De oude zeedraak

Voor de oude wereld was de zee geen vakantiebestemming. De zee was de rand van de kaart, de plek waar de orde ophield en de chaos begon; het donkere, kolkende water waaruit alles kon opstijgen wat een mens 's nachts vreest. Elk volk rond de Middellandse Zee had er zijn monster wonen — een draak in de diepte, een slang die zich om de wereld kronkelde, een muil onder de golven. En als je wilde zeggen dat je god de grootste was, dan liet je hem dat monster verslaan.

Israël kende dat monster ook. Maar Israël kende Iemand die groter was.

Want de draak die in Openbaring 12 voor de barende vrouw gaat staan, is geen nieuwkomer. Johannes noemt hem "de grote vuurrode draak" (12:3) en even later "de oude slang" (12:9), en met die woorden roept hij een gestalte op die door heel de Tenach zwemt. Hij heet daar Leviathan, of Rahab, of eenvoudig de tannin, de zeedraak. En overal waar hij opduikt, duikt hij op als een verslagen vijand.

Het scheppingslied van Psalm 74 laat het zien. De dichter is in nood, het heiligdom ligt in puin, en hij grijpt terug op het oudste dat hij kent — hoe God in het begin de wanorde bedwong: "U hebt door Uw kracht de zee gespleten; U hebt de koppen van de zeemonsters in de wateren verbrijzeld. U hebt de koppen van de Leviathan verpletterd" (Psalm 74:13-14). Zo begon de wereld: niet met een God die moeizaam tegen de chaos opbokste, maar met een God die het monster de koppen insloeg alsof het niets was, en er orde overhield. De draak was er vanaf het begin. En vanaf het begin was hij de verliezer.

En hij komt terug aan het eind. De profeet Jesaja ziet de laatste dag en tekent hem in exact dezelfde beeldtaal: "Op die dag zal JHWH met Zijn hard, groot en sterk zwaard de Leviathan straffen, de snelle slang, ja, de Leviathan, de kronkelende slang; Hij zal het zeemonster doden dat in de zee is" (Jesaja 27:1). De snelle, kronkelende slang, de draak in de zee — het is dezelfde die in Openbaring 12 "de oude slang" heet. Het boek van Johannes en het boek van Jesaja beschrijven, zo blijkt, dezelfde vijand en dezelfde afloop.

En die zeedraak heeft, in de tussentijd, een aards gezicht gekregen. Want als God bij monde van Ezechiël het oordeel over Egypte uitspreekt, noemt Hij de farao niet "koning" maar monster: "Zie, Ik zál u, farao, koning van Egypte, groot zeemonster, dat in het midden van zijn rivieren ligt" (Ezechiël 29:3). De draak in de diepte draagt de kroon van het rijk dat Gods volk tot slaaf maakte. Egypte was Leviathan met een leger. En elk Egypte daarna — elk rijk dat zijn hiel op de nek van dit volk zette — was de oude zeedraak die nog een keer boven water kwam.

Zo staat hij dus in Openbaring 12: niet als een nieuwe schrik, maar als de alleroudste, de tannin van de diepte, de farao onder alle farao's, gehurkt voor een kraambed met open muil.

En nu komt de zin waar heel dit deel om draait, want zij bindt de oude zeedraak, de Schelfzee en de vrouw in de woestijn samen tot één beweging. Jesaja roept de arm van God wakker, en hij doet het met een reeks vragen die je adem inhouden:

"Ontwaak, ontwaak, bekleed U met sterkte, arm van JHWH! Ontwaak als in de dagen van weleer [...] Bent U het niet Die Rahab hebt neergehouwen, Die het zeemonster hebt doorboord? Bent U het niet Die de zee hebt drooggelegd, de wateren van de grote diepte, Die de diepten van de zee hebt gemaakt tot een weg, zodat de verlosten erdoorheen konden gaan? Zo zullen wie door JHWH zijn vrijgekocht, terugkeren; met gejubel zullen zij naar Sion komen" (Jesaja 51:9-11).

Die drie vragen zijn één ademtocht — want zij zijn één daad. Wie doorboorde de draak? Wie legde de zee droog? Wie maakte een pad door de diepte? Het is telkens dezelfde arm — en die arm deed alle drie tegelijk. Op de dag dat God bij de Schelfzee het water spleet en Israël droog liet oversteken, wondde Hij tegelijk het zeemonster; de Schelfzee was niet alleen een ontsnapping aan Egypte, het was een nederlaag van de draak zelf. En — hier draait alles om — diezelfde arm die de draak doorboorde en de zee droogde, is de arm die de verlosten thuisbrengt naar Sion. Chaosdraak verslagen, zee gespleten, volk vrijgekocht: het is niet drie verhalen, maar één.

En dan de vrouw die in Openbaring 12 voor de draak op de vlucht moet. Zij kijkt niet naar een onverslagen vijand. Zij kijkt naar Leviathan-met-een-litteken, naar Rahab-die-al-doorboord-is, naar de tannin die God bij de zee al een keer de koppen heeft ingeslagen. De draak is groot, hij is vuurrood, hij is werkelijk gevaarlijk — maar hij is een gewond dier, en de arm die hem eens wondde staat nog steeds tussen hem en haar in. Alles wat de draak in de tweede helft van het boek nog aanricht, is het slaan van een monster aan een ketting, dat weet dat het al verloren heeft.

Steekt er iets in uw eigen leven de koppen op — een macht die te groot lijkt, een angst met de omvang van een zee? Dan is dit het eerste wat dit deel u wil geven. De draak die u vreest, hoe reëel ook, is niet ongewond. God heeft een verleden met dit monster. Hij heeft het de koppen ingeslagen bij de schepping, Hij heeft het doorboord bij de Schelfzee, en Hij heeft aangekondigd dat Hij het aan het eind met Zijn zwaard zal doden. U kijkt niet naar een vijand die nog moet worden verslagen; u kijkt naar een vijand die al verslagen ís en die dat nog niet wil toegeven.

Dat maakt uw angst niet belachelijk — een gewonde draak kan nog altijd om zich heen slaan, en de slagen doen pijn. Maar het verandert wel wie er wint. De vrouw hoeft de draak niet te verslaan; dat is al gebeurd, lang voor zij ging vluchten. Zij hoeft alleen bewaard te worden achter de arm die het monster al eens de baas was. En diezelfde arm, zegt Jesaja, is de arm die de vrijgekochten met gejuich naar huis draagt. De hand die de draak wondde en de hand die u thuisbrengt, is dezelfde hand.

De draak is oud. Hij is doorboord. Maar een veroordeeld monster is op zijn allergevaarlijkst — en juist nu wordt het uit de hemel geworpen, op de aarde, met de klok in de nek. Dan komt de draak beneden: in eigen persoon, op de grond, in Judea.