De vier vragen die Hij zelf bad

I. Het gebed dat Hij niet bad

Er zijn Grieken in de stad. Ze zijn gekomen voor het feest, en ze hebben een verzoek dat in vier woorden past: wij willen Jezus zien.1

Het verzoek wordt doorgegeven, van de ene leerling naar de andere, en bereikt Hem in de voorhof. En zijn antwoord begint met een uur dat gekomen is, en het gaat over sterven: een graankorrel die in de aarde valt en sterft, en juist zo veel vrucht draagt.2 De mannen die een ontmoeting kwamen regelen, horen een afscheid.

Dan zegt Hij iets wat geen leraar over zichzelf zegt waar zijn leerlingen bij staan:

"Nu is mijn ziel ontroerd."3

En Hij denkt hardop na over wat er nu te bidden valt. Er ligt een gebed voor het grijpen, en Hij spreekt het uit om het niet te bidden:

"En wat zal Ik zeggen? Vader, red Mij uit dit uur? Maar hierom ben Ik in dit uur gekomen."4

Het gebed dat elk mens op die plaats gebeden zou hebben, wordt overwogen en neergelegd. Wat Hij wél bidt, is vier woorden lang:

"Vader, verheerlijk uw Naam."5

Het is niet het woord dat Hij zijn leerlingen op de berg had voorgezegd — daar vroeg de eerste vraag dat de Naam geheiligd zou worden, hier vraagt Hij dat de Naam verheerlijkt wordt. Maar waar het gebed om draait, is in beide hetzelfde: uw Naam. Twee gebeden in het evangelie hebben die Naam tot inzet, en dit is er één van; het andere is de vraag die Hij vooraan in ons gebed had gezet.6

Dan komt er een stem uit de hemel: "Ik héb verheerlijkt, en Ik zal opnieuw verheerlijken." De mensen om Hem heen hebben het gehoord, en ze worden het niet eens over wat het was. Sommigen houden het op een donderslag. Anderen zeggen: een engel heeft met Hem gesproken. En Hij zegt tegen hen allemaal: "Niet om Mij is deze stem er geweest, maar om u."7

Zo staat Hij daar, tussen mensen die zojuist de hemel hebben horen antwoorden en er al ruzie over hebben of het wel wat was.

II. De ogen omhoog

Dagen later, de opperzaal, avond. De maaltijd is geweest, de woorden aan tafel zijn gezegd. En dan slaat Hij de ogen op naar de hemel en begint te bidden waar ze allemaal bij zijn:

"Vader, het uur is gekomen. Verheerlijk uw Zoon, opdat ook uw Zoon U verheerlijkt."8

Hij bidt voor de mannen om Hem heen, met name en toenaam van hun geloof: zij hebben uw woord bewaard, zij zijn van U. En dan schuift het gebed verder, over hun hoofden heen:

"Ik bid niet alleen voor dezen, maar ook voor wie door hun woord in Mij geloven zullen."9

Op dat moment zit er niemand meer aan tafel over wie die zin gaat. Hij bidt voor mensen die er nog niet zijn. Wie ooit door het woord van deze mannen tot geloof komt — die zat die avond in dit gebed.

Midden in dat bidden noemt Hij zijn Vader met een aanspraak die verder nergens klinkt:

"Heilige Vader, bewaar hen in uw Naam."10

En even verder bidt Hij wat wij als laatste vragen mogen — niet met onze woorden, wel met onze nood. Wij vragen: verlos ons van de boze. Hij vraagt voor ons: bewaar hen van de boze.11 Het is niet woordelijk de zevende vraag; het is de zevende vraag zoals een oudere broer haar voor de kinderen aan de Vader voorlegt: niet "haal ons hieruit", maar "houd ze vast".12

Het gebed eindigt met de tweede aanspraak die nergens anders staat:

"Rechtvaardige Vader, de wereld heeft U niet gekend."13

Dan is het langste gebed dat er van Hem is opgeschreven, ten einde. De mannen om Hem heen hebben Hem horen bidden voor mensen die nog geboren moesten worden — en nog diezelfde nacht zullen ze slapen.

III. Op zijn aangezicht

Een hof, aan de voet van de Olijfberg, nacht. Bij de ingang zegt Hij tegen zijn leerlingen: "Ga hier zitten, terwijl Ik daarheen ga om te bidden." Drie neemt Hij mee, dieper de bomen in, en tegen die drie zegt Hij wat Hij in de voorhof al één keer hardop had gezegd, maar nu zonder terughouding: "Mijn ziel is diep bedroefd, tot de dood toe. Blijf hier, en waak met Mij."14

En Hij geeft hun een opdracht mee. Lukas zet haar al bij de ingang van de hof:

"Bid dat u niet in beproeving komt."15

Dat is de zesde vraag. Hij bidt haar niet met hen mee; Hij draagt haar op. En dan gaat Hij een steenworp verder, en valt op zijn aangezicht, en bidt voor Zichzelf — en wat Hij bidt is precies waar die zesde vraag om vraagt:

"Mijn Vader, als het mogelijk is, laat deze beker aan Mij voorbijgaan. Maar niet zoals Ik wil, maar zoals U wilt."16

Markus zegt het nog kaler: Hij bad dat, als het mogelijk was, het uur aan Hem voorbij zou gaan. Het uur waar Hij in de voorhof niet uit gered wilde worden, vraagt Hij hier — als het mogelijk is — te mogen ontlopen. Beide gebeden zijn echt. Beide zijn van Hem.

Hij staat op, loopt terug, en vindt de drie in slaap. "Kon u dan niet één uur met Mij waken?" En opnieuw, voor de tweede keer, de opdracht: "Waak en bid, dat u niet in beproeving komt."17

Weer gaat Hij weg, voor de tweede keer, en nu is het gebed één zin geworden:

"Mijn Vader, als deze beker niet aan Mij voorbij kan gaan zonder dat Ik hem drink — uw wil geschiede."18

Uw wil geschiede. Dat is de derde vraag, en zij staat er zoals Hij haar op de berg had voorgezegd: hetzelfde woord, dezelfde vorm, dezelfde volgorde — geen letter anders. Wat Hij hun leerde bidden met de handen gevouwen, bidt Hij hier met zijn gezicht op de grond.19

Lukas schrijft erbij wat er die nacht verder gebeurde: er verscheen Hem een engel uit de hemel, die Hem sterkte, en Hij bad des te vuriger, en zijn zweet werd als grote druppels bloed. En toen Hij opstond en bij de leerlingen kwam, vond Hij hen slapend — van verdriet, zegt Lukas erbij, alsof hij hen wil beschermen tegen ons oordeel.20 Er is die nacht een engel gekomen, en geen andere beker.

Een derde keer gaat Hij, en bidt dezelfde woorden.21 Drie keer dezelfde vraag, van dezelfde Zoon, aan dezelfde Vader. En de beker blijft staan.

Zacht gezegd, want harder kan het niet gezegd worden: de vraag die Hij zijn leerlingen die nacht keer op keer in de mond legt — dat zij niet in beproeving zouden komen — is de enige vraag die Hij voor Zichzelf niet krijgt.22

Dan wekt Hij hen voor het laatst. "Slaap nu maar door, en rust. Zie, het uur is nabij gekomen. Sta op, laten wij gaan; zie, hij die Mij overlevert, is dichtbij."23 En Hij loopt de bomen uit, de fakkels tegemoet.

IV. In uw handen

Een heuvel buiten de stad. Terwijl ze Hem kruisigen, bidt Hij — en het eerste woord is hetzelfde woord als altijd:

"Vader, vergeef hun, want zij weten niet wat zij doen."24

Op de berg had Hij hun een vraag meegegeven die met datzelfde bevel begint: vergeef. Vergeef ons onze schulden. Hier bidt Hij haar met één woord verwisseld: ons is hun geworden.25 De vijfde vraag, hardop gebeden voor de mannen die op dat moment de spijkers vasthouden. Verder is er niets veranderd — dezelfde vraag, dezelfde Vader, hetzelfde vragende kind dat voor een ander invalt.

Dan wordt het donker over het hele land. En uit dat donker klinkt het één keer anders:

"Mijn God, mijn God, waarom hebt U Mij verlaten?"26

Het is de enige keer op de heuvel dat het woord Vader er niet is. Er begint een psalm met deze woorden.27 Wat er staat, staat er: Hij zei het anders, één keer.

En daarna, als laatste:

"Vader, in uw handen beveel Ik mijn geest."28

Tussen twee keer "Vader" staat één keer "Mijn God".

Hij zegt het, en Hij geeft de geest.

V. Voorgedaan

Wie het gebed bidt dat Hij ons voorzei, bidt geen onbetreden woorden.

In de eerste vraag — uw Naam — is Hij ons voorgegaan in een tempelvoorhof, op de dag dat Hij een ander gebed neerlegde om deze te kunnen bidden. De derde — uw wil geschiede — ligt woord voor woord in een hof, onder olijfbomen, gebeden door Iemand met zijn gezicht op de grond.

De vijfde — vergeef — is op een heuvel gebeden, voor de mannen die de spijkers vasthielden. En de zevende — de bewaring van de boze — is niet door ons het eerst gevraagd; zij is óver ons gevraagd, hardop, op de avond voor zijn sterven, in een gebed dat uitdrukkelijk ruimte hield voor wie nog komen zou.

En de zesde heeft Hij ons opgedragen en Zichzelf onthouden. Hij is binnengegaan waar Hij ons leerde vragen om niet binnen te hoeven gaan.29

Eén mens heeft het gebed van de ellendige tot op de bodem gebeden — en Hij is verhoord.30