De drie tijdsdimensies van Openbaring

Wie Openbaring opent zonder leessleutel, raakt verdwaald. De ene commentator plaatst het hele boek in 70 n.Chr. Een ander leest het als een tijdloos symbool van geestelijke werkelijkheden. Een derde plaatst alles vanaf hoofdstuk 4 in een toekomst die nog niet begonnen is, en negeert de 2.000 jaar die tussen Patmos en die toekomst liggen. Het gevolg is dat de gemiddelde lezer Openbaring sluit met meer vragen dan antwoorden, en het boek overgeeft aan de boekenplanken van de specialisten.

Toch reikt Openbaring zelf de leessleutel aan. Eén enkel vers in het eerste hoofdstuk doet wat geen ander boek van de Bijbel doet: het geeft een drievoudige tijdsindeling die de structuur van het geheel bepaalt. De lezer die dit vers vat, weet hoe alles wat volgt zich verhoudt tot het huidige tijdperk. De lezer die het overslaat, blijft worstelen met passages die elkaar lijken tegen te spreken.

Deze bijlage zet die sleutel uiteen. Zij is geschreven voor de lezer die wil begrijpen waarom de zeven brieven aan de gemeenten eerst komen, waarom de troonzaal als tweede komt, en waarom de zegels pas daarna gebroken worden. De volgorde is geen literair toeval. Het is, in de overtuiging van dit boek, de bedoelde leesvolgorde van de Bruidegom Zelf, gegeven aan de Bruid van wie Hij wist dat zij 2.000 jaar zou moeten wachten.

Het scharnier dat de tekst zelf benoemt

Het sleutelvers is Openbaring 1:19. Jezus spreekt op dit moment rechtstreeks tot Johannes, in de eerste persoon, en geeft hem een opdracht. "Schrijf nu op wat u hebt gezien, en wat is, en wat hierna zal geschieden."

Lees deze woorden langzaam. Drie tijdsdimensies, in deze volgorde. Wat u hebt gezien — verleden tijd, het visioen dat Johannes zojuist op Patmos heeft ontvangen. Wat is — tegenwoordige tijd, de werkelijkheid van het moment waarin Johannes leeft, en bij uitbreiding de werkelijkheid die vanaf zijn leven voortloopt. Wat hierna zal geschieden — toekomende tijd, de gebeurtenissen die nog moeten beginnen.

De Bruidegom geeft Zijn Bruid een raamwerk. Hij ordent het hele boek voor haar voordat zij het zelfs maar geopend heeft. Dit is geen literair middel; het is een directe opdracht.

En dan, in het allereerste vers van hoofdstuk 4, beweegt het scharnier. "Hierna zag ik, en zie, er was een deur geopend in de hemel. En de eerste stem die ik als van een bazuin met mij had horen spreken, zei: Kom hier, omhoog, en Ik zal u laten zien wat hierna moet geschieden." (Openbaring 4:1).

In één enkel vers verschijnt de Griekse uitdrukking meta tauta — letterlijk hierna — twee keer. Het eerste voorkomen markeert de overgang van de hoofdstukken 2-3 naar hoofdstuk 4 en volgende. Het tweede voorkomen heeft Jezus die uitdrukkelijk vooruitwijst: wat hierna moet geschieden. Dezelfde bewoording die Hij in 1:19 gebruikte voor de derde tijdsdimensie. 4:1 ("wat hierna moet geschieden"; vgl. Daniël 2:29, 45) opent de toekomst vanuit Johannes' dag; dat die toekomst 2000 jaar verder ligt, zegt de tekst niet, het model wel.

De volgorde is daarom als volgt:

• Hoofdstuk 1 — wat u hebt gezien. Het visioen op Patmos. De Mensenzoon te midden van de zeven kandelaren. Eén moment, één scène.
• Hoofdstukken 2-3 — wat is. De zeven brieven aan de gemeenten. Het tijdperk van de Bruid op de aarde, van Johannes op Patmos tot aan haar wegname bij het zesde zegel.
• Hoofdstukken 4-22 — wat hierna zal geschieden. De troonzaal die opengaat, de boekrol die wordt overhandigd, de zegels die gebroken worden, het hele bijbelse drama van de voltooiing.

Dit is de fundamentele sleutel. De zeven brieven beslaan de tussentijd van bijna 2.000 jaar tussen de eerste en tweede komst van de Messias. De troonzaal en alles wat erop volgt, beslaan de zeventigste weekzeventigste weekDe laatste zeven jaar van het 490-jarige contract: de week van de komende vorst, in haar geheel toekomstig (gewogen). De juridische week van 27 tot 34 is er het type van, geen eerste vervulling. en wat daarna komt. Tussen die twee blokken ligt het scharnier van Openbaring 4:1.

Hoofdstuk 1: het Hoofd te midden van Zijn Lichaam

Het visioen waarmee Johannes opent, is geen toevallige opening. Jezus verschijnt hem in een specifieke houding, en de houding zegt alles over wat volgt. "En ik keerde mij om, om de stem te zien die met mij had gesproken. En toen ik mij had omgekeerd, zag ik zeven gouden kandelaren. En te midden van de zeven kandelaren zag ik Iemand Die op de Mensenzoon leek." (Openbaring 1:12-13).

Jezus staat te midden van de kandelaren. Niet boven hen, niet erbuiten. Te midden van. Vers 20 vertelt wat de kandelaren zijn: "de zeven kandelaren die u gezien hebt, zijn de zeven gemeenten." De Bruidegom verschijnt aan Johannes terwijl Hij te midden van Zijn Bruid staat. Het Hoofd is tegenwoordig in Zijn Lichaam.

Dat is het fundament van het hele boek. Wat volgt, ontvouwt zich vanuit deze positie. Jezus is niet weggegaan. Hij is niet afwezig. Hij wandelt te midden van Zijn gemeenten. Hij ziet wat zij doen, prijst wat te prijzen valt, bestraft wat bestraft moet worden, belooft de overwinnaars hun beloning. Wat in de hoofdstukken 2-3 volgt, is niet de stem van een verre God; het is de stem van de Bruidegom Die in de zaal staat.

Houd dit beeld vast. Het is essentieel voor wat hierna komt. De kandelaren staan op de aarde. De Bruidegom staat te midden van hen. Het brandpunt van het boek ligt, in dit openingsblok, op de aarde.

Hoofdstukken 2-3: de profetische kalender van de Bruid

De zeven brieven aan de gemeenten worden vaak gelezen als correspondentie uit 95 n.Chr. — Johannes die nabijgelegen gemeenten aanschrijft over hun toestand. Die lezing is juist, maar zij is niet volledig. Elke brief wordt afgesloten met een formule die de bredere betekenis ontsluit.

"Wie oren heeft, laat hij horen wat de Geest tegen de gemeenten zegt." Niet tegen deze gemeente — tegen de gemeenten, meervoud. De brief aan Efeze is voor alle gemeenten. De brief aan Smyrna is voor alle gemeenten. Elke brief wordt aan één geadresseerde gezonden maar is bedoeld voor de hele Bruid, door alle tijden heen.

De brieven zijn daarom meer dan correspondentie. Het zijn portretten van toestanden waarin de Bruid zich kan bevinden — en wanneer ze gelezen worden in de volgorde waarin de Bruidegom ze plaatst, ontvouwt zich een opvallende historische kalender:

Gemeente	De toestand	Het portret van
Efeze	de gemeente die haar eerste liefde verloren heeft	het apostolische tijdperk in zijn laatste decennia, ergens tussen de geboorte van de gemeente op Pinksteren en het einde van de eerste eeuw
Smyrna	de gemeente in lijden, gewond maar levend	het tijdperk van de keizerlijke vervolging, van Nero en Domitianus tot de bekering van Constantijn
Pergamus	de gemeente die woont waar de troon van Satan is, getrouwd met politieke macht	de versmelting van kerk en rijk vanaf de vierde eeuw
Thyatira	de gemeente die Izebel tolereert, de valse profetes die overspel leert	de middeleeuwse kerk met haar machtsstructuur en haar leerstellige afdwalingen
Sardis	de gemeente die de naam heeft dat zij leeft maar dood is	het post-reformatorische protestantisme dat ineenstort in dode orthodoxie en burgerlijke religie
Filadelfia	de gemeente met de geopende deur, die het woord van Zijn volharding bewaart	de zendings- en opwekkingsbewegingen van de achttiende, negentiende en vroeg-twintigste eeuw, die het evangelie tot aan de einden van de aarde brachten
Laodicea	de gemeente die zichzelf rijk acht en niets nodig heeft	de welvaartskerk van het late westerse christendom, lauw, zelfvoldaan, blind voor haar werkelijke armoede

Dit is de profetische handtekeningenkalender van de Bruid door de eeuwen heen. Niet in de zin dat elke periode netjes afgesloten was voordat de volgende begon — sommige toestanden overlappen, en elementen van elke brief zijn op elk tijdperk van toepassing. Maar de zwaartepunten verschuiven door de eeuwen heen, en de lezer die de zeven brieven naast 2.000 jaar kerkgeschiedenis legt, ziet de cadans. Een gewogen lezing, neigend naar betwist als chronologie; het reliëf is zeker, de kalender niet.

En dan komt het opvallende detail. Lees de zeven brieven hardop, alle zeven achter elkaar, met aandacht voor wat er niet in staat. Geen vermelding van Domitianus. Geen vermelding van Constantijn. Geen vermelding van Karel de Grote, geen paus bij naam, geen sultan, geen tsaar, geen Hitler, geen Stalin. De wereldhistorische megafiguren zijn afwezig. Geen aardse macht wordt genoemd, beschuldigd of veroordeeld.

De maatstaf is altijd dezelfde: de toestand van de Bruid zelf. Heeft zij haar eerste liefde verlaten? Volhardt zij in haar lijden? Tolereert zij dwaalleer? Leeft zij of is zij dood? Bewaart zij het woord van Zijn volharding? Is zij lauw geworden? Niet de keizer staat op het toneel, niet de paus, niet de dictator. De Bruid staat op het toneel.

Dat is de hele toon van de tussentijd. Keizers zijn gekomen en gegaan; pausen zijn opgestaan en gevallen; rijken zijn opgekomen en ineengestort. Door dat alles heen heeft de Bruid de kandelaar op de aarde vastgehouden. Hoe vol vuur ook, hoe dodelijk gewond ook, hoe lethargisch of slapend ook — zij is de maatstaf geweest. Het Lichaam van de Bruidegom op de aarde, de schijnende ster in een verduisterde wereld, het licht van Jezus dat door 2.000 nachten heen niet is uitgedoofd. Dáárom zwijgt de wereldgeschiedenis in deze hoofdstukken. Niet omdat zij niet gebeurd is, maar omdat zij niet de hoofdpersoon is.

Hoofdstukken 4-5: de scène verandert

Dan beweegt het scharnier. "Hierna zag ik, en zie, er was een deur geopend in de hemel." De scène verandert volledig. De kandelaren op de aarde zijn weg; in hun plaats staat de troonzaal van de hemel, met zeven Geesten van God brandend voor de troon, 24 oudsten op tronen rondom de troon, vier levende wezens bij de troon, en in het midden van het visioen — een Lam, staande als geslacht.

Dit is een buitengewone registerwisseling. Twee hoofdstukken lang heeft Jezus te midden van de aardse kandelaren gestaan. Nu treedt Hij naar voren als het Lam in het hart van de hemelse troonzaal, en wordt Hij het brandpunt van het visioen. De Bruid is uit beeld; Hij is in beeld.

Wat staat er te gebeuren? De boekrol moet worden geopend. "Wie is het waard de boekrol te openen en zijn zegels te verbreken?" (Openbaring 5:2). Zoals hoofdstuk vijf van dit boek uitwerkte, is deze boekrol het eigendomsbewijs van de aarde. Onze Verlosser neemt haar ter hand om Zijn eigendom op te eisen. Wat in hoofdstuk 6 begint — het verbreken van de zegels — is de juridische uitvoering van wat in hoofdstuk 5 wordt overhandigd.

Maar let op iets cruciaals. Het visioen van de troonzaal is geen moment. Het is een toestand. Het Lam staat als geslacht — voltooide tijd met blijvend gevolg. Het kruis ligt 20 eeuwen achter ons; het Lam staat in deze houding voor de troon sindsdien. De zeven Geesten branden onophoudelijk. De 24 oudsten werpen voortdurend hun kronen neer. Wat de hoofdstukken 4-5 tonen, is wat voortdurend in de hemel plaatsvindt, en wat de hele tijd al in de hemel plaatsvindt.

Het verschil zit niet in wanneer de troonzaal bestaat, maar wanneer Johannes erin gebracht wordt om te zien wat op het punt staat te beginnen. De sluier wordt in 4-5 opzijgeschoven zodat zichtbaar wordt dat de hemel gereed staat. De boekrol heeft daar de hele tijd gewacht. De zegels zijn de hele tijd ongebroken gebleven. Maar in hoofdstuk 6 begint de uitvoering. De boekrol wordt geopend. De wereldgeschiedenis krijgt eindelijk een hoofdrol — niet als hoofdpersoon, maar als het terrein waarop onze Verlosser Zijn vonnis voltrekt.

Hoofdstukken 6-22: de bijfiguren treden naar voren

Vanaf het eerste zegel verandert er iets opvallends in de tekst van Openbaring. De aardse machten, die in de hoofdstukken 2-3 niet genoemd werden, treden plotseling op de voorgrond. De vier ruiters rijden uit. Een vierde van de aarde valt. De koningen van de aarde verbergen zich in de rotsen. De kooplieden van de aarde rouwen over Babylon. Het beest stijgt op uit de zee. De koningen van het oosten verzamelen hun legers. Het zevenkoppige beest van het samengevoegde menselijk-satanische koninkrijk komt eindelijk volledig in beeld.

De brandpunten worden omgekeerd. In de tussentijd was de Bruid het brandpunt en stond de wereldgeschiedenis in de coulissen. In de zeventigste week is het Lam het brandpunt en treden de aardse machten naar voren — niet om te overwinnen, maar om openlijk geoordeeld te worden. De keizers, sultans en presidenten waren 2.000 jaar lang stille passanten in het verhaal van de Bruid. In de smeltkroes van de zeventigste week worden zij eindelijk de openlijke beklaagden in het verhaal van het Lam.

De acht koningen van Openbaring 17:10-11 — "Het zijn ook zeven koningen: vijf zijn er gevallen, één is er, de andere is nog niet gekomen, en wanneer hij komt, moet hij een korte tijd blijven. En het beest dat was en niet is, is ook zelf de achtste. En hij is uit de zeven en gaat naar het verderf." — vatten dit alles in één zin samen. Vijf wereldrijken waren tegen de tijd van Johannes gevallen: Egypte, Assyrië, Babylon, Medo-Perzië, Griekenland. Eén bestond in Johannes' dagen: Rome, met Domitianus als boegbeeld. Een ander moest nog komen: het post-Romeinse, islamitische rijk dat in dit boek geanalyseerd is, met als zijn laatste koning de antichrist, die slechts een korte tijd blijft, de zeven jaar van de zeventigste week. En de achtste — het beest dat uit de zeven oprijst — is diezelfde antichrist, na de dodelijke wond weer opgestaan, en zijn uiteindelijke regime in de zeventigste week. Acht koningen, die 6.000 jaar wereldgeschiedenis omspannen, allemaal samengevat in één enkele zin door de engel.

Maar deze acht koningen verschijnen pas in hoofdstuk 17. Zij worden pas geïdentificeerd wanneer het verhaal zich naar zijn climax beweegt. De tussentijd noemt geen enkele keizer bij naam. Pas in de zeventigste week worden de bijfiguren naar de voorzijde van het toneel geroepen om hun uiteindelijke rol in vol licht uit te spelen.

Wat dit betekent voor de lezer

Deze drievoudige tijdsindeling lost verscheidene langdurige raadsels op.

Zij verklaart waarom de zeven brieven nuttig zijn voor elke generatie van de gemeente en niet alleen voor de gemeenten van 95 n.Chr. Zij zijn geschreven voor de gemeenten van Johannes maar gericht aan alle gemeenten. Wie zich vandaag in een Laodiceaanse toestand bevindt, ontvangt de bestraffing van de Bruidegom direct aan zijn voeten.

Zij verklaart waarom hoofdstuk 4 zo radicaal van register verandert. Niet omdat een nieuwe profetie begint, maar omdat de tijd vooruitspringt. Wat is loopt af; wat hierna zal geschieden begint. Het scharnier wordt in de tekst uitdrukkelijk benoemd.

Zij verklaart waarom de wereldhistorische gebeurtenissen tussen 95 n.Chr. en de zeventigste week niet specifiek geprofeteerd worden in Openbaring. Er zijn geen verzen die direct spreken over de val van Rome, de kruistochten, de Reformatie, de wereldoorlogen. Niet omdat die gebeurtenissen onbelangrijk waren, maar omdat de tussentijd niet het brandpunt van het boek is. Het brandpunt is de Bruid in haar verschillende toestanden, en daarna het Lam in Zijn voltooiende handelen.

En zij verklaart waarom dit boek onmiddellijk gewicht heeft voor de lezer van vandaag. De Laodicea-brief is voor de Bruid van het huidige uur. Het scharnier van hoofdstuk 4 staat dichtbij. Wat in hoofdstuk 6 begint, ligt aan onze horizon. De tussentijd loopt af. De Bruidegom Die 2.000 jaar lang te midden van Zijn kandelaren heeft gewandeld, staat op het punt naar voren te treden als het Lam Dat de boekrol opent.

De lezer die deze sleutel vasthoudt, kan Openbaring lezen zonder te verdwalen. Hij weet wanneer hij in de tussentijd is (hoofdstukken 1-3), wanneer hij naar het scharnier kijkt (hoofdstukken 4-5), en wanneer hij in de uitvoering staat (hoofdstukken 6-22). Hij weet welke verzen op zijn eigen gemeente van toepassing zijn en welke verzen nog wachten op de zeventigste week. Hij weet waarom hij in het huidige tijdperk geen specifieke profetische dateringen over keizers en presidenten in Openbaring zal vinden — en waarom hij die wel zal vinden, zodra het scharnier beweegt.

Het boek Openbaring is niet ontworpen om de lezer in verwarring te brengen. Het is ontworpen om hem voor te bereiden. Jezus heeft Zijn Bruid drieënhalf hoofdstuk voor haarzelf gegeven — een spiegel waarin zij haar eigen toestand kan onderzoeken — voordat Hij haar meeneemt naar de troonzaal en haar laat zien wat hierna komt. De lezer die deze volgorde eert, leest Openbaring zoals de Bruidegom het bedoeld heeft.

De Bruid eerst. Het Lam daarna. Het beest pas aan het einde.