Dit boek leest de Schrift met de Schrift. Dat is geen losse vondst maar een werkwijze: een beeld uit Openbaring 12 wordt niet verklaard uit de verbeelding van de schrijver, maar uit de plaatsen waar datzelfde woord, dezelfde formule, hetzelfde beeld eerder in de Bijbel voorkomt. Waar het kon, ben ik teruggegaan naar de grondtekst zelf — het Hebreeuws van de Masoretische tekst en het Grieks — en niet naar een samenvatting daarvan. De woordtellingen achter in dit boek (de masterconcordantie) zijn op die grondtekst uitgevoerd en zijn reproduceerbaar.
De vier merken. Om de lezer nooit meer te laten geloven dan er staat, draagt vrijwel elke lezing in dit boek een merk. Er komen vier merken voor:
- goed gedocumenteerd — de tekst zegt het zelf, of de woord-echo is hard en telbaar; - gewogen — een lezing die de tekst sterk draagt maar niet afdwingt: een convergentie van gegevens, geen sluitend bewijs; - betwist — een lezing waarover zorgvuldige lezers verschillen, en die hier eerlijk als één keuze wordt gepresenteerd; - speculatief / raamwerk — een duiding die buiten de tekst zelf om gaat (een chronologie, een historische toepassing), aangeboden als mogelijkheid, niet als grond.
Dit boek claimt nergens een bewijs. Wat de Schrift laat samenvallen is geen bewijs maar een convergentie — en een convergentie wordt sterker naarmate zij uit meer, en uit onafhankelijker, richtingen komt. Waar een telling een "treffer" oplevert, hoort de vraag erbij hoe vaak het woord überhaupt voorkomt; zonder die basisrate zegt een getal weinig. Waar dat de duiding raakt, is het in de kanttekeningen ook zo gezegd, ook wanneer het de eigen lezing minder stellig maakte.
Twee registers in dit huis. De boeken van dit oeuvre lezen in twee toonaarden, en het is goed dat vooraf te weten. Er is een vertellend register, waarin de Schrift als doorlopend verhaal wordt gelezen en een lezing ook als verhaal wordt neergezet; en er is dit gemerkte register, waarin vrijwel elke dragende lezing een merk draagt en haar grenzen hardop genoemd worden. Hetzelfde beeld kan in het ene boek als verhaal staan en hier als "gewogen" — dat is geen tegenspraak, maar een verschil in wat een hoofdstuk belooft. Waar dit boek strenger is dan zijn buurboeken, is dat opzet.
Geen stromannen. Ik heb geprobeerd de andere lezing nooit op haar zwakst maar op haar sterkst weer te geven. Waar een lezing een niet-sluitend punt heeft, staat dat punt er ook. Waar de traditie iets anders leest, wordt het genoemd. De bedoeling is niet om te winnen, maar om te zien.
De vertaling. De Bijbelcitaten zijn, waar een schone moderne weergave mogelijk was, een eigen concordante werkvertaling: dragende, terugkerende woorden zijn overal hetzelfde vertaald, zodat de echo's tussen de teksten zichtbaar blijven — want juist die echo's zijn de kern van een lezing die Schrift met Schrift verbindt. Waar zo'n weergave gekunsteld zou worden, is teruggevallen op de Herziene Statenvertaling. De Godsnaam is als JHWH weergegeven. De Griekse grondtekst die is aangehouden, is de Textus Receptus (naar Scrivener); waar dat voor een passage verschil maakt, is het vermeld.
Eén uitgangspunt, geen lezing. Ten slotte is er één lijn die niet als een gewogen lezing wordt aangeboden maar als een vast uitgangspunt, bewaakt van de eerste tot de laatste bladzijde: dit boek is niet-supersessionistisch. De gemeente komt niet ín de plaats van Israël, maar uit Israël voort; de beloften aan de vrouw blijven de hare. Waar de tekst en dit uitgangspunt elkaar raken, is aan de tekst het laatste woord gelaten — en de tekst geeft, tot in Romeinen 11 toe, dit uitgangspunt gelijk.
Dit boek leest de Schrift met de Schrift. Dat is geen losse vondst maar een werkwijze: een beeld uit Openbaring 12 wordt niet verklaard uit de verbeelding van de schrijver, maar uit de plaatsen waar datzelfde woord, dezelfde formule, hetzelfde beeld eerder in de Bijbel voorkomt. Waar het kon, ben ik teruggegaan naar de grondtekst zelf — het Hebreeuws van de Masoretische tekst en het Grieks — en niet naar een samenvatting daarvan. De woordtellingen achter in dit boek (de masterconcordantie) zijn op die grondtekst uitgevoerd en zijn reproduceerbaar.
De vier merken. Om de lezer nooit meer te laten geloven dan er staat, draagt vrijwel elke lezing in dit boek een merk. Er komen vier merken voor:
- goed gedocumenteerd — de tekst zegt het zelf, of de woord-echo is hard en telbaar; - gewogen — een lezing die de tekst sterk draagt maar niet afdwingt: een convergentie van gegevens, geen sluitend bewijs; - betwist — een lezing waarover zorgvuldige lezers verschillen, en die hier eerlijk als één keuze wordt gepresenteerd; - speculatief / raamwerk — een duiding die buiten de tekst zelf om gaat (een chronologie, een historische toepassing), aangeboden als mogelijkheid, niet als grond.
Dit boek claimt nergens een bewijs. Wat de Schrift laat samenvallen is geen bewijs maar een convergentie — en een convergentie wordt sterker naarmate zij uit meer, en uit onafhankelijker, richtingen komt. Waar een telling een "treffer" oplevert, hoort de vraag erbij hoe vaak het woord überhaupt voorkomt; zonder die basisrate zegt een getal weinig. Waar dat de duiding raakt, is het in de kanttekeningen ook zo gezegd, ook wanneer het de eigen lezing minder stellig maakte.
Twee registers in dit huis. De boeken van dit oeuvre lezen in twee toonaarden, en het is goed dat vooraf te weten. Er is een vertellend register, waarin de Schrift als doorlopend verhaal wordt gelezen en een lezing ook als verhaal wordt neergezet; en er is dit gemerkte register, waarin vrijwel elke dragende lezing een merk draagt en haar grenzen hardop genoemd worden. Hetzelfde beeld kan in het ene boek als verhaal staan en hier als "gewogen" — dat is geen tegenspraak, maar een verschil in wat een hoofdstuk belooft. Waar dit boek strenger is dan zijn buurboeken, is dat opzet.
Geen stromannen. Ik heb geprobeerd de andere lezing nooit op haar zwakst maar op haar sterkst weer te geven. Waar een lezing een niet-sluitend punt heeft, staat dat punt er ook. Waar de traditie iets anders leest, wordt het genoemd. De bedoeling is niet om te winnen, maar om te zien.
De vertaling. De Bijbelcitaten zijn, waar een schone moderne weergave mogelijk was, een eigen concordante werkvertaling: dragende, terugkerende woorden zijn overal hetzelfde vertaald, zodat de echo's tussen de teksten zichtbaar blijven — want juist die echo's zijn de kern van een lezing die Schrift met Schrift verbindt. Waar zo'n weergave gekunsteld zou worden, is teruggevallen op de Herziene Statenvertaling. De Godsnaam is als JHWH weergegeven. De Griekse grondtekst die is aangehouden, is de Textus Receptus (naar Scrivener); waar dat voor een passage verschil maakt, is het vermeld.
Eén uitgangspunt, geen lezing. Ten slotte is er één lijn die niet als een gewogen lezing wordt aangeboden maar als een vast uitgangspunt, bewaakt van de eerste tot de laatste bladzijde: dit boek is niet-supersessionistisch. De gemeente komt niet ín de plaats van Israël, maar uit Israël voort; de beloften aan de vrouw blijven de hare. Waar de tekst en dit uitgangspunt elkaar raken, is aan de tekst het laatste woord gelaten — en de tekst geeft, tot in Romeinen 11 toe, dit uitgangspunt gelijk.