot op de grond, en de psalm zoekt het zwaarste beeld dat de taal heeft: hij heeft mij in duisternissen doen zitten, als de doden van oudsher.1 Geen tempel in de buurt, geen leger achter hem, geen uitweg die hij zien kan. Boven het lied staat één naam: van David.2

Het opmerkelijkste aan deze psalm is hoe zij begint. Niet met de vijand — met een verzoek aan God om iets ná te laten: ga niet in het gericht met uw knecht, want niemand die leeft is rechtvaardig voor U.3

De man in het donker weet dat hij, streng gerekend, geen poot heeft om op te staan. Hij vraagt dus niet om zijn recht. Hij herinnert zich wat hij van deze God gezien heeft — ik gedenk de dagen van ouds, ik overdenk al uw daden — en strekt zijn handen uit als droge grond naar regen.4

Wie zo zit, weet wat hij vragen moet. Om redding — en dat doet hij ook, verderop, met zoveel woorden.5 Maar midden in de psalm staat een andere vraag, en zij wil niet uit het donker weg; zij wil er doorheen.

"Doe mij in de morgen uw goedertierenheid horen, want ik vertrouw op U; maak mij de weg bekend die ik gaan moet."6

En dan, even verder in dezelfde psalm, valt de zin:

"Leer mij uw wil te doen, want U bent mijn God; uw goede Geest geleide mij in een effen land."7

Wie verdwaald is, vraagt de weg. Wie opgejaagd is, vraagt een schuilplaats. Deze man vraagt om onderwijs. Hij behandelt de wil van God niet als een vonnis dat over hem heen komt, maar als een vak dat hij nog niet beheerst — en de duisternis als een leslokaal waarin de Leraar gewoon bereikbaar is.

Zelfs de eerste vraag van het gebed staat in deze psalm, één vers verder: ter wille van uw naam, JHWH, maak mij levend.8 De man in het donker bidt de dingen van het gebed in de volgorde van zijn nood — en houdt intussen vast dat hij les wil.

II. "Leer mij" en "leer ons"

Eeuwen later staat er een leerling te wachten tot zijn Meester klaar is met bidden. Als Hij ophoudt, vraagt hij: "Heer, leer ons bidden."9

In het Grieks — de taal waarin het evangelie is opgeschreven — komt er iets samen. Het werkwoord waarmee die leerling zijn verzoek doet, staat in het psalmvers van de man in het donker. En het voorwerp van de derde vraag van het gebed staat in ditzelfde psalmvers. Leer mij — uw wil te doen.

David vroeg: leer míj. De leerling vraagt: leer óns. En wat David geleerd wilde worden, is precies wat het gebed het kind laat vragen: uw wil.

Eén psalmvers draagt beide helften al — het vragen om les, en de wil als leerstof. Het gebed begint waar deze psalm al zat: bij een kind dat het vak nog niet beheerst en een Vader die het onderwijzen wil.

De psalm stelt zich de les niet voor als een vonnis. Er staat niet dat de wil wordt opgelegd; er staat een leraar die meeloopt — uw goede Geest geleide mij in een effen land. Wie een kind leert lopen, duwt het niet vooruit; hij gaat ernaast, en kiest de vlakke grond. Zo vraagt de man in het donker naar de wil van zijn God: als iets wat je geleerd krijgt van Iemand die erbij blijft.

III. Wat er al gebeurd is

Er is één psalm die de derde vraag behandelt als oud nieuws.

"Al wat JHWH behaagde, heeft Hij gedaan — in de hemel en op de aarde."10

Gedaan. Voltooide tijd. Wat het kind vraagt — uw wil geschiede, zoals in de hemel zo ook op de aarde — meldt Psalm 135 als voldongen feit, met dezelfde woordstam en dezelfde plaatsbepaling. In het Grieks schuiven het vers en de vraag bijna in elkaar; het verschil zit in één voorzetsel.

Dat botst niet; het legt de vraag open. De derde vraag betwijfelt niet of de Vader zijn zin krijgt — de psalm heeft dat al beantwoord. Wat zij voorlegt, is iets anders: dat de aarde mag worden zoals het huis al is. In de hemel is zijn wil geen strijdpunt; daar heet hij gewoon wat er gebeurt. Het kind kijkt om zich heen, ziet dat het hier anders is, en legt het verschil bij zijn Vader neer.

De plaatsbepaling zelf is zeldzaam, en waar zij in een gebed staat, staat zij in de mond van Mozes, van David en van Salomo — mannen die wisten wat het is om verantwoordelijk te zijn voor meer dan zichzelf.11

De middelste van de drie is de man uit het donker zelf, op een andere dag van zijn leven: op een binnenplaats vol volk, met alles wat voor het huis van zijn God is bijeengebracht, en hij geeft het met beide handen terug — want van U is alles, en uit uw hand hebben wij het U gegeven.12

Van de drie is Mozes de oudste. Hij smeekte om één ding — laat mij toch oversteken en dat goede land zien — en het antwoord was nee. Spreek niet meer tot Mij over deze zaak.13

De man die als eerste bad tot de God "in de hemel en op de aarde", kreeg zijn eigen wil niet. Hij kreeg iets anders: klim de berg op, en zie het land. De derde vraag is ook door hem heen gegaan, eeuwen voordat zij woorden kreeg, en zij heeft hem niet gebroken — er staat niet dat hij morde; er staat dat hij klom.14

Bij Salomo, de jongste van de drie, ging het andersom: zijn gebed met deze plaatsbepaling klonk bij de inwijding van het huis, en het werd verhoord terwijl het volk erbij stond.15

Nee tegen Mozes, ja tegen Salomo, en tussen die twee in een David die alles teruggaf — de wil van deze God laat zich niet vangen in één patroon. Wat de drie gebeden delen, is niet de uitkomst; het is het adres. En de man in het midden kende dat adres van twee kanten: met volle handen op de binnenplaats, met lege handen in het donker.

IV. "U geschiede"

Mattheüs bewaart de derde vraag — en hij bewaart nog iets, verspreid over zijn evangelie, en het verandert hoe de vraag klinkt.

Een hoofdman uit Kafarnaüm komt voor zijn verlamde knecht en acht zich te min om de Meester onder zijn dak te ontvangen: spreek slechts een woord. Hij legt zelf uit waarom dat genoeg is — hij is een man van gezag, hij zegt tegen de één ga en die gaat — en hij herkent in de Meester iemand van Wie het woord niet onderweg kan sneuvelen.16

Over die herkenning verwondert Jezus zich hardop, en het antwoord eindigt met: "zoals u geloofd hebt, zo geschiede het u." Twee blinden lopen roepend achter Hem aan tot in het huis; Hij raakt hun ogen aan: "naar uw geloof geschiede het u."17

En dan de derde, en zij is de scherpste. Een vrouw uit de streek van Tyrus en Sidon — een buitenstaander, geen kind van het huis — roept om haar dochter. Zij krijgt eerst zwijgen, dan een afwijzing die over honden en kinderbrood gaat, en zij blijft staan en antwoordt vanaf de vloer: ook de honden eten de kruimels. Dan draait het gesprek om, en Hij zegt:

"O vrouw, groot is uw geloof. U geschiede zoals u wilt."18

Daar staat het werkwoord van de derde vraag — én het woord van de wil, maar de wil is de hare. Het woord waarmee het kind bidt "uw wil geschiede", is het woord waarmee Hij tegen drie mensen zegt: ú geschiede. En bij de vrouw voluit: u geschiede zoals u wilt.

Dat zet de derde vraag in een ander licht. Zij is geen capitulatie voor een overmacht die toch wel doorzet. Zij is één kant van een gesprek — en in hetzelfde evangelie is te zien dat de andere kant van dat gesprek zoiets terug kan zeggen.

Een Vader die zich door een Kananese moeder laat verbidden tot Hij haar haar eigen wil toezegt, is geen muur waar vragen op afketsen. Hij is Iemand die luistert, en die het luisteren soms hardop uitspreekt. Als de wil van God een vak is, zoals de man in het donker vroeg, dan hoort dit bij de leerstof: de andere kant van het gesprek kan "u geschiede" zeggen.

Een Romeins officier, twee blinden langs de weg, een moeder uit heidens gebied — alle drie de keren staat er een reden bij, en het is telkens dezelfde: zoals u geloofd hebt · naar uw geloof · groot is uw geloof. Het "u geschiede" van deze Meester landt niet op rang of afkomst; het landt op geloof, waar het ook staat. Bij de moeder staat erbij wat het uithaalde: van dat uur af was haar dochter gezond.19

V. De nacht waarin Hij haar bad

Eén keer bidt iemand de derde vraag woordelijk, en het is nacht, en het is Hijzelf.

"Mijn Vader, als deze drinkbeker niet aan Mij voorbij kan gaan zonder dat Ik hem drink — uw wil geschiede."20

Tweemaal is zijn bidden die nacht woordelijk bewaard, en twee dingen keren beide keren terug: de zin opent met mijn Vader, en de derde vraag staat aan het eind. Wat er tussen die twee in staat, is het zwaarste dat een mens kan uitspreken — en het wordt uitgesproken tegen een Vader, niet tegen een noodlot.

Tussen de eerste keer en de tweede is er bovendien iets verschoven. De eerste keer: indien het mogelijk is, laat deze drinkbeker aan Mij voorbijgaan. De tweede keer: indien hij niet voorbij kan gaan zonder dat Ik hem drink — uw wil geschiede. Het is dezelfde nacht, dezelfde knieën, dezelfde beker; alleen de zin is opgeschoven, van de mogelijkheid naar de wil. Zo klinkt de derde vraag wanneer zij geleerd wordt — niet in één keer, maar in twee gebeden met een stilte ertussen.

Er is nog een derde keer, en Mattheüs meldt alleen hóe zij klonk: Hij bad opnieuw, met hetzelfde woord.21 Zo klinkt een les die geleerd is: zij wordt opgezegd. Wat de man in het donker vroeg — leer mij uw wil te doen — wordt in deze hof voorgedaan, in een ander donker.

De enige mens die deze vraag ooit bad met alles op het spel, noemde Hem eerst "mijn Vader".22 De volgorde van Getsemane is de volgorde van het gebed — eerst de aanspraak, dan de wil. Daarna staat Hij op en wekt de slapenden: sta op, laten wij gaan — hij die Mij overlevert is dichtbij.

VI. Knecht en kind

Psalm 143 loopt uit op een handtekening, en zij is eerlijk: want ik ben uw knecht.23

Knecht. Het is niet zomaar een slotwoord: David noemt zich in deze psalm tweemaal zo — vooraan, waar hij vraagt om niet in het gericht te gaan, en helemaal aan het eind.24 De psalm is ingelijst in dat ene woord. Binnen die lijst staat alles wat hij gevraagd heeft — de les, de wil als leerstof, de Geest die meeloopt — maar de lijst zelf blijft: een knecht spreekt met zijn Heer.

Het gebed zet om dezelfde vraag een andere lijst: Vader. David bad de inhoud van de derde vraag eeuwen vooruit, in het donker, voortreffelijk — en hij bad haar als knecht. Dat het kind haar als kind mag bidden, heeft het niet aan David te danken en niet aan zichzelf; het is het eerste woord van het gebed dat alles verzet heeft.

De psalm zelf haalt de man niet uit het donker. Er staat niet dat het morgen werd; er staat dat hij om de morgen gevraagd heeft, en om de les. Daar zit hij, tot op de laatste regel: een knecht in het donker, die zijn Heer om onderwijs vraagt.