De vlucht — wie in Judea is

Tot hier stond de vrouw in beeld zoals Johannes haar zag: van bovenaf, als een teken aan de hemel, een gestalte bekleed met de zon. Dat is waar, en het is prachtig. Maar er kleeft een gevaar aan. Het kan de indruk wekken dat dit alles zich afspeelt in een soort tijdloze droom, hoog boven de aarde, ver van sandalen en stof en angst. En dat is nu juist wat het níet is.

De vlucht van de vrouw gebeurt op een dag. In een land. Bij mensen met kinderen op de arm en zand tussen hun tenen. En de Messias heeft ons verteld welke dag, en welk land.

Openbaring zegt: "de vrouw vluchtte naar de woestijn" (12:6); "opdat zij naar de woestijn zou vliegen" (12:14). En Jezus, gezeten op de Olijfberg met de tempel voor Zich, zegt: "Wanneer u dan de gruwel van de verwoesting, waarover gesproken is door de profeet Daniël, zult zien staan op de heilige plaats [...] laten dan zij die in Judea zijn, vluchten naar de bergen" (Mattheüs 24:15-16). Dezelfde vlucht. Hetzelfde sein — de gruwel, opgesteld op de heilige plaats. Dezelfde plek — Judea uit, de bergen in, de woestijn in. Dezelfde duur — de grote verdrukking, "zoals er niet geweest is [...] en ook nooit meer zijn zal" (24:21), de benauwdheid van Daniël 12:1, de 1.260 dagen. De vrouw die de woestijn in vlucht en het Judese volk dat de bergen in rent zijn niet twee taferelen. Het is één vlucht.

En dat maakt heel het beeld ijskoud. Want vóór die vlucht is er iets gebeurd. Er is oorlog geweest in de hemel, en de draak heeft verloren, en hij is "op de aarde geworpen" (12:9). Niet meer de aanklager op afstand, niet meer een stem in de hemelse rechtszaal — maar de draak zelf, beneden, op de grond, met vlees en bloed binnen het bereik van zijn klauwen. En hij komt niet in een milde bui. "Wee de aarde en de zee, want de duivel is naar u afgedaald in grote woede, omdat hij weet dat hij weinig tijd heeft" (12:12). Een gevallen, veroordeelde, razende macht die zijn laatste uren telt — en die precies weet waar hij zijn moet. Niet overal en nergens. Bij de vrouw. "Toen de draak zag dat hij op de aarde geworpen was, vervolgde hij de vrouw" (12:13). Alle demonische woede die ooit heeft bestaan, samengebald op één land, één stad, één volk: Israël, Judea, de heilige plaats waar nu de gruwel staat.

Wie ooit, al was het maar een zweem, de kilte van werkelijke demonische tegenwoordigheid heeft geproefd, weet dat dit geen beeldspraak is en dat het je bloed doet stollen. Dit is dat — maal 1.000, en dan zonder enige rem erop. De duivel, niet in een influistering maar in eigen persoon, losgelaten op de grond, in het hart van het land van de belofte, met de klok in zijn nek. Er is geen donkerder uur denkbaar in heel de geschiedenis van de mens.

En dáárom klinkt het bevel van de Messias zoals het klinkt: niet "pak in en vertrek", maar rennen voor je leven. "Wie op het dak is, laat hij niet naar beneden gaan om iets uit zijn huis te halen; en wie op de akker is, laat hij niet terugkeren om zijn kleren te halen" (Mattheüs 24:17-18). De man op het platte dak gaat niet eerst naar binnen — hij neemt de buitentrap en is weg, met niets in zijn handen. De vrouw op de akker draait zich niet om voor haar mantel die 20 passen terug over een tak hangt; 20 passen terug is te ver, 20 passen terug is de dood. Geen bagage. Geen afscheid. Geen laatste blik op het huis. En dan de regel die de keel dichtknijpt: "wee de zwangere en de zogende vrouwen in die dagen" (24:19) — want de barende vrouw van Openbaring 12:2 vlucht zwaar, met een kind onder het hart of aan de borst, en zij kan niet harder dan zij kan. "En bid dat uw vlucht niet in de winter plaatsvindt, en ook niet op een sabbat" (24:20). Zo bidt geen mens over een reisje. Zo bidt een mens over een vlucht op leven en dood.

En Jezus zelf legt er één beeld naast, en het is precies het beeld dat elk hart aanvoelt. "Zoals het gebeurde in de dagen van Lot [...] op de dag dat Lot uit Sodom ging, regende het vuur en zwavel uit de hemel [...] Denk aan de vrouw van Lot!" (Lukas 17:28-32). Lot uit Sodom. Zo ging dat: de engelen die aan zijn hand trokken toen hij talmde, die hem de stad uit sléépten, en het bevel dat geen tegenspraak duldde — "Ontkom, met heel uw ziel; kijk niet achter u [...] vlucht naar het bergland, anders wordt u weggevaagd" (Genesis 19:17). En zijn vrouw, die één keer omkeek — één keer maar, één blik naar het huis, de buren, het leven dat achter haar lag — en die op de vlakte verstarde tot een zoutpilaar.

Dát is de vlucht van de vrouw in de woestijn — en hier past een precisering, want het Lot-verhaal heeft twee helften, en maar één ervan is de hare. De eerste helft is de wegleiding: engelen die Lot bij de pols grijpen en hem de stad uit brengen vóórdat er ook maar één vonk valt, en het vuur dat pas regent "op de dag dat Lot uit Sodom ging" (Lukas 17:29). Dat is de modus van wie eruit gehaald wordt, en Petrus zet er de tegenhanger naast in dezelfde zin: Noach, bewaard middenín het oordeel, in een ark met een dichtgedane deur (2 Petrus 2:5-9). Twee modi, één dag. En dan is er de tweede helft, en die legt Jezus uitdrukkelijk op Judea: "wie op het dak is, kome niet naar beneden [...] denk aan de vrouw van Lot" (Lukas 17:31-32), woordelijk hetzelfde bevel als in Mattheüs 24:17-18. Dát is de vlucht van de vrouw: het rennen, het niet omkijken, het loslaten van huis en mantel, het Zoar dat al klaarligt (Genesis 19:20-22). Zij deelt met Lot de haast; zij deelt met Noach de deur. Bewaard, niet weggehaald — en beide keren was er Iemand die van buiten sloot.

En juist hier, midden in de gruwel, ligt de genade verborgen die dit boek zoekt. Want de arendsvleugels van Openbaring 12:14 zijn, zo bezien, geen zachte poëtische lift. Zij zijn de handen van de engelen om de pols van Lot. Zij zijn de greep die je meesleurt wanneer je te lang talmt, de kracht die je optilt precies op het moment dat je benen het begeven. En het einde van Lots vlucht was geen leegte: hij rende naar Zoar, een klein stadje dat om hem gespaard werd, een toevlucht die al klaarlag (Genesis 19:20-22). Zo rent de vrouw niet het niets in. Zij rent, op leven en dood, naar een plaats die door God voor haar gereedgemaakt was (12:6). De terreur is echt. En de toevlucht is echt. Beide tegelijk — en dat is, opnieuw, precies Israël.

Misschien schrikt u van dit hoofdstuk, en dat is goed, want de Schrift bedoelt het zo. Er komt een dag die geen mens mag romantiseren, en de vrouw loopt er dwars doorheen. Maar er is een reden dat Jezus het ons vooruit vertelde, en het was niet om ons bang te maken. Het was om ons klaar te zetten. Wie weet dat het sein komt, hoeft op de dag zelf niet te aarzelen — en aarzelen is, blijkens de vrouw van Lot, het enige wat werkelijk dodelijk is. De les van die vlucht is even simpel als zwaar: als God zegt ren, ren dan; als God zegt kijk niet om, kijk dan niet om; en laat het huis, het veld, de mantel, heel Sodom achter je verbranden — want vóór je uit ligt een Zoar dat Hij al voor je heeft gereedgemaakt. "Wie zijn leven zal proberen te behouden, zal het verliezen; en wie het zal verliezen, zal het behouden" (Lukas 17:33). Wie zijn leven daar probeert vast te houden, verliest het. Wie het durft los te laten en te rennen, vindt het terug — bewaard, aan de andere kant van de woestijn.

De draak staat beneden, in eigen persoon, en de vrouw rent. Machteloos om haar in te halen, grijpt hij naar zijn oudste wapen: water.