Literatuur

Literatuur

Verantwoording

7 min lezen
Verdiepingen:

Deze lijst is in drieën gedeeld, en die driedeling is niet netjesheid maar methode. Het apparaat verbiedt dit boek een bron te laten dragen die het niet zelf heeft ingezien. Wie hier onder "gerapporteerd" staat, draagt in dit boek nergens gewicht; wie onder "niet ingezien" staat, wordt genoemd omdat hij genoemd moet worden en verder niet gebruikt.


1. Het eigen werk

Dit is het zeventiende boek van dit huis. Waar het iets herneemt uit een van de 16 eerdere, staat de vindplaats in de noot en het woord "zelfcitaat" erbij. Dat is geen bescheidenheid maar precisie: een vondst van jaren geleden is geen vondst van dit boek, en wie dat verzwijgt maakt zijn nieuwe tellingen onbetrouwbaar.

De kolom rechts geeft de hoofdstukken van dít boek waarin het werk gebruikt wordt.

De trilogie

Gods Algoritme — De bijbelse meesterklok`ga`15
De Meesterklok van Openbaring`mk`10 · 11 · 12 · 15 · 16
Zegel van de Architect — Daniël 9 als het juridische hart van de blauwdruk`za`3 · 4 · 11

Het aanverwante deel

Het Verbond met de Velen — De Digitale Mahdi`vb`4 · 6 · 7 · 11

De zeven mysteriën

Het mysterie van Christus en de Bruid — Een kroon en een bruid`mb`10 · 11 · 13 · 14 · 19
Het mysterie van de wetteloosheid en Babylon — De greep naar de troon`mw`2 · 4 · 8 · 11
Het mysterie van de twee dagen — Van Israël, door de gemeente, terug naar Israël`td`10
Het mysterie van het Koninkrijk — Goed gedaan: hoe de Bruid zich voorbereidt, gewogen wordt en gekroond`kg`7 · 10 · 13 · 14

De commentaren

Openbaring ontzegeld — Een analytisch commentaar voor leek én kenner`oo`8 · 9 · 10 · 11 · 12 · 16 · 17 · 18
Micha — het venster op het einde — Commentaar op de profeet met een vraag als naam`mi`10

De portretten

De Dag van de HEER — Jom JHWH door heel de Schrift`dvdh`4 · 9 · 12 · 15 · 16
De verstandigen — de voorhoede in de vuurproef`dv`3 · 5 · 12 · 16 · 17 · 18
De vrouw in de woestijn — Openbaring 12: gevlucht, bewaard, gevoed`vw`6 · 15 · 16
Zit aan Mijn rechterhand — De vier koningspsalmen van de schepping tot de bruiloft`kp`4 · 12 · 14 · 17

Het fundament

De Hoeksteen — Wat het 31-anker draagt: de keten van decreet tot terminus, gewogen`hk`7
Drie dagen en drie nachten — De casus voor de kruisiging op woensdag 25 april, 31 n.Chr.`c31`—
Het Pre-Gruwel Model — Een positiebepaling`pg`—

Op zes plaatsen bleek bij het naschrijven dat een lijn die voor nieuw werd gehouden, al in het eigen werk stond. Alle zes staan zij nu toegeschreven. Twee van de zes waren bijna-fouten die pas bij de laatste controle werden opgemerkt.


2. Werken van anderen

2a. Primair gelezen — de tekst zelf ingezien

Raymond E. Brown, The Pater Noster as an Eschatological Prayer (1961; herdrukt in New Testament Essays, 1965). De eschatologische lezing, vraag voor vraag, is van hem. Zeven van de verbanden die dit boek gebruikt, staan al bij hem, en dat staat er telkens bij. Hij zet zijn eigen hek op blz. 175: wat het gebed betekende toen Jezus het vóór zijn dood uitsprak, "lies beyond the scope of our investigation". Dit boek begint waar die zin ophoudt.

Werner Grimm, Die Verkündigung Jesu und Deuterojesaja (ANTJ 1, Bern/Frankfurt: Peter Lang, 1976; dissertatie Tübingen 1972/73, eerste beoordelaar O. Betz, tweede M. Hengel). 340 blz., integraal gelezen. ⚠ Dit is níet het boek waarin Grimm het Onze Vader naast Jesaja 63-64 legt — zie 2b. Machinaal doorzocht geeft dit boek nul treffers op "Vaterunser", "Herrengebet" en op Jesaja 63:15-16 en 64:7-8. Wat het wél opleverde staat in twee noten van dit boek: de aorist van Lukas 12:32 als de grammatica van een heilsorakel naar deutero-jesajaans model (blz. 156, verwerkt in hoofdstuk 13), en 11QMelchizedek11QMelchizedek— Qumran-tekst (±100 v.Chr.) die Daniëls 49 als versmelting van Leviticus 25:10 en Jesaja 61:1b (blz. ~110, verwerkt in hoofdstuk 7).

Frederic Henry Chase, The Lord's Prayer in the Early Church (Texts and Studies I.3, Cambridge, 1891). Voor het liturgische verklaringsmodel, en voor zijn eigen woord ervoor: "the theory". Het apparaat gebruikt dat woord in §3. ⚠ De aanhaling komt uit de werkaantekeningen van dit project; Chase is in de laatste ronde niet opnieuw opengeslagen.

Siddur Ashkenaz, Kaddisj — Mourner's Kaddish, Aramese tekst. Voor het Excurs bij hoofdstuk 3. ⚠ Dit is de ontvangen ritus, een liturgische editie — geen gedateerde getuige. De vroegste handschriften zijn niet geraadpleegd, en het Excurs zegt dat.

2b. Gerapporteerd — niet zelf ingezien, en zo aangemerkt

Werner Grimm, Die Motive Jesu: Das Vaterunser (1992). Het boek waarin hij het Onze Vader naast Jesaja 63:15-64:11 legt — de vergelijking waarop hoofdstuk 1 rust. Niet ingezien. Wat ervan bekend is, komt uit de bibliografie van John Yieh. Hoofdstuk 1 schrijft de vergelijking daarom aan Grimm toe en merkt die toeschrijving als [secundair].

Dit is de openstaande post die dit manuscript het meest zou raken als hij open blijft. Als 1992 op dat punt iets anders of iets méér zegt, verandert het aandeel dat dit boek voor zich opeist — niet de meting eronder.

Jeffrey B. Gibson, "Matthew 6:9-13 // Luke 11:2-4: An Eschatological Prayer?", Biblical Theology Bulletin 31 (2001), en The Disciples' Prayer: The Prayer Jesus Taught in Its Historical Setting (Minneapolis: Fortress Press, 2015). De directe tegenspraak op de lezing waarin dit boek staat, en hoofdstuk 8 geeft haar een eigen Excurs. Zijn eigen samenvatting van het artikel is woordelijk gelezen; het artikel zelf en het boek niet. Wat het Excurs over zijn argumentatie zegt, is dus overgenomen en niet gewogen — en het boek weerlegt hem daarom nergens; het zegt alleen waarom het de vergelijking die hij maakt, niet maakt.

Ernst Lohmeyer, Das Vater-unser (Göttingen, 1946; Engelse vertaling The Lord's Prayer, 1965). De eschatologische lezing gaat op hem terug; dit boek kent hem uitsluitend via Brown.

Samuel Sandmel, "Parallelomania", Journal of Biblical Literature 81 (1962), 1-13. Het verwijt is opgezocht en op dit boek zelf toegepast; het artikel is niet integraal gelezen. Het heeft één regel opgeleverd die overal in dit boek geldt: geen lijn zonder uitputtende telling én basisrate.

John Yieh, "Lord's Prayer", Oxford Bibliographies in Biblical Studies (laatst herzien 28 april 2017). Gebruikt als index, niet als bron: om te vinden wie wat geschreven heeft. Waar dit boek iets uit Yieh overneemt — de typering van Gibson, het bestaan van Grimm 1992 — staat dat als zodanig gemerkt.

2c. Niet geopend, en genoemd omdat zij genoemd horen te worden

De tekstkritische apparaten. Nestle-Aland 28, Tischendorf, de Editio Critica Maior. Geen van drieën ingezien; er staat geen apparaat op de schijf van dit project. Elke uitspraak in dit boek over wat de handschriften lezen, is daarom overgenomen en niet nagerekend, en het apparaat §3 zegt dat op de plaats waar het ertoe doet.

Hans Dieter Betz, The Sermon on the Mount (Hermeneia, 1995) — en Günther Schnurr (1985), voor de vroegchristelijke uitleg van het gebed: Tertullianus, Cyprianus, Cyrillus, Gregorius van Nyssa, Augustinus. Via anderen bekend, en dus niet gebruikt.

11QMelchizedek is niet uit de editie gelezen maar uit Grimm 1976, en zo staat het in hoofdstuk 7.


3. De tekstbestanden

Dit boek telt, en het telt op deze drie bestanden. Zij zijn de grondslag van elk getal in dit boek en zij horen daarom in de literatuurlijst en niet in een technische bijlage.

Masoretische tekstmet morfologische codering en Strongnummers306.785 woorden · 929 hoofdstukken · 23.213 verzen
Textus Receptus, editie Stephanus 1550met ontleding140.987 woorden · 7.957 verzen
Septuagintainclusief de deuterocanonieke boeken en de dubbele tekstvormen623.693 woorden

⚠ Wat er niet is, en wat dat kost. Er is geen tekstkritisch apparaat op de schijf van dit project: geen handschriftvarianten, geen getuigenlijsten, geen collatie tussen edities. En voor de Septuaginta is er geen tweede bestand om een telling tegen te houden, zoals er voor het Nieuwe Testament wel een is. Dat is de zwakste kant van het gereedschap van dit boek, en het apparaat §5 zegt het nog een keer.

De vertalingen zijn van de auteur. 138 aangehaalde passages en ruim 500 verwijzingen: alle uit de grondtekst, concordant en modern, geen bestaande vertaling overgenomen. Dat maakt ze weerlegbaar, en dat is bedoeld — de grondtekst staat er telkens bij.


Wie in deze lijst een werk mist dat dit boek had moeten kennen: het ontbreekt, en ik hoor het graag. De driedeling hierboven is er juist om dat gesprek mogelijk te maken.