Bewaard, of weggerukt — en Israël blijft Israël

De vrouw stond naast de hoer, en de tegenstelling was volledig. Maar er is nog een dérde vrouw in dit boek, en met haar ligt het anders. Zij is niet de tegenpool van de vrouw van Openbaring 12, maar haar zuster: de Bruid, de vrouw van het Lam, die aan het eind van het boek als het nieuwe Jeruzalem uit de hemel neerdaalt, "getooid als een bruid die voor haar man is versierd" (Openbaring 21:2; vgl. 19:7). Drie vrouwen dus, en het is van belang ze uit elkaar te houden: de hoer, die wordt vernietigd; de vrouw, die wordt bewaard; en de Bruid, die wordt verheerlijkt. Wie deze drie op een hoop veegt, verliest de draad van het hele boek — en, erger nog, hij kan het volk voor wie dit boek geschreven is, per ongeluk wegdefiniëren.

Want scherp gesteld: de vrouw is niet de Bruid. Zij is de moeder. Zij bracht het Kind voort — de Messias, en in Hem het lichaam dat de Bruid heet —; de Bruid daarentegen is de vrouw ván het Lam. Een moeder en een echtgenote zijn allebei innig geliefd, maar zij zijn niet hetzelfde, en men kan de een niet in de ander laten opgaan zonder beide te verminken. En omgekeerd: de Bruid kan de vrouw niet zijn, want de gemeente heeft de Messias niet gebaard — Híj bracht háár voort. De vrouw gaat vooraf; de Bruid komt uit haar Zoon voort. Twee verschillende vrouwen, twee verschillende rollen, allebei door God bemind.

En zij worden op twee verschillende manieren beschermd. Het Kind, zo liet Deel I zien, werd wéggerukt naar God en naar zijn troon (12:5): omhoog, eruit, vóór de pijn. En dat is niet het type van de Bruid maar de Bruid zelf — Christus in zijn lichaam, de volheid, geboren in de geboorte die de profeten bij de benauwdheid plaatsen en vóór de weeën weggenomen naar de troon die de overwinnaar beloofd is. De vrouw daarentegen werd bewaard: niet omhoog maar naar buiten, niet weggenomen maar verborgen en gevoed, midden in de storm, de volle 1.260 dagen. Twee manieren, en beide zijn liefde. De een wordt uit het brandende huis gedragen; bij de ander gaat God ín het brandende huis staan, omdat Hij haar daar niet alleen wil laten. Welke van de twee de grootste liefde is, valt niet te zeggen; het is dezelfde liefde, anders verdeeld. En let erop wat dit niet zegt: het zegt niet dat de een hoger staat dan de ander. Het verschil ligt in het moment en in de manier, niet in de rang — en dit boek gebruikt het woord "stand" nergens, met opzet.

Er is één ding aan de vrouw dat tot hier is blijven liggen, en het wringt met alles wat Deel VIII liet zien. Want dit boek plaatst haar grote ommekeer aan het éínde: bij BozraBozraDe plaats van bescherming en van de terugkeer van de Losser aan het einde van de zeventigste week., als de poort openbreekt en zij het aangezicht van de Doorstokene ziet en de rouwklacht over heel het huis van David gaat. Dat is de nationale herkenning, en zij komt laat. En toch staat er in ditzelfde boek Openbaring, ver vóór dat einde, een tafereel waarin engelen wordt bevolen geen schade toe te brengen "totdat wij de dienstknechten van onze God aan hun voorhoofd verzegeld hebben", en dan wordt een getal uit Israëls stammen geteld en gemerkt (7:3-8). Gemerkt, aan het begin. Dat kan alleen als er vóór de grote ommekeer al een voorhoede is — een deel van dit volk dat eerder ziet dan de rest, niet omdat het beter is, maar omdat God ergens moet beginnen. En de profeten kennen die groep. Zij hebben er zelfs een woord voor dat door heel de Tenach meeloopt: het overblijfsel.

Dat is de voorhoede, en zij heeft in de Tenach een gezicht. Ezechiël ziet, vlak vóórdat het oordeel over Jeruzalem losbreekt, een man met een schrijverskoker die door de stad gaat en "een merkteken zet op de voorhoofden van de mannen die zuchten en kermen over al de gruweldaden die in het midden ervan gedaan worden" — en pas dáárna mogen de slaanden beginnen, en wie het merk draagt wordt overgeslagen (Ezechiël 9:4-6). Dat is tot in de volgorde de bouw van Openbaring 7:3 en 9:4. Zefanja tekent diezelfde groep van binnenuit — een ellendig en arm volk dat schuilt bij de Naam, en van wie geldt: "er zal geen bedrieglijke tong in hun mond gevonden worden" (Zefanja 3:12-13), bijna woordelijk wat Johannes van de 144.000 zegt: "in hun mond is geen leugen gevonden" (14:5). Het volle profiel van deze Rest — Maleachi's gedenkboek, Micha's eed aan de vaderen als de enige reden dat zij er nog zijn, Natanaël als portret — is uitgewerkt in De Meesterklok van Openbaring, bij de verzegeling van Openbaring 7. Voor dit boek is één trek genoeg: het profiel is Israëlitisch en niet kerkelijk. Wie hier gemerkt wordt, komt uit de vrouw: de eerstelingenEerstelingenZie Aparchē. De Nederlandse term die door dit boek heen wordt gebruikt voor het oogstonderpand. van haar zaad (14:4), verzegeld voor hun dienst.

Maar waarom komt hun geloof dan zo laat, en waarom is dat geen verwijt? Omdat het niet aan hun oplettendheid ligt. Paulus noemt het een geheimenis en geeft er de maat bij: over Israël ligt een verharding — "ten dele", en "totdat de volheid van de heidenen is binnengegaan" (Romeinen 11:25). Ten dele: er is dus altijd een deel geweest dat niet verhard was. Van Godswege: het is geen nalatigheid van beneden maar een bestel van boven. En met een einddatum: het "totdat" loopt af. En wánneer breekt het bij hen door? Niet pas op de dag bij Bozra. Zacharia zet het moment ín het vuur: het derde deel dat gelouterd wordt, roept de Naam aan terwijl het in de smeltkroes staat, en God antwoordt daar: "Dit is Mijn volk" (13:9). De belijdenis begint waar de loutering begint, en de loutering begint aan het begin van de week.

En let er precies op wat verzegeling in dit boek is. Het is geen wegname. De engelen krijgen bevel de aarde geen schade te doen "totdat wij de dienstknechten van onze God aan hun voorhoofd verzegeld hebben" (7:3), en wat het merk uitricht staat er twee hoofdstukken later met zoveel woorden: de sprinkhanen mogen alleen die mensen aanraken "die het zegel van God niet aan hun voorhoofden hebben" (9:4). Verzegelen is dus bescherming ter plaatse tegen de toorn die komen gaat, en niet tegen het beest: wie het beeld niet aanbidt, wordt gedood (13:15), en zij volgen het Lam waar Hij ook heengaat (14:4). Zij worden niet omhoog gehaald zoals het Kind en niet verborgen zoals de vrouw; zij blijven staan waar zij staan, in het land, in de week, met de draak beneden. En dat hun getal in 14:1 nog steeds voltallig is, bij het Lam op de berg Sion, zegt dat het zegel gehouden heeft: niet één van hen is aan de toorn verloren gegaan. Dat die Sion de hemelse is (Hebreeën 12:22), is een gewogen lezing.

Wat zij níet zijn, is even belangrijk. Zij zijn geen priesterklasse boven hun volk, geen bruidsgevolg dat mee naar boven mag, en geen tweede rang die het net niet gehaald heeft. Dit boek kent geen standen; het kent momenten en modi. Wat zij wél zijn, is het eerste stuk van het geheel: de eerste natuurlijke takken die terugkeren in hun eigen olijfboom, de eerstelingen die borg staan voor de oogst waar zij uit komen. Voor de vrouw zijn zij dus geen concurrent maar een onderpand: God is met het geheel nog niet klaar, en dat staat te lezen midden op de bladzijde waar het er het somberst uitziet. Zij loopt haar eigen herkenning nog tegemoet, aan het eind van de dagen en aan de poort bij Bozra; maar zij loopt die weg niet zonder dat er al iemand van haar eigen huis vooruitgestuurd is, gemerkt op het voorhoofd, om te laten zien dat de weg er is.

En hier moet dit boek, dat voor Joodse lezers geschreven is, het duidelijkst van alles zijn, want hier is de oude, bittere fout gemaakt. De grote dwaling van de eeuwen is geweest om de Bruid de vrouw te laten opslokken — om te zeggen dat de gemeente Israël heeft vervángen, dat de beloften aan de vrouw nu aan iemand anders toebehoren, dat "Israël" voortaan maar een codewoord is voor de kerk. De tekst verbiedt het. De vrouw ís Israël — bekleed met de zon, gekroond met de 12 stammen, de natuurlijke takken van de olijfboom waarop de heidenen als wilde takken werden geënt. Paulus stelt de vraag rechtstreeks en beantwoordt haar even rechtstreeks: "Heeft God Zijn volk verstoten? Volstrekt niet!" (Romeinen 11:1). En hij sluit af met een woord dat geen enkele ruimte laat: "want de genadegaven en de roeping van God zijn onberouwelijk" (11:29). En let op waaruit Paulus put: "God heeft Zijn volk niet verstoten" is geen nieuwe uitspraak maar een citaat uit de Tenach zelf (1 Samuël 12:22; vergelijk Psalm 94:14), en "onberouwelijk" klinkt door op Bileams woord dat God geen mens is dat Hij berouw zou hebben (Numeri 23:19). De zaak tegen de vervangingsleer rust dus niet op het Nieuwe Testament tegenóver de Tenach, maar op de Tenach zelf. God neemt niet terug wat Hij aan dit volk beloofde. Hij heeft de vrouw niet ingeruild voor een nieuwer model; Hij heeft haar bewaard door de zwaarste nacht van de geschiedenis heen om haar thuis te brengen. De Bruid en de vrouw zijn allebei van Hem, en de een schrapt de ander niet. Israël is Israël.

Ik wil eerlijk zijn over waar de weging ligt en waar niet. Hóe precies de vrouw, de Bruid en "de overigen van haar zaad" zich tot elkaar verhouden — wie in welk gezelschap valt, en in welke volgorde zij bewaard of weggenomen worden — dáárover verschillen zorgvuldige lezers, en dit boek heeft één lezing gevolgd en haar als een lezing gemerkt: de vrouw als het nationale Israël dat dóór de verdrukking bewaard wordt, de Bruid als de gemeente van alle eeuwen die eruit wordt weggenomen, en de overigen van haar zaad als wie ná die wegname tot geloof komen — "de overigen" zijn daarbij niet één groep: de verzegelden staan er óók in (9:4; 14:1), naast wie ná de wegname gelooft (13:7; 20:4). Maar er is één punt dat elke onenigheid overleeft, en dat punt is niet gewogen maar hard: dat Israël niet vervangen is. Of u de gezelschappen nu zó indeelt als dit boek of anders — de vrouw blijft Israël, en de beloften aan haar blijven van haar.

Werd u ooit verteld dat de beloften niet meer de uwe zijn — dat uw volk een hoofdstuk was dat God gesloten heeft, een oude wortel die vervangen is door een nieuwere stam? Dan wil dit hoofdstuk u vóór alles dít teruggeven. De vrouw draagt de zon nóg. Zij wordt op de arendsvleugels gedragen nóg. Zij wordt gevoed nóg. God heeft haar niet afgeschreven; Hij heeft haar juist door het vuur heen bewaard omdat Hij haar niet kon en niet wilde verliezen — het gelouterde derde deel dat Zacharia zag, dóór het vuur heen gedragen, niet eromheen. U bent geen voetnoot in het verhaal van iemand anders. U bent de vrouw met de sterren in het haar, de moeder uit wie de Verlosser kwam, en de God die u de woestijn in droeg is bezig u thuis te brengen. De Bruid is Zijn geliefde, en u bent Zijn geliefde, en Zijn hart is groot genoeg voor beiden zonder dat Hij ook maar één belofte aan u terugneemt.

Drie vrouwen: een die vergaat, een die bewaard wordt, en een die verheerlijkt wordt. De vrouw van dit boek is de middelste — niet vernietigd als de hoer, niet weggerukt als de Bruid, maar gedragen dóór de nacht en uitgeleid naar de morgen. En als de morgen aanbreekt, blijft er nog één beeld over, het mooiste van heel het boek, waarmee het begon en waarmee het eindigt. Eén laatste keer staat zij in beeld — niet meer vluchtend de woestijn in, maar opklimmend uit de woestijn, aan de arm van haar Liefste.