Een tijd van benauwdheid voor Jakob

De klok van de woestijn telt niet alleen; hij is ook gebroken. 1.260 dagen zijn drieënhalf jaar — en drieënhalf is de helft van zeven, een week die middendoor is gesneden. Dat is geen willekeurig getal. Het is een hele week die op de helft gehalveerd wordt, en de vrouw vlucht op precies die breuklijn.

Daniël had die week al gezien. In het beroemde visioen van de 70 weken loopt alles uit op één laatste week, en midden in die week gebeurt de ramp: "En hij zal met overmacht het verbond sterk maken voor de velen, één week lang. Halverwege de week zal hij slachtoffer en graanoffer doen ophouden. Over de gruwelvleugel zal een verwoester zijn" (Daniël 9:27). Halverwege. De week heeft een midden, en dat midden is geen rustpunt maar een scheur: daar houdt de offerdienst op, daar wordt de gruwel opgericht. De eerste helft en de tweede helft zijn niet hetzelfde; er staat een mes tussen. En het is precies dat teken — de gruwel op de heilige plaats — waarop de Messias het bevel tot vluchten liet ingaan (Mattheüs 24:15-16). De vrouw rent op de naad van de week naar buiten, de tweede helft in, de 1.260 dagen in.

En die tweede helft heeft een naam, en het is de tederste en de zwaarste naam tegelijk. De profeet Jeremia hoort het, en hij begint met een wee: "Wee! Want die dag is groot; er is er geen als hij. Het is een tijd van benauwdheid voor Jakob" (Jeremia 30:7). Een tijd van benauwdheid voor Jakob. In het Hebreeuws is dat telkens hetzelfde woord: tsara. Jeremia noemt de dag zo (30:7), Daniël noemt hem zo — et tsara, "een tijd van benauwdheid" (12:1) — en Jesaja zegt van God dat Hij in al hun tsara zelf benauwd wás (63:9). Het Nederlands heeft er drie woorden voor nodig; het Hebreeuws heeft er één, en dat ene woord staat aan beide kanten: bij het volk én bij God. De donkerste periode die de geschiedenis kent, wordt niet vernoemd naar een keizer, niet naar een rijk, niet naar het beest — maar naar één man: Jakob. De bedrieger die in een nacht bij de Jabbok worstelde met God, die er kreupel uit kwam maar met een nieuwe naam, Israël. Naar hém heet de laatste, ergste nacht van de wereld. Het is zíjn benauwdheid — de benauwdheid van het volk dat zijn naam draagt, het volk dat de vrouw in de woestijn ís.

Maar er gebeurt iets in diezelfde zin dat bijna niet te bevatten is. Jeremia kan de naam van de ramp niet uitspreken zonder er in één adem de redding aan vast te knopen. De zin gaat verder, en hij breekt open: "Het is een tijd van benauwdheid voor Jakob, tóch zal hij daaruit verlost worden" (30:7). Daar staat het, in dezelfde adem, zonder pauze: benauwdheid — én verlossing. God kán blijkbaar niet "de benauwdheid van Jakob" zeggen zonder in dezelfde zin "maar hij zal daaruit verlost worden" te zeggen. De reddingsdeur zit ingebouwd in de naam van de ramp zelf. Het volk dat door de zwaarste nacht moet, krijgt de belofte niet ná die nacht toegeworpen, als een troost achteraf; het krijgt haar meegegeven ín de zin die de nacht aankondigt. De benauwdheid en de bevrijding zijn onafscheidelijk, één grammaticale ademtocht.

En de Schrift stapelt de superlatieven op om te laten voelen hóe erg die nacht is — en zet er telkens de ontkoming naast. Jeremia zegt: "er is er geen als hij" — een uitdrukking van volstrekte enigheid die de Tenach voor deze ene dag bewaart. Daniël zegt hetzelfde, met de redding er direct achteraan: "Er zal een tijd van benauwdheid zijn zoals er niet geweest is sinds er een volk is geweest [...] en in die tijd zal uw volk ontkomen" (Daniël 12:1). En de Messias zegt het nog een keer, met dezelfde structuur: "want dan zal er een grote verdrukking zijn, zoals er niet geweest is vanaf het begin van de wereld [...] en ook nooit meer zijn zal" (Mattheüs 24:21). Drie getuigen, en zij zeggen alle drie hetzelfde onmogelijke: de allerergste tijd ooit — en tóch, en juist dán, de ontkoming van het volk.

En dan past eerlijkheid over wat "de ergste tijd ooit" betekent — want de Schrift is dat ook. Zij verzwijgt de prijs niet. Door de mond van Zacharia zegt God over het land: "twee derde ervan zal uitgeroeid worden en de geest geven, maar een derde zal daarin overblijven. Ik zal dat derde deel in het vuur brengen en het louteren zoals men zilver loutert [...] Het zal Mijn Naam aanroepen en Ík zal het verhoren; Ik zal zeggen: Dit is Mijn volk, en zij zullen zeggen: JHWH is mijn God" (Zacharia 13:8-9). Twee derde dat omkomt; één derde dat door het vuur gaat en er gelouterd, en van God, uitkomt. Dit is geen zachte tekst, en dit boek zal haar niet zacht maken.

Maar lees Zacharia's zin helemaal uit, want de laatste helft ervan verandert het tijdstip. "Ik zal dat derde deel in het vuur brengen en het louteren zoals men zilver loutert [...] Het zal Mijn Naam aanroepen en Ík zal het verhoren; Ik zal zeggen: Dit is Mijn volk, en zij zullen zeggen: JHWH is mijn God" (Zacharia 13:9). Het aanroepen, het verhoren, het over-en-weer van "Mijn volk" en "mijn God" — dat is geen naspel bij de morgen. Het staat middenin het vuur. De loutering is niet iets wat aan de belijdenis voorafgaat en haar afwacht; zij ís de plaats waar de belijdenis losbreekt, en zij begint zodra het vuur begint. En dat betekent dat de grote nationale herkenning na afloop van de 1.260 dagen, in het slotvenster — de dag bij BozraBozraDe plaats van bescherming en van de terugkeer van de Losser aan het einde van de zeventigste week., waarover Deel VIII gaat — niet de eerste keer is dat in dit volk iemand zijn God bij naam noemt. Er is een voorhoede. Zij staat aan het begin van de week, niet aan het eind ervan, en zij draagt een merk op het voorhoofd.

Want dit volk weet wat zo'n vuur is, en niet uit een boek. Nog geen mensenleven geleden werd een derde van heel de Joodse gemeenschap vermoord — de Sjoa, 6 miljoen namen, een nacht die geen beeldspraak was. Wie daarná "bewaard door het vuur heen" hoort, heeft het volste recht te vragen: en die 6 miljoen dan? Dit boek ontwijkt die vraag niet. Bewaring is nooit de belofte geweest dat niemand valt; het is de belofte dat God Zijn volk niet verliest — dat er, hoe zwart de nacht ook wordt, een derde deel dóór het vuur heen wordt gedragen dat aan het eind Zijn Naam aanroept en Zijn volk heet. En over wie ín het vuur omkomen spreekt de Schrift geen woord van afstand, maar het diepste woord van nabijheid dat er is: "In al hun benauwdheid was Hij benauwd" (Jesaja 63:9). God stond niet buiten de oven. Hij was erin — benauwd met de benauwden.

En Zacharia's woord ligt, blijkens de profeten zelf, niet achter ons maar vóór ons: "een tijd van benauwdheid voor Jakob [...] zoals er niet geweest is" (Jeremia 30:7). De Sjoa is daarmee geen afgesloten hoofdstuk dat het ergste achter ons legt, maar een teken van hoe bloedig echt deze nacht kan zijn. Dat de vrouw in de woestijn juist dít gelouterde, bewaarde derde deel is, is de lezing van dit boek — gewogen, gedragen door Zacharia 13, Jeremia 30 en Daniël 12, maar een lezing, geen tijdrekening en geen sluitrekening over andermans graf.

En hier komt de gebroken helft van de klok terug, want zij is zelf een genade. Waarom drieënhalf, en niet zeven? Waarom een halve week, en geen hele? Omdat zeven het getal van de volheid is, en God weigert de verdrukking tot volheid te laten komen. Hij snijdt de week doormidden. Hij laat het kwaad niet uitrazen tot het zich helemaal voltooid heeft; Hij hakt de tijd af op de helft. En de Messias zegt met zoveel woorden waaróm: "En als die dagen niet ingekort werden, zou er geen vlees behouden worden; maar ter wille van de uitverkorenen zullen die dagen ingekort worden" (Mattheüs 24:22). De "halve tijd" is de ingekorte tijd, en de inkorting is barmhartigheid — omwille van de uitverkorenen. Als de nacht zijn volle lengte kreeg, zou niemand hem overleven. Dus wordt hij afgemeten, begrensd, gehalveerd. De ergste tijd die er ooit is, is tegelijk zo kort als hij gemaakt kan worden zonder op te houden echt te zijn. Dat is geen tegenstelling; dat is precies hoe God met Zijn volk door het vuur gaat — Hij laat het echt zijn, en Hij maakt het zo kort mogelijk.

Zo staat de vrouw in de woestijn: in de benauwdheid van Jakob, maar met de verlossing ingebouwd in de naam ervan; in de ergste nacht ooit, maar in een nacht die op de helft is afgesneden omwille van haar. Zij worstelt, zoals Jakob worstelde, een lange nacht door. En zij komt eruit zoals hij eruit kwam: kreupel misschien, getekend zeker, maar bij het aanbreken van de dag, en met een nieuwe naam.

Er is iets in dit volk dat dat allang begrepen heeft, lang voordat een geleerde het opschreef. Het is het volk dat een viool meesjouwt de ballingschap in, en dat op de gammelste plek die er is — boven op het dak, met één voet in de dakgoot — tóch een deuntje inzet: niet omdat het veilig staat, maar omdat het weet Wie de nacht heeft afgemeten. Het heeft leren dansen op drieënhalf. Het huilt met het ene oog en lacht met het andere, en het kent de laatste maat van het lied uit zijn hoofd, want die staat al opgeschreven: maar hij zal daaruit verlost worden.

En als u dit leest in een nacht die de uwe is — een benauwdheid die zo zwaar weegt dat u geen naam voor haar hebt — dan geeft de tijd van Jakob u dit: als u tot de God van Jakob behoort, dan draagt de naam van uw nacht al de belofte in zich. Hij kan uw benauwdheid niet uitspreken zonder er "maar hij zal daaruit verlost worden" achteraan te zeggen. Hij meet uw duisternis in halven, niet in zevens; Hij kort de dagen in ter wille van wie Hij liefheeft. U zult misschien kreupel uit de nacht komen. Maar u komt eruit — bij het aanbreken van de dag, en de zon die over u opgaat is dezelfde zon waarmee de vrouw bekleed is.

De tijd is geteld, gebroken, en ingekort uit liefde. Blijft nog de laatste, grootste beweging: wat er gebeurt als die dagen vol zijn, en zij de woestijn uit komt. Maar eerst de vraag waar zij vandaan geroepen wordt — heel de aarde over.