Het Meestercontract van 490 jaar

18 min lezende ArchitectGoël

Een man die zijn afspraken tot op de seconde nakomt, is een man aan wie je je leven kunt toevertrouwen.

In het jaar 458 v.Chr. ondertekende een Perzische koning, Artaxerxes, een decreet dat vrijwel niemand ter wereld opmerkte. Het was een gewone administratieve order: een Joodse balling, Ezra geheten, kreeg toestemming om een groep naar huis te leiden, de eredienst in Jeruzalem te herstellen en rechters en magistraten aan te stellen overeenkomstig de wet van zijn God. Het decreet is bewaard in Ezra hoofdstuk 7. Lees het vandaag en het klinkt als niets meer dan keizerlijke papierwinkel.

Maar in de hemelse rechtszaal zette die handtekening een stopwatch in gang.

Zo'n 90 jaar eerder had de profeet Daniël — een Joodse balling die in hetzelfde Perzische hofsysteem werkte — bezoek gekregen van de engel Gabriël. Het bezoek staat opgetekend in Daniël hoofdstuk 9. Daniël had gebeden over de 70 jaar van ballingschap die Jeremia had voorzegd, en hij vroeg de Heer of de tijd om was. Het antwoord van de engel ging niet rechtstreeks op Daniëls vraag in. In plaats daarvan overhandigde Gabriël Daniël een contract.

Het contract had een lengte, een startsignaal en een einde. Het was het Meestercontract van onze Verlosser — het wettelijke kader waarbinnen de Bruidegom Zijn Bruid zou terugkopen en de Erfgenaam Zijn troon zou heroveren. "70 weken," zei Gabriël, "zijn er bepaald over uw volk en uw heilige stad, om de overtreding te beëindigen, de zonden te verzegelen, de ongerechtigheid te verzoenen, om een eeuwige gerechtigheid tot stand te brengen, om visioen en profeet te verzegelen, en om de Heiligheid van heiligheden te zalven."

70 weken. In het Hebreeuws sjavoeïm sjivïm. 70 eenheden van zeven. Geen weken van dagen — dat zou amper meer dan een jaar zijn. Daniël kreeg een maateenheid die in jaren liep, en dat feit werd aangeduid door het werkwoord dat erop volgde: "zijn er bepaald." Het woord is chatak, dat afsnijden, uitsnijden, afmeten betekent. De Heer had een nauwkeurige tijdsplak uitgesneden — 70 weken van jaren, 490 jaar — waarbinnen de hele verlossingsagenda zou worden uitgevoerd.

Toen kwam het startsignaal. "Vanaf de tijd dat het woord uitgaat om te laten terugkeren en om Jeruzalem te herbouwen tot op de Messias, de Vorst, verstrijken er zeven weken en 62 weken." 49 jaar om de stad te herbouwen. Daarna nog 434 jaar, aftellend naar de verschijning van de Gezalfde, onze Verlosser zelf die het publieke toneel betreedt. 69 weken samen — 483 jaar — van het decreet tot de dag van de Zalving.

Pak de kalender. Tel vanaf de herfst van 457 v.Chr., en 483 jaar komt uit bij de herfst van 27 n.Chr. In die herfst, bij de rivier de Jordaan, stapte een dertigjarige Galileeër het water in en werd gedoopt door Johannes. De hemel opende zich. Een stem verklaarde: "Dit is Mijn geliefde Zoon, in Wie Ik Mijn welbehagen heb."

De Zalving viel. De stopwatch rolde voorbij 69 weken in het seizoen dat Daniëls engel had aangegeven.

Dit is geen toeval waarmee een handige apologeet zich kan vermaken. Maar het is ook geen einde van de discussie, en dat hoort er meteen bij: de telling is jaar-precies, niet dag-precies, en zij landt op een seizoen. Wat zij levert is convergentie — sterk, natelbaar, en niet meer dan dat.

Het rekenwerk van de timmerman

De meeste lezers struikelen hier over een klein detail en herstellen zich daarna nooit meer. Daniëls engel zei dat de Gezalfde "uitgeroeid zou worden, maar het zal niet voor Hemzelf zijn" na de negenenzestigste week. Het Hebreeuwse werkwoord is karat — afgesneden, afgehouwen, gedood. Na drieënhalf jaar publieke bediening werd onze Verlosser uitgeroeid. Niet om Zijn eigen zonde — die had Hij niet. Hij werd uitgeroeid voor de schuld van Zijn Bruid.

Het kruis viel op het Pascha van 31 n.Chr. Het is met vertrouwen te dateren vanwege het alibi.

Een man die beweert de Messias te zijn, stelt zich op één specifiek punt open voor verificatie: Hij moet exact opstaan uit de dood wanneer Hij gezegd heeft dat te doen. Jezus — de Hebreeuwse naam van onze Verlosser, die Hij redt betekent, de Naam die Zijn moeder over Zijn wieg fluisterde en die dit boek weergeeft met de gangbare vorm, Jezus — voorzegde Zijn eigen opstanding in taal die zo nauwkeurig is dat zij het sterkste enkele stuk forensisch bewijs blijft voor de waarheid van de hele christelijke claim. "Want zoals Jona drie dagen en drie nachten in de buik van het grote vis was, zo zal de Mensenzoon drie dagen en drie nachten in het hart van de aarde zijn."

Drie dagen en drie nachten. Geen delen van drie dagen; drie dagen en drie nachten.

Het traditionele schema van vrijdag-kruisiging en zondag-opstanding levert geen drie nachten op: van vrijdagmiddag tot zondagochtend liggen er twee. Het rekenwerk faalt. Óf het teken is geen maat, óf het traditionele schema is verkeerd; dit boek leest het als maat (Drie dagen en drie nachten, hoofdstuk 3).

Het traditionele schema is verkeerd.

De kruisiging vond plaats op een woensdag, de veertiende van Nisan in het jaar 31 n.Chr. Jezus werd vlak vóór zonsondergang die woensdagavond in het graf gelegd, wat naar Joodse rekening de vijftiende van Nisan begon, de Hoge Sabbat van het Feest van de ongezuurde broden. Hij lag in het graf woensdagnacht, donderdag overdag, donderdagnacht, vrijdag overdag, vrijdagnacht, zaterdag overdag. Drie volle nachten, drie volle dagen. Hij stond op bij zonsondergang, waar de wekelijkse sabbat eindigt, voordat de vrouwen vroeg op de eerste dag van de week aankwamen en de steen al weggerold vonden.

Het rekenwerk komt uit op het seizoen. Onze Verlosser kwam Zijn afspraak na — tot op het seizoen; niet tot op de dag, want de rekenkunde levert die precisie niet. 69 weken van jaren vanaf het decreet van Artaxerxes brachten Hem bij Zijn doop in de herfst van 27 n.Chr. Drieënhalf jaar later, in het voorjaar van 31 n.Chr., werd Hij uitgeroeid.

Daarmee bleef er, op het Meestercontract, exact één week ongebruikt.

De wachtende klok

Iedereen die ooit een contract heeft ondertekend, weet dat contracten pauzeclausules kunnen hebben — momenten waarop de klok stilstaat zolang een voorwaarde niet vervuld is, en daarna weer doorloopt wanneer de voorwaarde opnieuw vervuld wordt. Het Meestercontract heeft zo'n clausule, en het historische verslag laat die geactiveerd zien.

Toen Jezus in 27 n.Chr. werd gezalfd, opende de juridische week, het type van de zeventigste. In haar midden, in 31 n.Chr., werd Hij uitgeroeid: het kruis, de lossingsprijs, betaald in het hart van de week. De tweede helft liep door tot 34 n.Chr., toen de steniging van Stefanus het formele aanbod aan Israël afsloot. Zo liep de juridische week vol: zeven jaren, met het kruis in het midden, het type van de zeventigste week en niet die week zelf.

Het mechanisme is zichtbaar in Handelingen hoofdstuk 7. Drie jaar na het kruis stond de diaken Stefanus voor het Joodse sanhedrin en predikte een rede die de hele geschiedenis van Israël samenvatte als een geschiedenis van verwerping. "Hardnekkigen en onbesnedenen van hart en oren, u verzet u altijd tegen de Heilige Geest; zoals uw vaderen deden, zo doet u ook." Het sanhedrin hield de handen voor de oren, sleurde hem de stad uit en stenigde hem dood. Op de telling van de 70 weken was het 34 n.Chr.; Handelingen zelf noemt geen jaar.

De steniging van Stefanus was de formele afsluiting van het aanbod aan het nationale Israël voor die generatie. Daarmee diende de juridische week (27-34 n.Chr.) zich vol uit — met het kruis op haar midden. Vanaf dat ogenblik zwenkte het evangelie naar de volken. Saulus van Tarsus, die de mantels vasthield van hen die Stefanus stenigden, zou Paulus worden, de apostel voor de heidenen. De gemeente-eeuw begon — de lange tussentijd vóór de werkelijke zeventigste week.

Hoe lang duurt die tussentijd al? Bijna 2.000 jaar.

Een heel tijdperk lang heeft het Meestercontract in de wachtstand gestaan, de nog openstaande zeventigste week in de la van de Architect, terwijl de Bruidegom de wereld in ging om een Bruid te verzamelen uit elke stam en taal. De apostel Paulus zet dit helder uiteen in Romeinen 11:25 — "dat er voor een deel verharding over Israël is gekomen, totdat de volheid van de heidenen is binnengegaan. En zo zal heel Israël behouden worden." De pauze heeft een vastgestelde duur: totdat de oogst uit de volken is binnengehaald.

Wanneer eindigt die tussentijd? De Heer gaf één uitwendig teken dat iedereen kon zien — en Hij gaf het in 1948.

De staat Israël, bijna 19 eeuwen lang dood, kwam op 14 mei van dat jaar terug in de geopolitieke wereld. Jezus had Zijn discipelen in Mattheüs 24:32 gezegd: "Leer van de vijgenboom deze gelijkenis: wanneer zijn tak al zacht wordt en de bladeren uitspruiten, dan weet u dat de zomer nabij is. Zo ook u, wanneer u al deze dingen zult zien, weet dan dat het nabij is, voor de deur. Voorwaar, Ik zeg u: Dit geslacht zal zeker niet voorbijgaan, totdat al deze dingen gebeurd zijn." De vijgenboom is, bij de profeten, Israël. De bladeren kwamen terug aan de tak in 1948. De generatie die de bladeren zag terugkeren, zou het allemaal zien.

De klok is nog niet herstart. Maar de vinger ligt op de knop.

Het grootboek van de eerstelingen — aparchē

Er loopt een tweede klok parallel aan de 70-wekenklok, en beide zijn op tafel nodig om het volledige beeld te zien. Deze tweede klok telt een ander soort tijd. Hij telt oogsten.

De Hebreeuwse kalender droeg drie pelgrimsfeesten die tegelijk landbouwoogsten waren. Elke oogst had een eersteling-offer — in het Grieks aparchē, de eerste schoof of de eerste broden die de Heer werden gebracht als waarborg dat de rest van de oogst óók aan Hem toebehoorde. Vanaf hier wordt deze term eenvoudig vertaald als de eerstelingen, maar het onderliggende woord draagt gewicht: het is een wettelijke belofte, een aanbetaling, een toezegging dat de hoofdoogst eraan komt.

De eerste oogst was de gerst, ingezameld rond het Pascha. Op de dag na de Sabbat van de Paschaweek werd één enkele gerstschoof — de eerstelingen — voor de Heer bewogen. Zodra die schoof was aanvaard, kon de hoofdoogst van de gerst worden binnengehaald.

Jezus stond op uit de dood op precies die dag. "Maar nu, Christus ís opgewekt uit de doden en is de Eersteling geworden van hen die ontslapen zijn," schrijft Paulus in 1 Korinthe 15:20. Hij is de gerstschoof. Hij is de Eersteling.

En de hoofdoogst van de gerst? Mattheüs tekent die op in hoofdstuk 27: "En de graven werden geopend en veel lichamen van heiligen die ontslapen waren, werden opgewekt; en na Zijn opwekking gingen zij uit de graven, kwamen in de heilige stad en zijn aan velen verschenen." De oudtestamentische heiligen die in geloof gestorven waren — Abraham, Mozes, David, Daniël — kwamen op uit de graven in het kielzog van de opstanding van de Goel en werden de hemelse stad binnengebracht. De gerst werd thuisgehaald. Efeziërs 4:8 bevestigt het: "Toen Hij opgevaren is naar omhoog, heeft Hij de gevangenis gevangengenomen." De gerstoogst werd afgesloten in de eerste eeuw. Het is een voltooide zaak.

De tweede oogst was de tarwe. 50 dagen na de Eerstelingen kwam het Pinksterfeest — Sjavoeot — wanneer twee broden, met zuurdeeg gebakken voor de Heer werden bewogen als de eerstelingen van de tarwe (Leviticus 23:17). Let op de zorgvuldige bewoording. Twee broden. Waarom twee? Omdat het eerstelingenoffer van de tarwe een typologie in zich draagt die Paulus pas 30 jaar later zou ontvouwen: Jood en heiden, samengebakken tot één, één Bruid. "Want Hij is onze vrede, Die beiden één gemaakt heeft. En door de tussenmuur, die scheiding maakte, af te breken [...] opdat Hij die twee in Zichzelf tot één nieuwe mens zou scheppen." (Efeziërs 2:14-15). De twee broden zijn de Joodse gelovige en de heidense gelovige, samen gebakken, samen gezuurd — want zij blijven zondig vlees tot aan de verheerlijking — en samen bewogen als één offer voor de Heer.

De Kerk werd geboren op dat Pinksterfeest in 31 n.Chr., 50 dagen na de opstanding. Zij is de eerstelingen van de tarwe — de twee broden, voor de Heer bewogen als de aanbetaling van het tarweseizoen. Maar hier moet een onderscheid worden bewaard dat de bijlage over de Bruid volledig uitwerkt, want het oude beeld kan op dit punt misleiden. Men zou de eerstelingen kunnen lezen als een voorhoede, met de rest van dezelfde Bruid nog op het veld rijpend — alsof de bruiloftsgasten de latere portie van de Bruid zijn die nog binnengehaald moet worden. Dat is precies de gedachte die hier niet bedoeld is. De Bruid is geen oogst in twee golven; zij is één volledige schare, die in haar geheel wordt weggenomen bij de opname. Wat ná de wegname nog tot geloof komt — het gezelschap van gelovigen die tijdens de afsluitende zeven jaar van de geschiedenis tot waarachtig geloof zullen komen — is niet méér van hetzelfde brood, niet de Bruid die wordt voortgezet, maar de bruiloftsgasten: een onderscheiden categorie van de verlosten (de keklēmenoi van Openbaring 19:9), wie ná het sluiten van de deur wordt verzameld. De eerstelingen-typologie blijft staan voor wat zij is — de Kerk als de aan God gewijde aanbetaling — maar zij vermengt de twee categorieën niet: de Bruid, in haar geheel opgenomen, en de bruiloftsgasten, daarna verzameld.

De derde oogst is de wijn en de vrucht, ingezameld bij het Loofhuttenfeest in de herfst. Openbaring 14:17-20 toont dat deze derde oogst is voorbehouden aan de Wreker. "En de engel sloeg zijn sikkel op de aarde en oogstte de druiven van de wijngaard van de aarde, en wierp die in de grote wijnpersbak van de toorn van God." De druiven worden geperst; het bloed vloeit. Dit is niet de oogst van de Bruid. Dit is de oogst van de kraker en zijn volgelingen. Het hoofdstuk over Bozra komt hierop terug.

Drie oogsten. De gerst afgesloten in 31 n.Chr. De eerstelingen van de tarwe geofferd in 31 n.Chr. — de Bruid, die als één volledig gezelschap in de schuur wordt gebracht; en wat daarna nog binnengehaald wordt, is niet een naoogst-rest ván de Bruid, maar de bruiloftsgasten, een onderscheiden categorie die ná de gesloten deur van de wegname wordt verzameld. De wijn voorbehouden voor de dag van de wraak.

Het patroon van de 50

Doe een stap terug van het Pinksterdetail en merk op dat 50 niet zomaar een getal is dat twee feesten op de landbouwkalender verbindt. 50 is de handtekening van elk oogstmoment in de Bijbel. Zodra het oog erop getraind is het te zien, duikt het patroon op bij elke wending in het verlossingsverhaal.

Het eerste voorkomen zet de mal. Van het Paschalam in Egypte tot de wetgeving bij de Sinaï lagen ongeveer 50 dagen; de joodse overlevering legt de wetgeving op 6 Sivan, de vijftigste dag van de omertelling. 49 dagen van het tellen van de omer — het dagelijkse uitlopen van Israël door de woestijn van de Schelfzee naar de berg — culmineerde op de vijftigste dag in donder, bliksem en de stem van God op de berg. De verlossing uit de slavernij (het eerste ambt van de Goel, uitgevoerd in het bloed van het lam op de deurposten) werd verzegeld door de wetgeving 50 dagen later. Het Pinksterfeest — Sjavoeot, het Wekenfeest — werd de liturgische naam voor de telling van bevrijding naar verbond.

Het tweede voorkomen bouwt voort op het eerste. Het landbouwjaar van Israël liep op dezelfde 50-dagentelling. De eerste gerstschoof werd voor de Heer bewogen op het Feest van de Eerstelingen tijdens de Paschaweek. 50 dagen later werden twee gezuurde tarwebroden bewogen op het Pinksterfeest. Tussen de eerstelingen en de tarweoogst lagen 50 dagen van rijping. Ruths arenlezen achter de maaiers van Boaz op het veld van Bethlehem — de romance die zojuist aan bod kwam — viel precies binnen dit venster van 50 dagen. De Goel en de Moabitische weduwe ontmoetten elkaar tijdens de omer-telling, en zij werden getrouwd op tijd voor de tarweoogst.

Het derde voorkomen draagt het patroon het Nieuwe Testament in. Van de opstanding van Jezus tot de uitstorting van de Geest liep precies 50 dagen. Hij stond op als de gerstschoof — de eersteling van hen die ontslapen zijn. De opstanding valt bij zonsondergang na de weeksabbat, bij het begin van de dag waarop Leviticus 23:11 naar de letter de garf laat bewegen; de praktijk van de eerste eeuw gaf 16 Nisan, en daarom is dit vervulling van de letter en geen datumbewijs. 50 dagen later, op het Pinksterfeest, werd de Geest uitgestort in de bovenzaal en werd de Kerk geboren — de twee gezuurde broden van Jood en heiden, samen bewogen als de eerstelingen van de tarwe. De 50 dagen van het lege graf tot de bruisende wind van Handelingen 2 zijn dezelfde 50 dagen die liepen van het Paschalam tot de Sinaï, anderhalf millennium eerder. Het patroon is identiek: de verlossing wordt volbracht, dan 50 dagen van wachten, dan daalt de Geest van het verbond neer.

Drie voorkomens. Drie reizen van 50 dagen, elk eindigend in de volgende fase van het verlossingsverhaal. Lam tot Wet. Eerste schoof tot tarwe. Opstanding tot Geest. De Vader heeft Zijn naam op elke oogst gezet door die 50 dagen na het startsignaal te plaatsen. Wanneer je 50 ziet in de Bijbel, zie je het ritme van een Goel die telt.

Dit is het ritme dat opschaalt naar het volle tijdperk. Van het Pinksterfeest in 31 n.Chr. — de geboorte van de eerstelingen van de tarwe — tot de oogst van diezelfde eerstelingen van de tarwe aan het slot van dit tijdperk is de telling opnieuw 50. Dit keer geen 50 dagen. 50 generaties van 40 jaar. Het vierde voorkomen van het patroon is het grootste.

De 50 maal 40

Leg nu de twee klokken naast elkaar.

De 70-wekenklok zegt: 69 weken liepen van 457 v.Chr. tot 27 n.Chr.; de juridische week, het type van de zeventigste, liep van 27 tot 34 n.Chr., met het kruis op haar midden (31). De oogstklok zegt: de gerst werd afgesloten in 31 n.Chr.; de eerstelingen van de tarwe — de Kerk — werd geboren op het Pinksterfeest van 31 n.Chr. en rijpt sindsdien.

Verbind ze.

Het oorspronkelijke Pinksterfeest werd 50 dagen na de Eerstelingen geplaatst. De Heer meet hetzelfde interval op een andere schaal: 50 generaties van 40 jaar van het eerste Pinksterfeest tot de oogst van de eerstelingen van de tarwe. 50 maal 40 is 2.000. Vanaf het Pinksterfeest in 31 n.Chr. komen 2.000 jaar uit bij het jaar 2031.

Maar de 70 weken geven de vorm. De juridische week (27-34 n.Chr.) is het type van de nog toekomstige zeventigste week — opnieuw een hele jaarweek van zeven jaren. Het startsignaal is het zevenjarige verbond van Daniël 9:27 — "en hij zal met overmacht een verbond sterk maken voor de velen, één week lang". Dat verbond lanceert die werkelijke zeventigste week. Reken terug vanaf de beoogde voltooiing in de herfst van 2034 (de meesterklok, niet Daniël), en zij begint in de herfst van 2027. Dat plaatst het eerste jaar van de zeventigste week — de openende 12 maanden — in het venster van Tisjri 2027 tot Tisjri 2028.

Binnen die week, omstreeks 2028-2029 (bandbreedte) en vóór de eerste bazuin, worden de eerstelingen van de tarwe — de wakende Kerk — in de schuur gebracht.

Merk op wat er zojuist gebeurde. De Pinkster-typologie wees naar ergens rond 2031. De 70-weken-typologie wees naar het eerste deel van de zeventigste week, omstreeks 2028-2029. Zij stemmen overeen tot binnen de resolutie van hun respectieve klokken. De Pinksterklok meet generaties; de 70 weken leveren alleen de vorm van de week, haar jaartallen komen van de meesterklok. Eén getuige telt hier niet twee keer. De eerstelingen van de tarwe worden binnengehaald in het eerste deel van de zeventigste week, vóór de eerste bazuin, met genoeg marge dat de zegels kunnen beginnen te breken en de wakende Kerk wordt weggenomen voordat het zevende zegel valt.

Wanneer binnen dat venster? Dit boek noemt de dag niet. Onze Verlosser behield die kennis aan Zijn Vader voor. Maar drie kandidaten passen bij de textuur van het profetische patroon, en elk daarvan — of geen ervan, als de Vader een datum kiest die niemand van ons verwacht — zou de typologie eer aandoen. De eerste is Sjavoeot 2028/2029, het Pinksterfeest zelf, het geboortefeest van de Kerk die op haar verjaardag thuisgehaald wordt. De tweede is de zeventiende van Chesjwan 2028/2029, de dag waarop de vloed begon en Noach de ark inging (Genesis 7:11, 13) — de dag waar Jezus zelf naar verwees in Mattheüs 24:37: "Zoals de dagen van Noach waren, zo zal ook de komst van de Mensenzoon zijn." De derde is Soekot 2028/2029, de Koning die Zijn volk ontmoet op het Loofhuttenfeest.

Ze worden hier opgesomd zonder dogmatisme. Het gaat niet om de datum. Het gaat erom dat de architectuur van de oogsten, de architectuur van de 70 weken en de architectuur van 2.000 jaar alle samenkomen op hetzelfde seizoen. De afspraak van de Bruidegom staat vast; het jaar op onze kalender houdt dit boek met open hand.

Het nakomen van de afspraak

Hier eindigt het hoofdstuk, maar het hoofdstuk eindigt waar de rest van het boek begint. Het Meestercontract is geen curiositeit voor eindtijdliefhebbers. Het is de publieke verklaring van een Bruidegom die afspraken nakomt. 69 weken van een Perzisch decreet tot een doop in de Jordaan, nauwkeurig tot op het jaar. Drie dagen en drie nachten in een graf, de volle maat van het teken. En 2.000 jaar van het Pinksterfeest tot het seizoen van Zijn terugkeer: een duiding die aan hetzelfde jaar 31 hangt, geen derde getuige.

Een man die zijn afspraken tot op de seconde nakomt, is een man aan wie je je leven kunt toevertrouwen. Dit is het soort Goel dat Hij is. Toen Hij Zijn Bruid vertelde dat Hij voor haar zou komen, sprak Hij niet losjes.

Het contract is ondertekend. De klok staat op zeven jaar vóór het verstrijken. De vijgenboom staat in blad. Op de telling van dit boek opent de zeventigste week in Tisjri 2027 — en omstreeks 2028-2029 worden de eerstelingen van de tarwe thuisgehaald, voordat het zevende zegel valt.

Alles wat in dit boek volgt — de inspectie van de kandelaren, het ontzegelen van het dossier, de vier ruiters, de bazuinen, de twee getuigen, de schalen, Bozra, Armageddon, het bruiloftsmaal en de nieuwe schepping — hangt aan de nog openstaande zeventigste week van dit contract. Dit is geen willekeur. Dit is een kader — en een kader is geen kalender: het zegt in welke volgorde de dingen vallen; het jaar houdt het met open hand. Zoveel is het, en niet meer; en dat het zoveel ís, van een Bruidegom die nooit een afspraak heeft gemist, is genoeg. Wat er gebeurt als dit venster stil voorbijgaat, staat niet in een voetnoot maar hardop: zie De Hoeksteen*, hoofdstuk 5, "De honderdtwintigste jubel" — "dan is er een som weerlegd, en verder niets".*

Hij is onderweg.