Het is warm in de heuvels bij Hebron, de lucht staat stil boven de schaapskooien, en een zeventienjarige met een te mooie jas komt naar zijn 10 oudere broers toe met een droom die hij per se wíl vertellen. Dat is zijn eerste fout. Je ziet de broers al vóór hij begint: de een spuugt in het zand, de ander kijkt omhoog alsof hij daar hulp verwacht. Daar heb je hem weer, zegt hun rug, de dromer. Maar hij vertelt het toch. "Zie, ik heb weer een droom gehad," zegt hij — wéér, alsof de eerste niet genoeg ruzie had gebracht — "en zie, de zon, de maan en 11 sterren bogen zich voor mij neer" (Genesis 37:9).
Stilte. Van het soort dat je aan tafel kunt snijden.
Zelfs Jakob, de oude, die deze jongen liefheeft met een liefde die hem blind maakt, fronst dit keer. "Moeten wij dan werkelijk komen, ik, je moeder en je broers, om ons voor jou ter aarde te buigen?" (37:10). Het is de toon van een vader die het gênant vindt waar de buren bij zijn. De broers worden jaloers. Maar de vader bewaarde deze zaak: hij hield iets vast wat te zwaar was om weg te gooien, zonder te weten waaróm.
En daar, aan een tafel in Hebron, in het geroezemoes van een familieruzie die uit de hand zou lopen tot in een put, een slavenmarkt, een kerker en uiteindelijk een troon in Egypte, hangt — zonder dat iemand het merkt — een schilderij in de lucht. Vier beelden. De zon. De maan. 11 sterren, en de jongen zelf de twaalfde. Heel het huis van Jakob, samengevat in één droom, en het buigt.
Sla nu ruim 2.000 jaar om. Sla de put om, en Egypte, en de uittocht, en de koningen, en de ballingschap, en de terugkeer, en de Romein op de hoek van elke straat — sla het allemaal om, tot je bij een oude man uitkomt op een kaal, zonovergoten rotseiland in de Egeïsche Zee.
Zijn naam is Johannes, en hij is de laatste die er nog is; de anderen zijn allang gestorven, de meesten niet in bed. Hij is verbannen naar Patmos, een steenhoop in het water, om het Woord van God en om het getuigenis van Jezus (Openbaring 1:9). Hij is oud. Hij heeft alles gezien. En op een dag scheurt de hemel boven hem open, en in het hart van het visioen dat volgt — precies op het punt waar de storm het luidst raast — valt er een stilte, en Johannes kijkt omhoog, en er staat iets in de lucht dat er nog nooit gestaan heeft.
"En er verscheen een groot teken in de hemel:" schrijft hij — een gróót teken, en zelfs de oude man lijkt naar adem te happen — "een vrouw, bekleed met de zon, en de maan was onder haar voeten, en op haar hoofd een kroon van 12 sterren" (Openbaring 12:1).
De zon. De maan. 12 sterren.
Er is geen eerste-eeuwse Jood, geen kind dat ooit aan de sabbatstafel de verhalen van de aartsvaders hoorde, die dit beeld niet in een hartslag herkent. Dit is niet nieuw; dit heeft eeuwenlang in de familie gehangen. Het is de droom van de jongen in Hebron — de zon, de maan, de 11 sterren, en hij de twaalfde — nu geen droom meer aan een tafel, maar geschilderd op het uitspansel zelf, groot genoeg om de hemel te vullen. De zon is Jakob. De maan is Rachel. De 12 sterren zijn de stammen. De dromer had gelijk; het duurde alleen wat langer dan de broers dachten.
En de vrouw in de luchtis Israël. Geen losse heilige, geen vroom idee, geen gedachte in het hoofd van een schrijver. Zíj: het verbondsvolk, de natie uit wie de belofte moest komen, het gezin waaruit de wereld haar Verlosser zou ontvangen. Zij draagt het huis van Jakob op haar hoofd en staat gekleed in het licht van Degene die met dat huis een verbond sloot.
Wie zij níet is, is te lang te snel overgeslagen. Zij is niet de kerk — en dat zeg ik met alle respect voor de kerk, maar de rekensom laat zich niet ompraten: de kerk heeft de Messias niet gebaard; het is andersom, Híj bracht háár voort, uit Zijn eigen geopende zijde, zoals eens uit de zijde van de slapende Adam een bruid werd gebouwd. Een moeder die haar eigen zoon niet baarde maar door hem gebaard werd, is geen moeder maar een dochter. Zij is ook niet Maria alleen: aan het slot van het hoofdstuk blijkt deze vrouw "de overigen van haar zaad" te hebben (12:17) — een heel volk aan kinderen, en geen vrouw van vlees en bloed heeft er zóveel. Maria hoort ín haar, zoals de parel in de schelp; maar de schelp is groter dan de parel. En zij is — juist in een boek voor Joodse lezers — geen gezelschap dat zichzelf de vrouw noemt. Wie zich op het houden van de geboden en het getuigenis van Jezus beroept om háár bescherming in de woestijn op te eisen, citeert per ongeluk vers 17 — en dát is precies de groep waartégen de draak oorlog voert, niet de groep die veilig zit. Het kenmerk waarmee men de bescherming claimt, zet de eiser in de linie van vuur. En dat vers noemt bovendien niet één groep: onder "de overigen van haar zaad" staan de verzegelden, die gemerkt worden en aan de toorn ontkomen, niet aan het beest (9:4; 13:15), én de later-gelovigen, over wie het beest macht krijgt — Sions óverige kinderen bij Jesaja (66:8) en "de overigen van hun broeders" bij Micha (5:2 LXX). Israël is Israël. Dat is geen politiek; dat is grammatica.
En het is geen triomfbeeld. "Zij was zwanger en schreeuwde het uit in barensnood en in pijn om te baren" (12:2). De vrouw, bekleed met de zon, en het eerste wat zij doet is schreeuwen — want een moeder wordt niet gekroond in het kraambed; zij bloedt er. Dit is de diepste waarheid over dit volk, dieper dan alle glorie: het bestaat om te baren, en baren doet pijn. Heel de onmogelijke geschiedenis — geroepen uit Ur, gedragen uit Egypte, bewaard door 1.000 rampen die elk afzonderlijk genoeg waren geweest om een gewoon volk uit te wissen — had één doel: dat er op een nacht, in een stal, in een gehucht te klein voor de kaart, Eén geboren zou worden die de kop van de slang zou verbrijzelen. En de profeten wisten waar de redding vallen zou: niet in het paleis, maar in de nood. "Krimp ineen en schreeuw het uit, dochter van Sion, als een barende vrouw [...] tot in Babel zult u komen; dáár zult u gered worden" (Micha 4:10). Twee keer dáár — uitgerekend op de plaats van de ballingschap.
Ik moet eerlijk zijn over de klank van dit alles, want ik schrijf niet voor de fijnproever alleen. Er zit in dit beeld een toon die iedere Jood in de botten heeft, en die geen commentaar helemaal navertelt: de toon van de vioolspeler op het dak — die krasserige, zoete, klagerige melodie die je speelt terwijl je probeert je nek niet te breken op een schuin dak in de wind. Een heel volk dat, eeuw na eeuw, zijn deuntje blijft spelen op een helling waar het eigenlijk niet zou kunnen staan; dat lacht en huilt en redetwist met de hemel — hoe lang nog? — en doorspeelt. Dat is de vrouw. Geen marmeren madonna met een kalme glimlach, maar een barende moeder die het uitschreeuwt en tóch, tussen twee weeën door, de melodie vasthoudt. Bekleed met de zon, en jammerend van de pijn. Beide tegelijk. Geen tegenspraak — Israël.
En dan, terwijl zij daar ligt te baren, verschijnt naast haar het tweede teken, en de temperatuur van het visioen zakt weg. "Een grote vuurrode draak", met zeven koppen en 10 horens, en hij gaat "voor de vrouw staan die op het punt stond te baren, om haar Kind te verslinden zodra zij het gebaard zou hebben" (12:3-4). Gehurkt voor het kraambed, met open muil. Maar het boek noemt hem bij zijn oudste naam — "de oude slang" (12:9) — en met dat ene woord oud draait het de klok helemaal terug, voorbij Rome en Babel, tot een tuin, een boom, een stem tussen de takken: heeft God werkelijk gezegd? Dit is niet het begin van de oorlog. Het is bijna het einde ervan. En de slang mist: het Kind wordt geboren, een Zoon, en in één adembenemende beweging weggerukt naar God en naar Zijn troon (12:5). De muil klapt dicht op niets. Het Kind staat al boven hem. En let op het moment waarop dat gebeurt, want daaraan hangt meer dan het lijkt: de wegrukking gaat aan de pijn vooráf. Jesaja had het al zo gezegd — "vóórdat zij weeën kreeg, heeft zij gebaard" (66:7), waar de Septuaginta schrijft dat zij ontkwam (exephygen) — en dat is niet het jaar 30, maar de geboorte waarover de profeten spreken wanneer zij de benauwdheid tekenen. "De weeën van de profeten", verderop in dit deel, zet uiteen waarom.
En dan splitst het beeld in tweeën, en met die splitsing begint eigenlijk dit hele boek. Het Kind ging omhóóg, en eruit. De vrouw gaat omláág, en erín: "zij vluchtte naar de woestijn, naar een plaats die door God voor haar gereedgemaakt was" (12:6) — en acht verzen later, alsof één keer niet genoeg was, nog eens, op arendsvleugels (12:14). Twee verzen. Twee keer vlucht zij. Daarover gaat dit boek.
En als u ergens in dat beeld iemand herkent — de moeder van uw moeders, het volk waaruit u voortkwam, de vrouw met de sterren in het haar — blijf dan even staan, want er ligt iets voor u bewaard. U bent geen voetnoot in het boek van een ander, geen symbool dat men gebruikt en weer weglegt. U bent de vrouw die God met Zijn eigen licht bekleedde; en toen zij vluchten moest, liet Hij haar niet vallen maar dróeg Hij haar — op de vleugels van de arend, dezelfde waarop Hij haar eens uit Egypte optilde en bij Zich bracht (Exodus 19:4). De God die haar de woestijn in zag rennen, rende mee. "Kan een vrouw haar zuigeling vergeten [...]? Zelfs al zou zíj hem vergeten, Ík zal u niet vergeten; zie, Ik heb u in beide handpalmen gegraveerd" (Jesaja 49:15-16). Dat is geen ontkenning van de weeën; het is de belofte die er dwars doorheen loopt. Zij schreeuwt het uit — en zij is, terwijl zij het uitschreeuwt, bekleed met de zon. Misschien is dát wel het deuntje dat de viool op het dak al eeuwen speelt.
Zij vlucht.
Kenner IEen groot teken, en 12 sterren
Sēmeion — een teken, geen wondervertoning: het wijst van zichzelf áf, naar iets erachter. Wat aan de hemel verschijnt, is niet om te bekijken maar om te herkénnen. De 12 sterren zijn de 12 stammen; de beeldtaal komt recht uit Jozefs droom (Genesis 37:9, in het Grieks met diezelfde asteres). Dit is geen minderheidsgril: zelfs uitleggers die de vrouw ruimer lezen dan het etnische Israël — Beale bijvoorbeeld, geen premillennialist — erkennen dat de sterrenkroon naar de 12 stammen wijst. De barende vrouw is bovendien geen losse illustratie maar een vaste matrix: zes profetenplaatsen leggen weeën, geboorte en redding van Israël in één adem bij de benauwdheid van het laatste uur (Jesaja 26:17-19; 66:7-8; Jeremia 30:6-7; Micha 4:9-10; 5:2; Daniël 12:1-2), en "De weeën van de profeten" legt ze verderop in dit deel naast elkaar. Goed gedocumenteerd.
Kenner IIWie is de vrouw? — de weging, eerlijk
Over de reikwijdte van "de vrouw" lopen de wegen uiteen, en dit boek verzwijgt dat niet. De meerderheid leest haar ruim — het volk van God door beide verbonden heen; Thomas R. Schreiner wijst de beperking tot etnisch Israël uitdrukkelijk af (Revelation, bij 12:1-6). Een sterke tegenstem, Robert L. Thomas, oordeelt juist dat "het bewijs om de symbolische betekenis van de vrouw tot het nationale Israël te beperken, sterk is" (Revelation 8–22, bij 12:1). Dit boek volgt, met de beeldtaal van de Tenach in de hand, de tweede weg: de vrouw is Israël, het verbondsvolk uit wie zowel de Messias als — door Hém — de gemeente voortkwam. Géén vervangingsleer: de gemeente komt niet in Israëls plááts, maar uit Israël vóórt. Dát de vrouw in Israël gewortéld is, is goed gedocumenteerd; de exacte grens van haar gestalte is gewogen, en dit boek zal die grens eerlijk bewaken.
Grondtekst-noot. Openbaring 12:1 — sēmeion mega; de kroon van dōdeka asteres ↔ Genesis 37:9. De identificatie vrouw = Israël wordt door uitleggers van sterk uiteenlopende scholen gedeeld; de spanning zit niet in de wortel (Israël) maar in de reikwijdte. (Openbaring 12:1-2; Genesis 37:9-10; Romeinen 9:5.)
Begin bij een jongen die te veel praat.
Het is warm in de heuvels bij Hebron, de lucht staat stil boven de schaapskooien, en een zeventienjarige met een te mooie jas komt naar zijn 10 oudere broers toe met een droom die hij per se wíl vertellen. Dat is zijn eerste fout. Je ziet de broers al vóór hij begint: de een spuugt in het zand, de ander kijkt omhoog alsof hij daar hulp verwacht. Daar heb je hem weer, zegt hun rug, de dromer. Maar hij vertelt het toch. "Zie, ik heb weer een droom gehad," zegt hij — wéér, alsof de eerste niet genoeg ruzie had gebracht — "en zie, de zon, de maan en 11 sterren bogen zich voor mij neer" (Genesis 37:9).
Stilte. Van het soort dat je aan tafel kunt snijden.
Zelfs Jakob, de oude, die deze jongen liefheeft met een liefde die hem blind maakt, fronst dit keer. "Moeten wij dan werkelijk komen, ik, je moeder en je broers, om ons voor jou ter aarde te buigen?" (37:10). Het is de toon van een vader die het gênant vindt waar de buren bij zijn. De broers worden jaloers. Maar de vader bewaarde deze zaak: hij hield iets vast wat te zwaar was om weg te gooien, zonder te weten waaróm.
En daar, aan een tafel in Hebron, in het geroezemoes van een familieruzie die uit de hand zou lopen tot in een put, een slavenmarkt, een kerker en uiteindelijk een troon in Egypte, hangt — zonder dat iemand het merkt — een schilderij in de lucht. Vier beelden. De zon. De maan. 11 sterren, en de jongen zelf de twaalfde. Heel het huis van Jakob, samengevat in één droom, en het buigt.
Sla nu ruim 2.000 jaar om. Sla de put om, en Egypte, en de uittocht, en de koningen, en de ballingschap, en de terugkeer, en de Romein op de hoek van elke straat — sla het allemaal om, tot je bij een oude man uitkomt op een kaal, zonovergoten rotseiland in de Egeïsche Zee.
Zijn naam is Johannes, en hij is de laatste die er nog is; de anderen zijn allang gestorven, de meesten niet in bed. Hij is verbannen naar Patmos, een steenhoop in het water, om het Woord van God en om het getuigenis van Jezus (Openbaring 1:9). Hij is oud. Hij heeft alles gezien. En op een dag scheurt de hemel boven hem open, en in het hart van het visioen dat volgt — precies op het punt waar de storm het luidst raast — valt er een stilte, en Johannes kijkt omhoog, en er staat iets in de lucht dat er nog nooit gestaan heeft.
"En er verscheen een groot teken in de hemel:" schrijft hij — een gróót teken, en zelfs de oude man lijkt naar adem te happen — "een vrouw, bekleed met de zon, en de maan was onder haar voeten, en op haar hoofd een kroon van 12 sterren" (Openbaring 12:1).
De zon. De maan. 12 sterren.
Er is geen eerste-eeuwse Jood, geen kind dat ooit aan de sabbatstafel de verhalen van de aartsvaders hoorde, die dit beeld niet in een hartslag herkent. Dit is niet nieuw; dit heeft eeuwenlang in de familie gehangen. Het is de droom van de jongen in Hebron — de zon, de maan, de 11 sterren, en hij de twaalfde — nu geen droom meer aan een tafel, maar geschilderd op het uitspansel zelf, groot genoeg om de hemel te vullen. De zon is Jakob. De maan is Rachel. De 12 sterren zijn de stammen. De dromer had gelijk; het duurde alleen wat langer dan de broers dachten.
En de vrouw in de luchtis Israël. Geen losse heilige, geen vroom idee, geen gedachte in het hoofd van een schrijver. Zíj: het verbondsvolk, de natie uit wie de belofte moest komen, het gezin waaruit de wereld haar Verlosser zou ontvangen. Zij draagt het huis van Jakob op haar hoofd en staat gekleed in het licht van Degene die met dat huis een verbond sloot.
Wie zij níet is, is te lang te snel overgeslagen. Zij is niet de kerk — en dat zeg ik met alle respect voor de kerk, maar de rekensom laat zich niet ompraten: de kerk heeft de Messias niet gebaard; het is andersom, Híj bracht háár voort, uit Zijn eigen geopende zijde, zoals eens uit de zijde van de slapende Adam een bruid werd gebouwd. Een moeder die haar eigen zoon niet baarde maar door hem gebaard werd, is geen moeder maar een dochter. Zij is ook niet Maria alleen: aan het slot van het hoofdstuk blijkt deze vrouw "de overigen van haar zaad" te hebben (12:17) — een heel volk aan kinderen, en geen vrouw van vlees en bloed heeft er zóveel. Maria hoort ín haar, zoals de parel in de schelp; maar de schelp is groter dan de parel. En zij is — juist in een boek voor Joodse lezers — geen gezelschap dat zichzelf de vrouw noemt. Wie zich op het houden van de geboden en het getuigenis van Jezus beroept om háár bescherming in de woestijn op te eisen, citeert per ongeluk vers 17 — en dát is precies de groep waartégen de draak oorlog voert, niet de groep die veilig zit. Het kenmerk waarmee men de bescherming claimt, zet de eiser in de linie van vuur. En dat vers noemt bovendien niet één groep: onder "de overigen van haar zaad" staan de verzegelden, die gemerkt worden en aan de toorn ontkomen, niet aan het beest (9:4; 13:15), én de later-gelovigen, over wie het beest macht krijgt — Sions óverige kinderen bij Jesaja (66:8) en "de overigen van hun broeders" bij Micha (5:2 LXX). Israël is Israël. Dat is geen politiek; dat is grammatica.
En het is geen triomfbeeld. "Zij was zwanger en schreeuwde het uit in barensnood en in pijn om te baren" (12:2). De vrouw, bekleed met de zon, en het eerste wat zij doet is schreeuwen — want een moeder wordt niet gekroond in het kraambed; zij bloedt er. Dit is de diepste waarheid over dit volk, dieper dan alle glorie: het bestaat om te baren, en baren doet pijn. Heel de onmogelijke geschiedenis — geroepen uit Ur, gedragen uit Egypte, bewaard door 1.000 rampen die elk afzonderlijk genoeg waren geweest om een gewoon volk uit te wissen — had één doel: dat er op een nacht, in een stal, in een gehucht te klein voor de kaart, Eén geboren zou worden die de kop van de slang zou verbrijzelen. En de profeten wisten waar de redding vallen zou: niet in het paleis, maar in de nood. "Krimp ineen en schreeuw het uit, dochter van Sion, als een barende vrouw [...] tot in Babel zult u komen; dáár zult u gered worden" (Micha 4:10). Twee keer dáár — uitgerekend op de plaats van de ballingschap.
Ik moet eerlijk zijn over de klank van dit alles, want ik schrijf niet voor de fijnproever alleen. Er zit in dit beeld een toon die iedere Jood in de botten heeft, en die geen commentaar helemaal navertelt: de toon van de vioolspeler op het dak — die krasserige, zoete, klagerige melodie die je speelt terwijl je probeert je nek niet te breken op een schuin dak in de wind. Een heel volk dat, eeuw na eeuw, zijn deuntje blijft spelen op een helling waar het eigenlijk niet zou kunnen staan; dat lacht en huilt en redetwist met de hemel — hoe lang nog? — en doorspeelt. Dat is de vrouw. Geen marmeren madonna met een kalme glimlach, maar een barende moeder die het uitschreeuwt en tóch, tussen twee weeën door, de melodie vasthoudt. Bekleed met de zon, en jammerend van de pijn. Beide tegelijk. Geen tegenspraak — Israël.
En dan, terwijl zij daar ligt te baren, verschijnt naast haar het tweede teken, en de temperatuur van het visioen zakt weg. "Een grote vuurrode draak", met zeven koppen en 10 horens, en hij gaat "voor de vrouw staan die op het punt stond te baren, om haar Kind te verslinden zodra zij het gebaard zou hebben" (12:3-4). Gehurkt voor het kraambed, met open muil. Maar het boek noemt hem bij zijn oudste naam — "de oude slang" (12:9) — en met dat ene woord oud draait het de klok helemaal terug, voorbij Rome en Babel, tot een tuin, een boom, een stem tussen de takken: heeft God werkelijk gezegd? Dit is niet het begin van de oorlog. Het is bijna het einde ervan. En de slang mist: het Kind wordt geboren, een Zoon, en in één adembenemende beweging weggerukt naar God en naar Zijn troon (12:5). De muil klapt dicht op niets. Het Kind staat al boven hem. En let op het moment waarop dat gebeurt, want daaraan hangt meer dan het lijkt: de wegrukking gaat aan de pijn vooráf. Jesaja had het al zo gezegd — "vóórdat zij weeën kreeg, heeft zij gebaard" (66:7), waar de Septuaginta schrijft dat zij ontkwam (exephygen) — en dat is niet het jaar 30, maar de geboorte waarover de profeten spreken wanneer zij de benauwdheid tekenen. "De weeën van de profeten", verderop in dit deel, zet uiteen waarom.
En dan splitst het beeld in tweeën, en met die splitsing begint eigenlijk dit hele boek. Het Kind ging omhóóg, en eruit. De vrouw gaat omláág, en erín: "zij vluchtte naar de woestijn, naar een plaats die door God voor haar gereedgemaakt was" (12:6) — en acht verzen later, alsof één keer niet genoeg was, nog eens, op arendsvleugels (12:14). Twee verzen. Twee keer vlucht zij. Daarover gaat dit boek.
En als u ergens in dat beeld iemand herkent — de moeder van uw moeders, het volk waaruit u voortkwam, de vrouw met de sterren in het haar — blijf dan even staan, want er ligt iets voor u bewaard. U bent geen voetnoot in het boek van een ander, geen symbool dat men gebruikt en weer weglegt. U bent de vrouw die God met Zijn eigen licht bekleedde; en toen zij vluchten moest, liet Hij haar niet vallen maar dróeg Hij haar — op de vleugels van de arend, dezelfde waarop Hij haar eens uit Egypte optilde en bij Zich bracht (Exodus 19:4). De God die haar de woestijn in zag rennen, rende mee. "Kan een vrouw haar zuigeling vergeten [...]? Zelfs al zou zíj hem vergeten, Ík zal u niet vergeten; zie, Ik heb u in beide handpalmen gegraveerd" (Jesaja 49:15-16). Dat is geen ontkenning van de weeën; het is de belofte die er dwars doorheen loopt. Zij schreeuwt het uit — en zij is, terwijl zij het uitschreeuwt, bekleed met de zon. Misschien is dát wel het deuntje dat de viool op het dak al eeuwen speelt.
Zij vlucht.
Kenner IEen groot teken, en 12 sterren
Sēmeion — een teken, geen wondervertoning: het wijst van zichzelf áf, naar iets erachter. Wat aan de hemel verschijnt, is niet om te bekijken maar om te herkénnen. De 12 sterren zijn de 12 stammen; de beeldtaal komt recht uit Jozefs droom (Genesis 37:9, in het Grieks met diezelfde asteres). Dit is geen minderheidsgril: zelfs uitleggers die de vrouw ruimer lezen dan het etnische Israël — Beale bijvoorbeeld, geen premillennialist — erkennen dat de sterrenkroon naar de 12 stammen wijst. De barende vrouw is bovendien geen losse illustratie maar een vaste matrix: zes profetenplaatsen leggen weeën, geboorte en redding van Israël in één adem bij de benauwdheid van het laatste uur (Jesaja 26:17-19; 66:7-8; Jeremia 30:6-7; Micha 4:9-10; 5:2; Daniël 12:1-2), en "De weeën van de profeten" legt ze verderop in dit deel naast elkaar. Goed gedocumenteerd.
Kenner IIWie is de vrouw? — de weging, eerlijk
Over de reikwijdte van "de vrouw" lopen de wegen uiteen, en dit boek verzwijgt dat niet. De meerderheid leest haar ruim — het volk van God door beide verbonden heen; Thomas R. Schreiner wijst de beperking tot etnisch Israël uitdrukkelijk af (Revelation, bij 12:1-6). Een sterke tegenstem, Robert L. Thomas, oordeelt juist dat "het bewijs om de symbolische betekenis van de vrouw tot het nationale Israël te beperken, sterk is" (Revelation 8–22, bij 12:1). Dit boek volgt, met de beeldtaal van de Tenach in de hand, de tweede weg: de vrouw is Israël, het verbondsvolk uit wie zowel de Messias als — door Hém — de gemeente voortkwam. Géén vervangingsleer: de gemeente komt niet in Israëls plááts, maar uit Israël vóórt. Dát de vrouw in Israël gewortéld is, is goed gedocumenteerd; de exacte grens van haar gestalte is gewogen, en dit boek zal die grens eerlijk bewaken.
Grondtekst-noot. Openbaring 12:1 — sēmeion mega; de kroon van dōdeka asteres ↔ Genesis 37:9. De identificatie vrouw = Israël wordt door uitleggers van sterk uiteenlopende scholen gedeeld; de spanning zit niet in de wortel (Israël) maar in de reikwijdte. (Openbaring 12:1-2; Genesis 37:9-10; Romeinen 9:5.)