Er is één vraag die tot nu toe is omzeild, en zij is de scherpste van het hoofdstuk: wélke geboorte tekent Openbaring 12? Iedereen leest hier Bethlehem, en het is de eerlijkheid zelve om te zeggen dat vrijwel de hele uitleggeschiedenis dat doet. Maar de profeten kennen één eindtijdse geboorte, en zij leggen haar zonder uitzondering bij de benauwdheid — en Johannes haalt uitgerekend hún woorden binnen.
Tel ze. Jesaja ziet een barende die schreeuwt in haar weeën, en meteen daarna: "uw doden zullen leven" (Jesaja 26:17-19). Jeremia hoort een onmogelijke vraag — "baart een man?" — en zegt in dezelfde adem: "het is een tijd van benauwdheid voor Jakob, maar hij zal daaruit verlost worden" (30:6-7). Micha roept: "krimp ineen en barst uit, dochter Sion, als een barende [...] dáár zult u gered worden" (4:9-10), en even verder geeft God zijn volk prijs "tot de tijd dat zij die baren zal, gebaard heeft" (5:2). Daniël ziet Michaël opstaan, de benauwdheid zoals er nooit geweest is — en dan de opstanding (12:1-2). En Jesaja nog eenmaal, met de vreemdste zin van allemaal: "vóórdat zij weeën kreeg, heeft zij gebaard; vóórdat de pijn kwam, bracht zij een zoon ter wereld" (66:7).
Zes profetenplaatsen, één tafereel: weeën, geboorte, opstanding, redding — en telkens in de benauwdheid van het laatste uur. En nu Openbaring 12. Zij schreeuwt het uit in weeën (12:2) is Jesaja 26:17 in de Griekse woorden van de Septuaginta. Zij baarde een mannelijk kind (12:5) is Jesaja 66:7 in datzelfde Grieks. De vlucht naar het open land waar zij gered wordt (12:6, 14) herinnert aan Micha 4:10. En de engel Michaël komt buiten Daniël in heel de Schrift nog maar op twee plaatsen voor: hier en in Judas 9. Drie verbale contacten en één thematisch met de eindtijdse geboorte, en Bethlehem wordt niet verteld.
En dan de vraag die daarop volgt: wie wordt bij die geboorte geboren? Het Nieuwe Testament kent "geboren worden" op twee manieren, en geen van beide is een stal. Van Jezus zelf heet de ópstanding zijn geboorte: "Ik heb U heden verwekt" wordt door Paulus toegepast op de opwekking (Handelingen 13:33), en dit boek noemt Hem "de eerstgeborene uit de doden" (1:5). En van de zijnen heet de verlossing van hun lichaam een baring: heel de schepping is in barensnood terwijl wij wachten op "de verlossing van ons lichaam" (Romeinen 8:22-23). Wie bij deze weeën geboren wordt, is dus niet een kind in Bethlehem, maar een lichaam dat opstaat.
En daarom durf ik het te zeggen zoals het staat: het Kind van 12:5 is Christus in zijn lichaam. Dat is geen vondst van mij maar het idioom van Paulus. "Zoals het lichaam één is en veel leden heeft [...] zó ook de Christus" (1 Korinthe 12:12) — het lichaam draagt de naam van het Hoofd. "Niet: aan de zaden, als van velen, maar als van één: en aan uw zaad, dat is Christus", en 13 verzen later: "als u van Christus bent, dan bent u Abrahams zaad" (Galaten 3:16, 29). De twee tot "één nieuwe mens" (Efeziërs 2:15), samen opgroeiend "tot een volwassen man, tot de maat van de volheid van Christus" (4:13), en Paulus die zelf in weeën ligt "totdat Christus in u gestalte krijgt" (Galaten 4:19) — met het Jeruzalem dat boven is als moeder en Jesaja 54:1 erbij (4:26-27), hetzelfde boek en hetzelfde beeld als 66:7-8. Bij Paulus hoort het Jeruzalem van nu bij Hagar (4:25); de moeder is Sion naar de belofte (Jesaja 54:1), en zo is ook de vrouw van Openbaring 12 Israël als draagster van de belofte, niet in haar huidige ongeloof.
Binnen dit boek zelf is de deling nog directer. Het enige dat 12:5 over het Kind zegt — het weiden van de volken met een ijzeren staf — is precies wat Johannes in 2:26-28 aan de óverwinnaar belooft, "zoals ook Ik het van Mijn Vader ontvangen heb". En de plaats waarheen het Kind wordt weggerukt, "tot God en tot Zijn troon", is precies de plaats van 3:21. Daniël kende die dubbele laag al: de Mensenzoon ontvangt heerschappij en koninkrijk (7:13-14), en dezelfde heerschappij en hetzelfde koninkrijk worden gegeven "aan het volk van de heiligen" (7:27).
Het Hoofd wordt in 12:5 dan ook niet weggerukt maar voorondersteld. Hij is er al: het is "Zijn Gezalfde", van Wie de macht in 12:10 gekomen is, en "het bloed van het Lam" waardoor zij in 12:11 overwinnen. Hoofd en leden zijn twee ordes — "de eersteling Christus; daarna die van Christus zijn bij Zijn komst" (1 Korinthe 15:23) — en 12:5 vertelt de tweede. Wat daar geboren en weggerukt wordt, is de voltooide gestalte, de volheid; en dát is het antwoord op de vraag waarom het Kind pas hier geboren wordt. Niet omdat Johannes 20 eeuwen overslaat, maar omdat een volheid pas geboren kan worden als zij vol is.
En dan valt de volgorde van het hoofdstuk eindelijk zonder kunstgrepen op zijn plaats. Éérst het Kind omhoog (12:5). Dán wordt de draak op de aarde geworpen (12:7-9), na de wegrukking en vóór de vijfde bazuin (9:1), en "toen de draak zag dat hij op de aarde geworpen was, vervolgde hij de vrouw" (12:13): met de val begint de vervolging. De vlucht volgt later, op het sein van de gruwel (12:14; Mattheüs 24:15-16); 12:6 en 12:14 vertellen niet twee vluchten maar dezelfde vlucht, één keer vóór en één keer ná de nederwerping verteld. En de pijn zelf, de benauwdheid van Jakob, valt op wat er dán nog over is: "de overigen van haar zaad" (12:17). Twee ontkomingen vóór de pijn, op twee niveaus. Het Kind ontkomt omhóóg — "waak en bid dat u in staat mag zijn te ontkomen aan al deze dingen die gebeuren gaan, en te staan voor de Mensenzoon" (Lukas 21:36), en het tegenbeeld: "dan overvalt hun plotseling het verderf, zoals de wee de zwangere, en zij zullen niet ontkomen" (1 Thessalonicenzen 5:3). De vrouw ontkomt naar búiten — "ga, mijn volk, ga uw kamers binnen, sluit uw deuren achter u; verberg u een klein ogenblik, totdat de gramschap voorbij is" (Jesaja 26:20), en "tot in Babel zult u komen; dáár zult u gered worden" (Micha 4:10). Dat is precies de tweedeling van Jesaja 66: zij ontkwam — exephygen, het werkwoord van het ontkomen vóórdat de pijn er is — en baarde een zoon (66:7); de weeën, als zij komen, zijn die van Sions óverige kinderen (66:8). En de Messias zette de klok er zelf bij: oorlogen en aardbevingen zijn "het begin van de weeën" (Mattheüs 24:8), de gruwel komt daarna, de grote verdrukking daarna.
Kenner IVier contacten met de profeten, Bethlehem niet verteld — en de prijs
[Merken] Dat Openbaring 12 de eindtijdse geboorte van de profeten tekent en niet Bethlehem, rust op vier contacten, drie verbaal en één thematisch (Micha 4:10); Bethlehem wordt niet verteld, en Psalm 2:7 en Jesaja 7:14 delen elk een woord: gewogen. Dat die geboorte in de Schrift corporatief is (Jesaja 66:8; Romeinen 8:22-23), goed gedocumenteerd tot gewogen. Dat het lichaam de naam van het Hoofd mag dragen: gewogen, uit Paulus (1 Korinthe 12:12; Galaten 3:16, 29). Dat 12:5 en 12:17 de twee geboorten van Jesaja 66:7-8 verdelen: gewogen. En de prijs, hardop: deze lezing gaat in tegen vrijwel de hele uitleggeschiedenis, en de bewijslast ligt bij wie afwijkt. Twee verzen wijzen geen kant op en tellen hier dus niet mee: 12:4 (de verslindende draak) en 12:10 ("Zijn Gezalfde" náást "onze broeders", wat op de Hoofd-en-leden-lezing past maar haar niet afdwingt). Openbaring gebruikt prōtotokos alleen van Jezus (1:5), en het staat niet in 12:5. 12:5 draagt deze lezing dus niet alleen: zij draagt haar samen met 2:26-28, 3:21, 12:11-12, Jesaja 66:7 LXX, de maat van 12:14 en Paulus. Wie één van die steunen wegneemt, houdt een mogelijkheid over, geen getuige. Betwist, met de tegenstem voluit genoemd.
Kenner IIWaarom 12:5 vooruit wijst en niet terug
Tegen deze lezing staat één schijnbaar sterk bezwaar: kijkt Openbaring niet voortdurend terug binnen zijn visioenen? Het lijkt zo, en het is niet zo. De regel luidt: alle terugblik in dit boek is bepaling en nooit vertelling — het boek typeert zijn figuren met wat achter hen ligt en vertelt vanaf 4:1 uitsluitend "wat hierna gebeuren moet"; de plaatsen die achteruit lijken te kijken zijn vers voor vers gewogen in Openbaring ontzegeld, in het commentaar bij 1:19. En het gevolg voor 12:5 is beslissend: zij baarde en het werd weggerukt staan als aoristen in de vertelketen die van 12:5 tot 12:17 doorloopt, met "toen de draak zag dat hij op de aarde geworpen was" (12:13) als uitdrukkelijke schakel — en wat in die keten staat, staat vóór ons en niet achter ons.
Ook 12:4a is geen terugblik. "Zijn staart sleept een derde van de sterren van de hemel mee en wierp ze op de aarde" hoort bij de beschrijving van het téken (sleept staat in de tegenwoordige tijd, wierp in de aoristus), en de handeling heeft haar woorden in dit boek zelf: "de sterren van de hemel vielen op de aarde" is het zesde zegel (6:13). De vierde bazuin (8:12) deelt alleen de breuk "een derde", en daar wordt een derde van zon, maan en sterren verduisterd, niet op de aarde geworpen. De val van satan en zijn engelen wordt niet in 12:4a verteld maar in 12:7-9; 12:4a is een portret van de draak en laat het tijdstip open; 6:13 verwijst ernaar, met de hemellichten die vallen als natuurlijke kant en het leger van de draak als geestelijke laag erachter (betwist) — en verbindt zo het teken van de draak met de dag waarop dit boek de geboorte zet. Goed gedocumenteerd (de woord-echo 12:4a ↔ 6:13); de leessleutel-toepassing gewogen, sterk.
Er is één vraag die tot nu toe is omzeild, en zij is de scherpste van het hoofdstuk: wélke geboorte tekent Openbaring 12? Iedereen leest hier Bethlehem, en het is de eerlijkheid zelve om te zeggen dat vrijwel de hele uitleggeschiedenis dat doet. Maar de profeten kennen één eindtijdse geboorte, en zij leggen haar zonder uitzondering bij de benauwdheid — en Johannes haalt uitgerekend hún woorden binnen.
Tel ze. Jesaja ziet een barende die schreeuwt in haar weeën, en meteen daarna: "uw doden zullen leven" (Jesaja 26:17-19). Jeremia hoort een onmogelijke vraag — "baart een man?" — en zegt in dezelfde adem: "het is een tijd van benauwdheid voor Jakob, maar hij zal daaruit verlost worden" (30:6-7). Micha roept: "krimp ineen en barst uit, dochter Sion, als een barende [...] dáár zult u gered worden" (4:9-10), en even verder geeft God zijn volk prijs "tot de tijd dat zij die baren zal, gebaard heeft" (5:2). Daniël ziet Michaël opstaan, de benauwdheid zoals er nooit geweest is — en dan de opstanding (12:1-2). En Jesaja nog eenmaal, met de vreemdste zin van allemaal: "vóórdat zij weeën kreeg, heeft zij gebaard; vóórdat de pijn kwam, bracht zij een zoon ter wereld" (66:7).
Zes profetenplaatsen, één tafereel: weeën, geboorte, opstanding, redding — en telkens in de benauwdheid van het laatste uur. En nu Openbaring 12. Zij schreeuwt het uit in weeën (12:2) is Jesaja 26:17 in de Griekse woorden van de Septuaginta. Zij baarde een mannelijk kind (12:5) is Jesaja 66:7 in datzelfde Grieks. De vlucht naar het open land waar zij gered wordt (12:6, 14) herinnert aan Micha 4:10. En de engel Michaël komt buiten Daniël in heel de Schrift nog maar op twee plaatsen voor: hier en in Judas 9. Drie verbale contacten en één thematisch met de eindtijdse geboorte, en Bethlehem wordt niet verteld.
En dan de vraag die daarop volgt: wie wordt bij die geboorte geboren? Het Nieuwe Testament kent "geboren worden" op twee manieren, en geen van beide is een stal. Van Jezus zelf heet de ópstanding zijn geboorte: "Ik heb U heden verwekt" wordt door Paulus toegepast op de opwekking (Handelingen 13:33), en dit boek noemt Hem "de eerstgeborene uit de doden" (1:5). En van de zijnen heet de verlossing van hun lichaam een baring: heel de schepping is in barensnood terwijl wij wachten op "de verlossing van ons lichaam" (Romeinen 8:22-23). Wie bij deze weeën geboren wordt, is dus niet een kind in Bethlehem, maar een lichaam dat opstaat.
En daarom durf ik het te zeggen zoals het staat: het Kind van 12:5 is Christus in zijn lichaam. Dat is geen vondst van mij maar het idioom van Paulus. "Zoals het lichaam één is en veel leden heeft [...] zó ook de Christus" (1 Korinthe 12:12) — het lichaam draagt de naam van het Hoofd. "Niet: aan de zaden, als van velen, maar als van één: en aan uw zaad, dat is Christus", en 13 verzen later: "als u van Christus bent, dan bent u Abrahams zaad" (Galaten 3:16, 29). De twee tot "één nieuwe mens" (Efeziërs 2:15), samen opgroeiend "tot een volwassen man, tot de maat van de volheid van Christus" (4:13), en Paulus die zelf in weeën ligt "totdat Christus in u gestalte krijgt" (Galaten 4:19) — met het Jeruzalem dat boven is als moeder en Jesaja 54:1 erbij (4:26-27), hetzelfde boek en hetzelfde beeld als 66:7-8. Bij Paulus hoort het Jeruzalem van nu bij Hagar (4:25); de moeder is Sion naar de belofte (Jesaja 54:1), en zo is ook de vrouw van Openbaring 12 Israël als draagster van de belofte, niet in haar huidige ongeloof.
Binnen dit boek zelf is de deling nog directer. Het enige dat 12:5 over het Kind zegt — het weiden van de volken met een ijzeren staf — is precies wat Johannes in 2:26-28 aan de óverwinnaar belooft, "zoals ook Ik het van Mijn Vader ontvangen heb". En de plaats waarheen het Kind wordt weggerukt, "tot God en tot Zijn troon", is precies de plaats van 3:21. Daniël kende die dubbele laag al: de Mensenzoon ontvangt heerschappij en koninkrijk (7:13-14), en dezelfde heerschappij en hetzelfde koninkrijk worden gegeven "aan het volk van de heiligen" (7:27).
Het Hoofd wordt in 12:5 dan ook niet weggerukt maar voorondersteld. Hij is er al: het is "Zijn Gezalfde", van Wie de macht in 12:10 gekomen is, en "het bloed van het Lam" waardoor zij in 12:11 overwinnen. Hoofd en leden zijn twee ordes — "de eersteling Christus; daarna die van Christus zijn bij Zijn komst" (1 Korinthe 15:23) — en 12:5 vertelt de tweede. Wat daar geboren en weggerukt wordt, is de voltooide gestalte, de volheid; en dát is het antwoord op de vraag waarom het Kind pas hier geboren wordt. Niet omdat Johannes 20 eeuwen overslaat, maar omdat een volheid pas geboren kan worden als zij vol is.
En dan valt de volgorde van het hoofdstuk eindelijk zonder kunstgrepen op zijn plaats. Éérst het Kind omhoog (12:5). Dán wordt de draak op de aarde geworpen (12:7-9), na de wegrukking en vóór de vijfde bazuin (9:1), en "toen de draak zag dat hij op de aarde geworpen was, vervolgde hij de vrouw" (12:13): met de val begint de vervolging. De vlucht volgt later, op het sein van de gruwel (12:14; Mattheüs 24:15-16); 12:6 en 12:14 vertellen niet twee vluchten maar dezelfde vlucht, één keer vóór en één keer ná de nederwerping verteld. En de pijn zelf, de benauwdheid van Jakob, valt op wat er dán nog over is: "de overigen van haar zaad" (12:17). Twee ontkomingen vóór de pijn, op twee niveaus. Het Kind ontkomt omhóóg — "waak en bid dat u in staat mag zijn te ontkomen aan al deze dingen die gebeuren gaan, en te staan voor de Mensenzoon" (Lukas 21:36), en het tegenbeeld: "dan overvalt hun plotseling het verderf, zoals de wee de zwangere, en zij zullen niet ontkomen" (1 Thessalonicenzen 5:3). De vrouw ontkomt naar búiten — "ga, mijn volk, ga uw kamers binnen, sluit uw deuren achter u; verberg u een klein ogenblik, totdat de gramschap voorbij is" (Jesaja 26:20), en "tot in Babel zult u komen; dáár zult u gered worden" (Micha 4:10). Dat is precies de tweedeling van Jesaja 66: zij ontkwam — exephygen, het werkwoord van het ontkomen vóórdat de pijn er is — en baarde een zoon (66:7); de weeën, als zij komen, zijn die van Sions óverige kinderen (66:8). En de Messias zette de klok er zelf bij: oorlogen en aardbevingen zijn "het begin van de weeën" (Mattheüs 24:8), de gruwel komt daarna, de grote verdrukking daarna.
Kenner IVier contacten met de profeten, Bethlehem niet verteld — en de prijs
[Merken] Dat Openbaring 12 de eindtijdse geboorte van de profeten tekent en niet Bethlehem, rust op vier contacten, drie verbaal en één thematisch (Micha 4:10); Bethlehem wordt niet verteld, en Psalm 2:7 en Jesaja 7:14 delen elk een woord: gewogen. Dat die geboorte in de Schrift corporatief is (Jesaja 66:8; Romeinen 8:22-23), goed gedocumenteerd tot gewogen. Dat het lichaam de naam van het Hoofd mag dragen: gewogen, uit Paulus (1 Korinthe 12:12; Galaten 3:16, 29). Dat 12:5 en 12:17 de twee geboorten van Jesaja 66:7-8 verdelen: gewogen. En de prijs, hardop: deze lezing gaat in tegen vrijwel de hele uitleggeschiedenis, en de bewijslast ligt bij wie afwijkt. Twee verzen wijzen geen kant op en tellen hier dus niet mee: 12:4 (de verslindende draak) en 12:10 ("Zijn Gezalfde" náást "onze broeders", wat op de Hoofd-en-leden-lezing past maar haar niet afdwingt). Openbaring gebruikt prōtotokos alleen van Jezus (1:5), en het staat niet in 12:5. 12:5 draagt deze lezing dus niet alleen: zij draagt haar samen met 2:26-28, 3:21, 12:11-12, Jesaja 66:7 LXX, de maat van 12:14 en Paulus. Wie één van die steunen wegneemt, houdt een mogelijkheid over, geen getuige. Betwist, met de tegenstem voluit genoemd.
Kenner IIWaarom 12:5 vooruit wijst en niet terug
Tegen deze lezing staat één schijnbaar sterk bezwaar: kijkt Openbaring niet voortdurend terug binnen zijn visioenen? Het lijkt zo, en het is niet zo. De regel luidt: alle terugblik in dit boek is bepaling en nooit vertelling — het boek typeert zijn figuren met wat achter hen ligt en vertelt vanaf 4:1 uitsluitend "wat hierna gebeuren moet"; de plaatsen die achteruit lijken te kijken zijn vers voor vers gewogen in Openbaring ontzegeld, in het commentaar bij 1:19. En het gevolg voor 12:5 is beslissend: zij baarde en het werd weggerukt staan als aoristen in de vertelketen die van 12:5 tot 12:17 doorloopt, met "toen de draak zag dat hij op de aarde geworpen was" (12:13) als uitdrukkelijke schakel — en wat in die keten staat, staat vóór ons en niet achter ons.
Ook 12:4a is geen terugblik. "Zijn staart sleept een derde van de sterren van de hemel mee en wierp ze op de aarde" hoort bij de beschrijving van het téken (sleept staat in de tegenwoordige tijd, wierp in de aoristus), en de handeling heeft haar woorden in dit boek zelf: "de sterren van de hemel vielen op de aarde" is het zesde zegel (6:13). De vierde bazuin (8:12) deelt alleen de breuk "een derde", en daar wordt een derde van zon, maan en sterren verduisterd, niet op de aarde geworpen. De val van satan en zijn engelen wordt niet in 12:4a verteld maar in 12:7-9; 12:4a is een portret van de draak en laat het tijdstip open; 6:13 verwijst ernaar, met de hemellichten die vallen als natuurlijke kant en het leger van de draak als geestelijke laag erachter (betwist) — en verbindt zo het teken van de draak met de dag waarop dit boek de geboorte zet. Goed gedocumenteerd (de woord-echo 12:4a ↔ 6:13); de leessleutel-toepassing gewogen, sterk.