De twee arenden

Er cirkelen twee arenden door de Bijbel, en je moet weten welke van de twee boven je hangt, want zij lijken sprekend op elkaar en zij betekenen het tegenovergestelde.

De eerste kwam al in beeld: de arend die draagt. De arend van Sinaï, die het volk uit Egypte tilde; de moederarend van het lied van Mozes, die haar jong het vliegen leert; de arend van Jesaja, met de vleugels waarop de vermoeiden opvaren. Dat is de arend van de redding.

Maar er is een tweede arend, en die draagt niet. Die duikt. Sla de profeten open en je hoort hem overal boven de hoofden krijsen, en telkens is het een onheilsvogel. Als God een oordeel over Zijn eigen volk aankondigt, klinkt het zo: "JHWH zal een volk tegen u laten opkomen van ver, van het einde van de aarde, zoals een arend aan komt vliegen" (Deuteronomium 28:49) — de vijand die uit de hemel neerschiet op zijn prooi. Habakuk ziet de Chaldeeën komen, "hun paarden [...] vliegen als een arend die zich haast om te verslinden" (Habakuk 1:8). Jeremia ziet de ondergang van Moab en Edom en zegt het beide keren in vrijwel dezelfde woorden: "zie, als een arend zal hij opstijgen en zijn vleugels uitspreiden" (Jeremia 49:22; 48:40 leest "zweven" waar 49:22 "opstijgen" heeft). En de Messias zelf gebruikt het beeld voor het oordeel dat komt: "want waar het dode lichaam is, daar zullen de arenden zich verzamelen" (Mattheüs 24:28) — de gieren die cirkelen boven wat sterft.

Twee arenden dus. De een draagt de levenden omhoog, weg van de dood. De ander cirkelt boven de doden, om te verslinden. Dezelfde vogel, dezelfde brede wieken tegen de zon, en een wereld van verschil in wat hij komt doen. En de woestijn — eerlijk gezegd — hangt vol met dat tweede soort. Boven een vluchtend volk cirkelen altijd de gieren, wachtend tot het valt. Dat is precies wat de draak hoopt: dat de vrouw de woestijn in vlucht en daar, uitgeput, onder de verkeerde vleugels terechtkomt.

En juist daarom is het geen kleinigheid welke arend Openbaring 12 boven haar zet.

"En aan de vrouw werden de twee vleugels van de grote arend gegeven" (12:14). Van álle arenden die door de Schrift vliegen, kiest de hemel hier de dragende. En zij markeert het met dat lidwoord dat eerder ter sprake kwam: niet "een" arend uit de zwerm die boven de woestijn cirkelt, maar de grote arend — de bekende, de ene die dit volk al eens gedragen heeft. Er bestaat ook een "grote arend" die verslindt; bij Ezechiël is de grote arend juist het beeld van Babel, de keizerlijke roofvogel die de top van de ceder wegrukt (Ezechiël 17). Maar het lidwoord in Openbaring 12 wijst niet naar Babel. Het wijst naar Sinaï. Het zegt: van al die cirkelende wieken is déze de jouwe — dezelfde die je uit Egypte droeg. God tilt Zijn vluchtende volk niet zomaar de lucht in, waar de gieren wachten; Hij komt zélf als de arend eronder, zodat geen enkele andere vogel haar te pakken krijgt.

Dat is, als je erop let, het patroon van heel de Schrift: dat de reddende betekenis bijna altijd de zeldzame is, de gemarkeerde, de minderheid tegenover een meerderheid van dreiging. De arend is meestal de vijand; hier is hij de redder. De woestijn is meestal de plaats waar je sterft; voor deze vrouw is zij de plaats waar zij bewaard wordt. Het vluchten is meestal het einde; voor haar is het het begin van haar redding. Telkens draait God de gebruikelijke, donkere betekenis om naar zijn zeldzame, lichte tegendeel — en dat omdraaien is genade. Hij neemt het beeld van de dreiging en maakt er het beeld van de redding van.

En er zit in dat woord "vleugel" nog een tweede diepte, die de arend ineens heel dichtbij en heel teder maakt. Want het Hebreeuwse woord voor vleugel, kanaf, betekent óók iets anders: het is de sláp van een kleed, de zoom, de punt van de mantel die je over iemand heen kunt slaan. En met dat ene woord raken twee beelden elkaar die je nooit meer uit elkaar krijgt.

Als de arme Ruth, weduwe en vreemdelinge, bij Boaz komt en om bescherming vraagt, zegt zij: "spreid uw vleugel uit over uw dienares" (Ruth 3:9) — en iedereen die het hoort, weet: dat is geen vogel, dat is een huwelijksaanzoek. De vleugel uitspreiden over iemand betekent: haar tot je nemen, haar dekken, haar de jouwe maken. En God zelf gebruikt precies dat beeld voor Zijn verbond met Israël: "Ik spreidde Mijn vleugel over u uit [...] Ik zwoer u een eed en ging een verbond met u aan, spreekt de Heer JHWH, en zo werd u van Mij" (Ezechiël 16:8). De vleugel die draagt, is de vleugel die dekt, is de mantelslip die de bruidegom over de bruid slaat en zegt: je bent van Mij.

En dan de vrouw in de woestijn. De arendsvleugels die haar wegdragen van de draak, zijn niet alleen transport. Het is dezelfde vleugel die Boaz over Ruth spreidde, dezelfde die God over het jonge Israël sloeg — de vleugel van de bruidegom over zijn bruid. Zij wordt niet zomaar in veiligheid gevlogen; zij wordt bedekt, opgeëist, thuisgebracht. En daarom staat er onder diezelfde vleugels in de psalmen zoveel rust: "met Zijn vleugels zal Hij u dekken, en onder Zijn vleugels zult u de toevlucht nemen" (Psalm 91:4); "de mensenkinderen nemen de toevlucht onder de schaduw van Uw vleugels" (Psalm 36:8). En bij de laatste van de profeten vliegt er nog één keer een vleugel over: "voor u die Mijn Naam vreest, zal de Zon van de gerechtigheid opgaan, en er zal genezing zijn onder Zijn vleugels" (Maleachi 4:2). Genezing onder de vleugels — en de vrouw is immers bekleed met de zon (Openbaring 12:1). De arend die haar draagt, de mantel die haar dekt, de zon met genezing in haar vleugels: het loopt allemaal op één punt uit, en dat punt is geen ontsnapping maar een omhelzing.

Weet u zich uitgeput — gevlucht, in een woestijn beland, met van alles wat boven u cirkelt? Dan is dit de vraag die telt: welke arend hangt er boven u? Want de gieren zijn echt. Er is een soort wieken dat wacht tot u valt, dat leeft van wat sterft, dat cirkelt boven elke woestijn waar een mens het bijna niet redt. De draak rekent daarop. Maar de belofte van dit hoofdstuk is dat God u niet aan die vleugels overlaat. Hij komt zélf, als de grote arend, en Hij komt niet om boven u te cirkelen maar om zich ónder u te werpen. En de vleugel die Hij over u uitspreidt is niet alleen een schild; het is een mantelslip. Het is de bruidegom die zijn kleed over de vluchtende, uitgeputte, achtervolgde vrouw slaat en zegt wat Hij eens tegen een jong volk zei: en zo werd u van Mij.

Dat is wat de woestijn is voor wie onder de goede vleugels ligt. Niet de plaats waar de gieren u eindelijk te pakken krijgen. De plaats waar de Bruidegom u dekt. En daar, onder die vleugel, komt langzaam het hart van dit hele boek in zicht — want een God die Zijn volk de woestijn in draagt om er een mantel over te slaan, doet iets veel intiemers dan redden. Hij maakt haar het hof. Hij lokt Zijn bruid naar de stilte om haar het hart te winnen.

Zij wordt gedragen, gedekt, opgeëist.