Er is nog een vrouw in dit boek, en ook zij wordt in een woestijn getoond. Dat is geen toeval, en de tekst wil dat het opvalt. Want het woord "woestijn" — erēmos in het Grieks — komt in heel het boek Openbaring maar drie keer voor. Twee daarvan zijn bekend: het is de plaats waarheen de vrouw van dít boek vlucht en waar zij gevoed wordt (12:6 en 12:14). En de derde keer? Daar zit een heel andere vrouw, en zij is het spiegelbeeld van de eerste, tot in elk detail omgekeerd.
Johannes wordt er in de geest heen gedragen. "En hij voerde mij in de geest weg naar een woestijn. En ik zag een vrouw zitten op een scharlakenrood beest, dat vol van godslasterlijke namen was, met zeven koppen en 10 horens" (Openbaring 17:3). Een vrouw in de woestijn — net als die van dit boek. Maar waaróp zit zij? De vrouw van dit boek wordt gedragen op de vleugels van de grote arend, God zelf; deze vrouw zit op het beest, de aardse gestalte van de draak, met precies de zeven koppen en 10 horens die de draak in hoofdstuk 12 droeg. De ene wordt door God gedragen, de andere door het monster. En dat is nog maar het begin van de omkering.
En hoe is zij gekleed? De vrouw van dit boek is bekleed met de zon (12:1), gehuld in het licht van de hemel zelf. Deze vrouw is "bekleed met purper en scharlaken, en getooid met goud, edelgesteente en parels" (17:4) — niet met hemels licht, maar met de buit van de rijken, de opsmuk van de macht. De vrouw van dit boek draagt een kroon van 12 sterren op haar hoofd; deze vrouw draagt op haar voorhoofd "een naam: Geheimenis, het grote Babylon, de moeder van de hoeren en van de gruwelen van de aarde" (17:5) — geen kroon van licht, maar een brandmerk van schande. De vrouw van dit boek is de moeder van de Messias; deze vrouw is de moeder van de hoeren. De vrouw van dit boek wordt gevoed door de verborgen hand van God; deze vrouw is "dronken van het bloed van de heiligen en van het bloed van de getuigen van Jezus" (17:6). De ene leeft van het brood dat God haar geeft; de andere is dronken van het bloed dat zij vergiet.
Twee vrouwen, één woestijn-woord, en zij zijn elkaars volmaakte tegendeel.
En de diepste tegenstelling is deze: de een is de ware vrouw, de ander is haar namaak. Want alles wat de hoer is, is een parodie op de vrouw. Zij heeft een beker in haar hand, als een bruid met een bruiloftsbeker — maar hij is "vol van gruwelen en van de onreinheid van haar hoererij" (17:4). Zij is getooid als een bruid — maar met geroofd goud in plaats van met het licht van haar Bruidegom. Zij heet "moeder" — maar moeder van hoeren. Zij is opgesierd, begeerd, aanbeden door de koningen van de aarde — een schitterende, dronken, bloedbevlekte nabootsing van de vrouw die bekleed is met de zon. De oude slang, die niets kan scheppen en alleen kan namaken, heeft ook hier een namaak gemaakt: tegenover de moeder van het Zaad zet hij de moeder van de gruwelen, tegenover de vrouw met de zon de hoer op het beest. Twee vrouwen in de woestijn, en de een is de duistere spiegel van de ander.
En het einde onthult welke vrouw welke was, want de twee lopen volstrekt uiteen af. Wat gebeurt er met de vrouw die op het beest vertrouwde? Het beest verslindt haar. "En de 10 horens die u gezien hebt, en het beest, die zullen de hoer haten, en haar berooid en naakt maken, en haar vlees eten en haar met vuur verbranden" (17:16). Zij die door het beest gedragen werd, wordt door het beest verscheurd; de macht waarop zij reed, keert zich tegen haar en vreet haar op. Maar de vrouw die door God gedragen werd, wordt gevoed, bewaard, en uitgeleid naar haar herstelde huwelijk. De een reed het beest en werd door het beest gegeten; de ander werd door God gedragen en thuisgebracht. Dat is het verschil tussen de twee vrouwen in de woestijn — en het is het verschil tussen elke valse toevlucht en de enige ware.
Dit hoofdstuk legt een keuze voor die scherper is dan zij lijkt. Want er zijn maar twee manieren om een vrouw in de woestijn te zijn. U kunt op het beest zitten — vertrouwen op de macht van de wereld, drinken uit haar beker, u tooien met haar goud — en een tijdlang gedragen worden, schitterend en begeerd, tot de macht waarop u leunde zich omdraait en u verslindt. Of u kunt gedragen worden door God — verborgen, gevoed, soms onooglijk en vergeten in de ogen van de wereld — en aan het eind uitgeleid en thuisgebracht worden. De woestijn maakt niet meteen zichtbaar wie u bent; beide vrouwen zijn immers "in de woestijn". Het verschil zit niet in hoe het begint, maar in wíe u draagt en hóe het afloopt. Kies daarom de arend, niet het beest. Want alles wat glanst in dat dorre land is niet de zon; en de enige die u de woestijn uit draagt naar huis in plaats van naar een brandstapel, is de God die uw vlucht droeg op de vleugels van de grote arend.
Twee vrouwen, één woestijn-woord, en zij lopen tegengesteld af. Maar er is nog een dérde vrouw in dit boek — en zij is niet de tegenpool van de vrouw van Openbaring 12, maar haar zuster.
KennerDe erēmos-spiegel: de vrouw (Op 12) tegenover de hoer (Op 17)
Het woord erēmos ("woestijn") komt in Openbaring precies driemaal voor: 12:6 en 12:14 (de vrouw) en 17:3 (de hoer). Deze machinale zeldzaamheid maakt de nevenschikking van beide vrouwen in dezelfde "woestijn" tot een bewuste literaire spiegel, en de tegenstellingen zijn systematisch: bekleed met de zon (12:1) ↔ bekleed met purper en scharlaken (17:4); kroon van 12 sterren (12:1) ↔ godslasternaam op het voorhoofd (17:5); moeder van de Messias en van zijn lichaam (12:5) ↔ "moeder van de hoeren" (17:5); gevoed door God (12:6) ↔ dronken van het bloed van de heiligen (17:6); gedragen op de arendsvleugels/door God (12:14) ↔ gezeten op/gedragen door het beest (17:3); vlucht náár de woestijn om verborgen te worden ↔ getoond ín de woestijn op het beest. De hoer is daarmee de anti-vrouw, de namaak-vrouw: een parodie-in-detail op de vrouw, product van dezelfde na-aper (de draak/oude slang) die door heel Openbaring de werkelijkheid vervalst. En de ontknoping scheidt de twee definitief: het beest verslindt de hoer die het bereed (17:16), terwijl de vrouw door God bewaard en uitgeleid wordt.
Dat de hoer van Openbaring 17 de tegenpool van de vrouw van Openbaring 12 is — beiden "in de woestijn" — wordt in de uitleg breed erkend; wat dit boek toevoegt, is dat het die spiegel systematisch uitwerkt, detail voor detail, naast de gangbare spiegeling hoer↔Bruid (Op 19/21). Goed gedocumenteerd (de erēmos-telling en de tekstuele contrasten zijn hard); dat Johannes de twee vrouwen bewust als spiegel bedoelt, is gewogen — sterk, door de zeldzaamheid van het woord en de systematiek van de tegenstellingen gedragen. (De bredere hoer-lijn — Babylon en de vraag naar haar eindtijd-belichaming — valt buiten dit boek; dit hoofdstuk legt de nadruk op de vrouw náást de hoer.)
Er is nog een vrouw in dit boek, en ook zij wordt in een woestijn getoond. Dat is geen toeval, en de tekst wil dat het opvalt. Want het woord "woestijn" — erēmos in het Grieks — komt in heel het boek Openbaring maar drie keer voor. Twee daarvan zijn bekend: het is de plaats waarheen de vrouw van dít boek vlucht en waar zij gevoed wordt (12:6 en 12:14). En de derde keer? Daar zit een heel andere vrouw, en zij is het spiegelbeeld van de eerste, tot in elk detail omgekeerd.
Johannes wordt er in de geest heen gedragen. "En hij voerde mij in de geest weg naar een woestijn. En ik zag een vrouw zitten op een scharlakenrood beest, dat vol van godslasterlijke namen was, met zeven koppen en 10 horens" (Openbaring 17:3). Een vrouw in de woestijn — net als die van dit boek. Maar waaróp zit zij? De vrouw van dit boek wordt gedragen op de vleugels van de grote arend, God zelf; deze vrouw zit op het beest, de aardse gestalte van de draak, met precies de zeven koppen en 10 horens die de draak in hoofdstuk 12 droeg. De ene wordt door God gedragen, de andere door het monster. En dat is nog maar het begin van de omkering.
En hoe is zij gekleed? De vrouw van dit boek is bekleed met de zon (12:1), gehuld in het licht van de hemel zelf. Deze vrouw is "bekleed met purper en scharlaken, en getooid met goud, edelgesteente en parels" (17:4) — niet met hemels licht, maar met de buit van de rijken, de opsmuk van de macht. De vrouw van dit boek draagt een kroon van 12 sterren op haar hoofd; deze vrouw draagt op haar voorhoofd "een naam: Geheimenis, het grote Babylon, de moeder van de hoeren en van de gruwelen van de aarde" (17:5) — geen kroon van licht, maar een brandmerk van schande. De vrouw van dit boek is de moeder van de Messias; deze vrouw is de moeder van de hoeren. De vrouw van dit boek wordt gevoed door de verborgen hand van God; deze vrouw is "dronken van het bloed van de heiligen en van het bloed van de getuigen van Jezus" (17:6). De ene leeft van het brood dat God haar geeft; de andere is dronken van het bloed dat zij vergiet.
Twee vrouwen, één woestijn-woord, en zij zijn elkaars volmaakte tegendeel.
En de diepste tegenstelling is deze: de een is de ware vrouw, de ander is haar namaak. Want alles wat de hoer is, is een parodie op de vrouw. Zij heeft een beker in haar hand, als een bruid met een bruiloftsbeker — maar hij is "vol van gruwelen en van de onreinheid van haar hoererij" (17:4). Zij is getooid als een bruid — maar met geroofd goud in plaats van met het licht van haar Bruidegom. Zij heet "moeder" — maar moeder van hoeren. Zij is opgesierd, begeerd, aanbeden door de koningen van de aarde — een schitterende, dronken, bloedbevlekte nabootsing van de vrouw die bekleed is met de zon. De oude slang, die niets kan scheppen en alleen kan namaken, heeft ook hier een namaak gemaakt: tegenover de moeder van het Zaad zet hij de moeder van de gruwelen, tegenover de vrouw met de zon de hoer op het beest. Twee vrouwen in de woestijn, en de een is de duistere spiegel van de ander.
En het einde onthult welke vrouw welke was, want de twee lopen volstrekt uiteen af. Wat gebeurt er met de vrouw die op het beest vertrouwde? Het beest verslindt haar. "En de 10 horens die u gezien hebt, en het beest, die zullen de hoer haten, en haar berooid en naakt maken, en haar vlees eten en haar met vuur verbranden" (17:16). Zij die door het beest gedragen werd, wordt door het beest verscheurd; de macht waarop zij reed, keert zich tegen haar en vreet haar op. Maar de vrouw die door God gedragen werd, wordt gevoed, bewaard, en uitgeleid naar haar herstelde huwelijk. De een reed het beest en werd door het beest gegeten; de ander werd door God gedragen en thuisgebracht. Dat is het verschil tussen de twee vrouwen in de woestijn — en het is het verschil tussen elke valse toevlucht en de enige ware.
Dit hoofdstuk legt een keuze voor die scherper is dan zij lijkt. Want er zijn maar twee manieren om een vrouw in de woestijn te zijn. U kunt op het beest zitten — vertrouwen op de macht van de wereld, drinken uit haar beker, u tooien met haar goud — en een tijdlang gedragen worden, schitterend en begeerd, tot de macht waarop u leunde zich omdraait en u verslindt. Of u kunt gedragen worden door God — verborgen, gevoed, soms onooglijk en vergeten in de ogen van de wereld — en aan het eind uitgeleid en thuisgebracht worden. De woestijn maakt niet meteen zichtbaar wie u bent; beide vrouwen zijn immers "in de woestijn". Het verschil zit niet in hoe het begint, maar in wíe u draagt en hóe het afloopt. Kies daarom de arend, niet het beest. Want alles wat glanst in dat dorre land is niet de zon; en de enige die u de woestijn uit draagt naar huis in plaats van naar een brandstapel, is de God die uw vlucht droeg op de vleugels van de grote arend.
Twee vrouwen, één woestijn-woord, en zij lopen tegengesteld af. Maar er is nog een dérde vrouw in dit boek — en zij is niet de tegenpool van de vrouw van Openbaring 12, maar haar zuster.
KennerDe erēmos-spiegel: de vrouw (Op 12) tegenover de hoer (Op 17)
Het woord erēmos ("woestijn") komt in Openbaring precies driemaal voor: 12:6 en 12:14 (de vrouw) en 17:3 (de hoer). Deze machinale zeldzaamheid maakt de nevenschikking van beide vrouwen in dezelfde "woestijn" tot een bewuste literaire spiegel, en de tegenstellingen zijn systematisch: bekleed met de zon (12:1) ↔ bekleed met purper en scharlaken (17:4); kroon van 12 sterren (12:1) ↔ godslasternaam op het voorhoofd (17:5); moeder van de Messias en van zijn lichaam (12:5) ↔ "moeder van de hoeren" (17:5); gevoed door God (12:6) ↔ dronken van het bloed van de heiligen (17:6); gedragen op de arendsvleugels/door God (12:14) ↔ gezeten op/gedragen door het beest (17:3); vlucht náár de woestijn om verborgen te worden ↔ getoond ín de woestijn op het beest. De hoer is daarmee de anti-vrouw, de namaak-vrouw: een parodie-in-detail op de vrouw, product van dezelfde na-aper (de draak/oude slang) die door heel Openbaring de werkelijkheid vervalst. En de ontknoping scheidt de twee definitief: het beest verslindt de hoer die het bereed (17:16), terwijl de vrouw door God bewaard en uitgeleid wordt.
Dat de hoer van Openbaring 17 de tegenpool van de vrouw van Openbaring 12 is — beiden "in de woestijn" — wordt in de uitleg breed erkend; wat dit boek toevoegt, is dat het die spiegel systematisch uitwerkt, detail voor detail, naast de gangbare spiegeling hoer↔Bruid (Op 19/21). Goed gedocumenteerd (de erēmos-telling en de tekstuele contrasten zijn hard); dat Johannes de twee vrouwen bewust als spiegel bedoelt, is gewogen — sterk, door de zeldzaamheid van het woord en de systematiek van de tegenstellingen gedragen. (De bredere hoer-lijn — Babylon en de vraag naar haar eindtijd-belichaming — valt buiten dit boek; dit hoofdstuk legt de nadruk op de vrouw náást de hoer.)