Het seizoen: vier kandidaten, vier rekeningen

Het sterfjaar van Herodes is overbepaald, zijn sterfseizoen onderbepaald — en het geboorteseizoen van Jezus nog meer. Achter het vastgezette jaar 4/3 v.Chr. liggen twee orthogonale sub-assen. Het sterfseizoen (voorjaar 4 v.Chr. of winter 4/3 v.Chr.) bepaalt de late rand van het geboortevenster. Het geboorteseizoen (SukkotSukkotLoofhuttenfeest; het zevendaagse herfstfeest dat het verblijf van Israël in de woestijn herdenkt, beginnend op 15 Tisjri. Het feest waarop Hoshana Rabbah valt. Zie Hoshana Rabbah, Shemini Atzeret., voorjaar of winter) kiest de maand binnen het geboortejaar en raakt de rand niet. Beide worden apart gewogen, met dezelfde maat.

Een cel — één seizoenlezing — overleeft als geen primair gegeven in het dossier haar uitsluit. Haar prijs is de verzameling klemmen die zij moet laten vallen, verwerpen, emenderen of postuleren; goedkoopst is de cel met de minste gepostuleerde stappen die bovendien niet leunt op een conventie die de keten elders niet zelfstandig verdedigt. Elke cel krijgt vier vragen: overleeft zij, wat kost zij, leest zij de bron juist (met "presumably", "possibly" en vierkante haken meegewogen), en welke falsificator zou haar breken. De symmetrie is strikt. De consensus krijgt geen vrijstelling, HV geen extra horde, en strenger toetsen omdat een vondst HV dient is zelf een asymmetrie. Het dossier hield dat vol waar het pijn deed: een prijs op winter 4/3 werd ingetrokken "niet in het voordeel van de nette uitkomst", en de strengste toets viel waar de uitkomst HV hielp.

6.1 Het sterfseizoen: de klemmen

Regeringsjaren. Het dubbele getal 34/37, in BJ én AJ, laat niets toe vóór 1 NisanNisanEerste maand van de Hebreeuwse religieuze kalender (vroege voorjaar). Pesach valt op 14 Nisan; de kruisiging viel op 14 Nisan in AD 31 (gewogen). 4 v.Chr. Het sluit een dood in de winter 5/4 uit; een dood in het voorjaar van 4 laat het staan.

Antipas' jaar 43. RPC I 4934 legt jaar 1 van de zonen op 4/3 v.Chr.; de dood valt vóór de zomer van 4.1 Januari 1 v.Chr. valt hiermee weg.

De eclips. De enige umbrale maansverduistering vóór PesachPesachPascha; het voorjaarsfeest dat de uittocht herdenkt, vallend op 14 Nisan. Het feest waarop het kruis viel in AD 31 (gewogen). De gruwel van de verwoesting valt in het model niet op Pesach maar op Purim 2031 (speculatief). 4 v.Chr. is die van 13 maart.2 Josephus geeft vier woorden, geen grootte en geen duur; elk avond- of amplitudecriterium is een toevoeging aan de bron. Tussen Pesach 4 en Pesach 3 v.Chr. is er vanuit Judea geen enkele zichtbaar: 5 september 4 v.Chr. valt bij daglicht, 31 januari 3 v.Chr. onder de horizon, en 2 maart 3 v.Chr. is penumbraal met 0,12, met het blote oog niet waar te nemen.3 Josephus plaatst de eclips niet bij de dood maar in de nacht waarin Matthias werd verbrand; de dood volgt na de ziekte, Kallirhoë, de oproep van de notabelen uit heel Judea, de brief uit Rome en de executie van Antipater.

De dagenrekening. Van de eclips tot het Pesach van AJ 17.213 telt de tekst zelf maar twee dingen: vier of vijf dagen van de executie van Antipater tot de dood, en zeven rouwdagen.4 De 11 andere gebeurtenissen noemt zij wel maar telt zij niet. Op één vooraf vastgelegde maat — het fysieke minimum bij opgegeven reissnelheden, en gewone reissnelheid met een dag verblijf waar de tekst verblijf noemt — vraagt de keten 22 tot 57 dagen.5 Tegen dat venster: 13 maart 4 v.Chr. tot Pesach 4 v.Chr. is 30 dagen (inclusief geteld; 29 volle, zoals casus-31 telt), erbinnen; 13 maart 4 v.Chr. tot Pesach 3 v.Chr. is 414 dagen, waarvan Josephus er 357 niet vertelt; 15 september 5 v.Chr. tot Pesach 4 v.Chr. is 208 (151 onverteld); 10 januari 1 v.Chr. tot Pesach 1 v.Chr. is 90 (33 onverteld); 29 december 1 v.Chr. tot Pesach AD 1 is 91 (34 onverteld), in dezelfde sleuf. Elke eclips waarvan de umbra te zien was, telt mee, ook een die alleen bij maansopkomst te zien was: de tekst stelt geen amplitude- en geen horizoncriterium. De dagenrekening sluit niets uit, want geen interval valt onder de vloer, maar zij ordent, en in die ordening staat de voorjaarseclips van 4 v.Chr. bovenaan. De bovenrand is een oordeel en geen meting: wie de oploop van 17.206-212 20 dagen geeft in plaats van 10, haalt 1 v.Chr. binnen. Het minimum van 10 weken dat voor de chronologie van 1 v.Chr. wordt aangevoerd, en Smallwoods oordeel dat 13 maart "allows inadequate time", houden op deze maat geen stand.6

De reisklok. Kushnir-Stein sluit uitsluitend een dood pál vóór Pascha uit — op 1 Nisan is haar reeks "plainly impossible".7 Een dood kort na de eclips, met ongeveer vier weken tot Pascha, overleeft; winter 4/3 overleeft evenzeer.

De ziekteklok — ingetrokken. Het syndroom dat Josephus Herodes toeschrijft is een vergeldings-topos: Thucydidisch bij Ladouceur, geleend bij Africa, een literair type bij Zeichmann.8 Een topos klokt niet. De stap van "een ziektebeeld van weken" naar "dus geen 258 dagen" was een duiding; toen de topos-lezing primair werd gelezen, is zij ingetrokken. De 258-dagen-prijs op winter 4/3 vervalt; de klok is neutraal.

De Ptolemaeus-sweep. Blok 2 van Kushnir-Stein — de sterke, tak-uitsluitende vorm van haar reisklem — identificeert de Ptolemaeus die Varus ontbiedt met de zegelbewaarder.9 Josephus zet die identificatie niet: hij onderscheidt ten minste twee Ptolemaei en merkt deze niet. Kushnir-Stein noemt het schema zelf "a calculation exempli gratia" — "a precise schedule cannot be worked out" — wat tegen de sterke vorm van haar eigen klem weegt, niet tegen de zwakke.10 De machinale sweep over beide Griekse teksten prijst blok 2, maar breekt het niet.

Het tweebrievenargument. Eén antwoord van Augustus doet beide zendingen af — een zachte kost op winter 4/3.11

Dood-era of investituur-era. Winter 4/3 vergt dat de zonen vanaf de dood telden; anders valt Antipas' jaar 43 ná zijn afzetting. De Nabatese telregel steunt de investituur-era, niet de dood-era. De premisse staat in het dossier tweemaal gemarkeerd als "if his first year started on Nisan 1, 4 BC" — ongetoetst.

7 Kislev. Megillat Ta'anit wijst naar de winter maar kiest het jaar niet: 7 december 5 v.Chr. of 26 november 4 v.Chr. De rol zwijgt over de reden; het scholion is post-talmoedisch en ruilt met 2 Sjevat.12

Geen tweede Adar in 4 v.Chr. Er is geen kalenderuitweg, voor geen van beide seizoenen.

6.2 Vier kandidaten, vier rekeningen

Voorjaar 4 v.Chr. — de consensuscel (C; CA deelt haar). Zij overleeft en legt de dood tussen de eclips en Pascha. Haar prijs: zij leest blok 2 van de reisklok op nul of als boot-etappe — de reisreeks vraagt 14 tot 17 dagen na de eclips, per boot op de werkelijke afstand haalbaar — en zij hangt aan een Nisan-inclusieve telling. De blok-2-lezing is een duiding, maar de tegenpremisse (blok 2 sterk) rust zelf op een ongemerkte identificatie; de prijs op voorjaar 4 is lichter dan zij leek en hangt niet aan een conventie die C elders niet draagt. Er is geen goedkopere overlevende cel. Op het sterfseizoen gaat HV met Schürer mee, maar houdt de winter van 4/3 open als minder waarschijnlijke mogelijkheid; de consensus committeert zich aan het voorjaar. Cameron deelt de dood in 4/3 v.Chr.; zijn antedatering raakt de jaar-epoche, niet de keuze binnen het jaar. Zijn positieve zaak voor een laat geboortejaar (3/2 v.Chr.) staat in het pakket alleen als titel en draagt hier niets. Op de dagenrekening draagt zij de eclips zonder verdere aanname: 30 dagen tot Pesach, binnen het venster, met de dood omstreeks 1-3 april 4 v.Chr.

Winter 4/3 v.Chr. — Kushnir-Stein, de overlever die HV's voorbehoud draagt. Zij overleeft, tegen een hogere prijs dan voorheen. Na de intrekking van de ziekteklok draagt zij drie kosten. Twee zijn zacht en onafhankelijk: het tweebrievenargument en de dood-era, een conventie die de keten nergens anders zelfstandig verdedigt, terwijl de Nabatese telregel de investituur-era steunt. De derde is zwaar: met de enige beschikbare eclips, 13 maart 4 v.Chr., moet de keten van AJ 17.167-213 414 dagen lopen tot het Pesach van 3 v.Chr., waarvan 357 niet verteld, terwijl Josephus dat Pesach opent met κατὰ τόνδε τὸν καιρόν, "omstreeks deze tijd".13 Winter 4/3 ontloopt die kost alleen als de eclipsnotitie van de chronologie wordt losgemaakt, als literair element en niet als klok — een postulaat dat de voorjaarscel niet nodig heeft. Voorjaar 4 draagt geen van de drie.

Winter 5/4 v.Chr. — Barnes (7 december 5 v.Chr.). Zij overleeft niet. De datum ligt vóór 1 Nisan 4 v.Chr. en botst op de regeringsjaren; 7 Kislev is niet "precise" en kiest het jaar niet; de amplitude-eclips die haar zou dragen is een toevoeging aan Josephus.14 In het veld staat Barnes onbeantwoord; in dit dossier is de cel gesloten.

Januari 1 v.Chr. — SY. Zij overleeft niet, en dat op vier benen: Antipas' jaar 43, Barnes' onweerlegde uitwendige controles, de Paneas-era die niet later dan 2/1 v.Chr. kan liggen, en de onmogelijkheid op Zuckermanns 36 v.Chr. terwijl Wacholder zelf 37 houdt. De niet-inclusieve Tisjri-conventie van Steinmann en Young draagt de cel niet over deze benen heen. Een dood in januari AD 1, na de partiële eclips van 29 december 1 v.Chr., valt a fortiori op drie van deze poten, en met haar Mahieus dood op 9 maart AD 1 (Mahieu 2012): Antipas' jaar 43 zou op AD 43 vallen, vier jaar na zijn afzetting; de Paneas-era kan niet later dan 2/1 v.Chr. liggen; en Gaius, consul te Antiochië op 1 januari AD 1, kan na een dood in AD 1 niet in Augustus' consilium zitten.15 Niet de eclips doodt die cel, maar deze poten.

De rekening. Twee overlevers, twee uitgeslotenen. Voorjaar 4 v.Chr. is duidelijk de goedkoopste; winter 4/3 v.Chr. overleeft alleen met een losgemaakte eclips. De reisklok sluit alleen het uiterste uit, de ziekteklok is een topos, en de Ptolemaeus-sweep prijst Kushnir-Steins blok 2 zonder het te breken; wat de twee scheidt, is de dagenrekening. Beslist is het niet op de bronnen, want winter 4/3 valt alleen als men de eclips als klok leest, en dat is een lezing, geen gegeven. Maar het scharnier leunt niet meer met een haar, en HV houdt daarom: voorjaar 4 v.Chr.; de winter van 4/3 blijft mogelijk, maar is minder waarschijnlijk. Onder voorjaar 4 valt de dood omstreeks 1-3 april 4 v.Chr.

Wat het scharnier wél doet, is de late vensterrand verdelen. Onder voorjaar 4 loopt die rand naar 5 v.Chr.: elke geboorte in 4 v.Chr. ligt na de dood. De tabel rekent met een doop op 15 TisjriTisjriDe zevende maand van de Joodse geestelijke kalender, maar de eerste maand van de burgerlijke kalender, overeenkomend met september-oktober. Tisjri 1 is het Bazuinenfeest (Rosj Hasjana); Tisjri 10 is de Grote Verzoendag (Jom Kippoer); Tisjri 15-21 is het Loofhuttenfeest. De zeventigste week opent op Tisjri 1, 2027, in de chronologie die in dit boek wordt voorgesteld. AD 27 (5 oktober). Met de grens van Tiberius' 15e jaar op 20 oktober 27 valt de doop later, laat in het najaar van 27 of in de winter van 27/28, en komt elke leeftijd hoogstens 0,4 jaar hoger uit. De leeftijden zijn exact, in jaren en tienden. Exact gerekend kan 15 Tisjri 6 v.Chr. (31,9) dan over de rand van de band schuiven; in voltooide jaren verandert de latere doop geen cel van het venster, en in de jaarcellen van run B alleen 6 v.Chr., die afvalt als een doop in de winter als doop 28 telt (§9.3). Bij een doop op 15 Tisjri AD 27 zijn de leeftijden:

De ruime 31 hangt aan geen sterfseizoen; de krappe 30 hangt uitsluitend aan de duurdere tak. Lukas' ὡσεί draagt 31 en 31½ zonder kosten op de band die dit werk hanteert (28-32); alleen een lezing "precies 30" zet er een prijs van één jaar op, en die lezing staat niet in de tekst.16

6.3 Het geboorteseizoen: kaderregel en klemmen

Twee regels gaan vooraf en gelden aan alle drie de kanten gelijk. Een typologische convergentie dateert niet, en een toets die elke hypothese doorstaat, onderscheidt niet. En in Josephus' materiaal is het benoemde feest een menigte-operator, geen dateeroperator: het feest is geen datum. Wie een geboorte op een feest legt, moet dus iets anders in handen hebben dan het feest.

b. Rosj ha-Sjana 10b-11a. Eén baraita, drie uitkomsten: Tisjri bij R. Eliëzer, Nisan bij R. Jehosjoea, 25 december via Augustinus' verschuiving naar de ontvangenis. Een vork, geen uitspraak — en beide tannaïm zetten Izaak op Pesach.

De priesterkoersen. Zij kiezen niet: Sukkot 5 v.Chr. staat op +8,9 weken, Pesach 5 v.Chr. op +10,3, beide binnen de speling van de keten; het continue model levert geen Tisjri buiten 3 v.Chr.

De komeet. Ho nr. 63 stond op elke lezing van de Chinese maand op 22 april 5 v.Chr. aan de hemel.17 Zij wijst een seizoen aan onder twee ongemeten premissen: dat zij de ster van Mattheüs is, en dat zij de geboorte zelf markeert.

ἐν τῇ ἀνατολῇ. Als de uitdrukking de heliakische opkomst betekent, voldoet de komeet er niet aan.18 Eén van beide moet wijken.

De achtste dag. Geboorte op 15 Tisjri geeft besnijdenis op 22 Tisjri, Sjemini AtseretSjemini AtseretHebreeuws voor de achtste dag van de bijeenkomst. Het feest dat onmiddellijk volgt op de zeven dagen van het Loofhuttenfeest, soms samen met Hosjana Rabba gevierd., de dag die Lev 23:36 en 39 zelf "de achtste" heiligen; 15 Nisan en 1 Tisjri geven dat niet. Het is een som óp de hypothese, geen extern gegeven, en de 40e dag levert vanaf Sukkot niets (24/25 ChesjwanChesjwanDe achtste maand van de Joodse geestelijke kalender, overeenkomend met oktober-november. De zeventiende van Chesjwan is de dag waarop Noach de ark binnenging, zeven dagen vóór de zondvloed (Genesis 7:11). Vermeld in hoofdstuk 2 als één kandidaatvenster voor de vergadering van de wakende Bruid.).

Antieke attestatie. Geen bron vóór de derde eeuw noemt een geboorteseizoen. Het voorjaar heeft de oudste berekende dagen (Clemens' "anderen": 19/20 april, 20 mei; De Pascha Computus van 243: 28 maart), de winter de oudste liturgische (Chronograaf van 354; Epiphanius ca. 375).19 Tisjri heeft er geen enkele.

Census en reisseizoen. Beckwith noemt "August to October" — een najaarsargument van de auteur die het dossier voor decemberpartijdig hield.20 Het wijst weg van de winter.

Deut 16:16. Lansers pelgrimsklem: op alle drie de pelgrimsfeesten hoort Jozef in Jeruzalem, niet in Betlehem (Lanser, "Pinpointing the Date of Christ's Birth", ABR 2019). Zij treft Sukkot en Pesach gelijk; het is het enige argument dat de winter boven beide feesten zet. Lanser zelf gaat erlangs naar 1 Nisan, via de mishkan van Ex. 40:2, 34, niet via Johannes 1:14 en Sukkot.

Ex 40:2 en 17. Het prototype van de σκηνή van Joh 1:14 staat op 1 Nisan — tegen Sukkot.

Hippolytus, In Dan. IV.23. De winterdatum ontbreekt in J en Georg, is in A uitgewist, en A draagt een aprildatum tussen vierkante haken; Bonwetsch: "doch dürften J und Georg die ursprüngliche Lesart darbieten".21

6.4 Drie seizoenen, drie rekeningen

Sukkot — HV's werkverwachting. Zij overleeft; niets sluit haar uit. De koersen kiezen niet, de komeet kost haar hoogstens een jaar, het venster laat haar toe, en het reisseizoen van de census wijst haar kant op. Haar prijs is van één soort: typologie, plus één som (de achtste dag). Daartegenover staat de zwaarste post van het hele drieluik: nul antieke attestatie. Clemens, de Chronograaf en Epiphanius bevestigen onafhankelijk hetzelfde stilzwijgen over een herfstdag, en een academische verdediger is er niet. De kroongetuige uit de Talmoed snijdt naar twee kanten, met Izaak op Pesach aan de andere kant. Het eigen zeven-feestenraster zet Sukkot bij de voleinding, niet bij het begin — een spanning die de advocaat van de cel zelf benoemt als "de uitkomst stuurt de premisse". Het prototype van de tent staat op 1 Nisan. Lukas noemt Sukkot nergens. Deut 16:16 is niet weggenomen. Op de derde vraag: de convergentie Tisjri-457, doop Tisjri AD 27, Sukkot-geboorte (de doop zelf valt onder de grens van Tiberius' 15e jaar, 20 oktober 27, later: laat in het najaar van 27 of in de winter van 27/28) is "één herfstvoorkeur driemaal toegepast, geen drie getuigen", en de achtste dag is een som die haar eigen premisse terugvindt.

Aan de vroege rand staat Sukkot 7 v.Chr. onder druk: Smallwoods eigen alinea sluit haar op alle vier de sterfscenario's uit.22 Bij Maier komt Loofhutten als geboortekandidaat niet voor, bij Smallwood het geboorteseizoen in het geheel niet.23

Voorjaar. Het overleeft. Het bezit het sterkste niet-typologische been van het drieluik, de komeet, en het draagt canon-typologie.24 Zijn prijs: geen heliakische opkomst, een frontale botsing met de publieke technische lezing van de uitdrukking. Humphreys' bedieningschronologie (doop AD 29, kruisiging AD 33) staat tegenover die van het begeleidende boek (Visser, 2026a: doop ná 20 oktober AD 27, kruisiging 25 april AD 31). Het census-been is weg; de koersen staan op 10,3 weken; de 40-dagenketen sluit alleen als de komeet laat in de Chinese maand voor het eerst is gezien; Clemens' eigen jaar is 3/2 v.Chr., buiten het venster. De stille aanname is dat de komeet de ster ís en de geboorte zélf markeert — niet gemeten. En onder de tweejaarsclausule van Mattheüs 2:16 is de komeet verenigbaar met elk seizoen van 6 v.Chr.: zij kiest niets en laat Sukkot 6 v.Chr. staan.

Winter — in haar sterkste vorm 6 januari, niet 25 december. Zij overleeft als toegelaten kandidaat. Haar prijs: geen getuige vóór de derde eeuw, alles receptie en berekening. Hippolytus is tekstkritisch aangevreten. Clemens noemt de datum niet, en de vage-jaren-lezing die hem 6 januari laat zeggen gaat tegen de officiële Alexandrijnse kalender in — zonder die aanname blijft 18 november over. Het Koreion, "de Maagd heeft de Aiōn gebaard" op 6 januari, komt uit de mond van de eigen kroongetuige Epiphanius.25 De census wijst naar augustus-oktober; 25 december en 6 januari sluiten elkaar uit; de oudste berekende geboortedag, die van 243, is een lentedag. Op de derde vraag: de vage-jaren-aanname is de conventie waarop de hele 6-januari-kaart staat en zij is niet zelfstandig verdedigd; haar enige onafhankelijke controle, de aprilse Pascha-treffer, landt in AD 29 — een kruisigingsjaar dat dat boek verwerpt. Beckwith koppelt 25 december slechts "possibly" aan de zonnewende; bij de kroongetuige zelf staat die verklaring voorwaardelijk. Sukkot en voorjaar halen hun figuur uit de canon, de winter alleen uit de receptie — de zwakste typologische dichtheid.

6.5 De rekening — en de ketens

Op de vaste maat is geen seizoen gemeten. Alle drie zijn toegelaten, ongemeten kandidaten. Wordt een rangorde naar typologische dichtheid afgedwongen — en die is geen bevinding — dan eindigen Sukkot en voorjaar gelijk aan de top, beide met canon-typologie, het voorjaar met één voorwaardelijk niet-typologisch stuk erbij en Sukkot met de census-duiding; de winter blijft één stap achter, met uitsluitend receptie. Naar postulaten dateert geen van de drie. Sukkot overleeft alleen als werkverwachting-op-figuur. Haar zwaarste openstaande prijs staat daarmee vast: geen enkele antieke bron legt de geboorte in Tisjri, en haar kroongetuige snijdt naar twee kanten.

De ketens leveren geen zelfstandig geboorteseizoen. C, SY en CA verschillen op het geboortejaar en de telregel, niet op de maand; het seizoen is voor alle drie orthogonaal en onderbepaald. Het late jaar van SY en CA (3/2 v.Chr.) leunt via Mattheüs 2 op de dood in januari 1 v.Chr., en die sub-as is gesloten. Hun impliciete winter-3/2-cel valt met haar jaar, niet met haar seizoen.

6.6 Wat de cellen zou breken

Sukkot valt als 9/10 Av AD 70 wordt vastgezet én de rotatiecontinuïteit van de priesterkoersen over 78 jaar wordt aangetoond: dan wordt de koersenmaand determinaat Kislev of Chesjwan, niet Tisjri. Die falsificator is half gesprongen. Het anker sloot op sabbat 4 augustus AD 70, met nul weken speling; de rotatie over 78 jaar blijft onsluitbaar. In beginsel open, in de praktijk inert — en zou hij springen, dan tegen Sukkot én Pesach.

Het voorjaar valt als een 干支-dagdatum de eerste waarneming van de komeet tussen 10 en 23 maart 5 v.Chr. legt: dan valt de Pesach-vorm. Open.

De winter valt als Clemens' twee intervallen (194 j 1 m 13 d en 163 j 9 m 24 d) niet onder één jaarlengte te houden zijn.26 Open; het Grieks van Strom. 1.21 is bij geen van de drie advocaten gezien — de belangrijkste gedeelde post.

Het sterfseizoen heeft nu een falsificator, en die ligt op de bovenrand van de dagenrekening (§6.1). Die rand is een oordeel: een bron die de oploop van AJ 17.206-212, of een andere ongetelde schakel van de keten, een duur van weken geeft, haalt de langere intervallen binnen het venster en brengt het scharnier terug naar een haar. In de andere richting valt winter 4/3 helemaal als de eclipsnotitie van 17.167 aantoonbaar uit de chronologische bron komt die Josephus volgt, en niet zijn literaire toevoeging is. De Rome-brief als tweede klok is nooit uitgezocht.

6.7 Wat het seizoen oplevert

De rekening van de twee sub-assen samen: het sterfseizoen is voorjaar 4 v.Chr.; de winter van 4/3 blijft mogelijk, maar is minder waarschijnlijk, want zij overleeft alleen met een losgemaakte eclips. Het geboorteseizoen is onderbepaald, met Sukkot en voorjaar gelijk op canon-typologie en de winter een stap achter — geen van de drie als bevinding schrijfbaar. Dat is de uitkomst, niet het ontbreken ervan. De bronnen zeggen over de maand minder dan over het jaar, en een methode die de prijs telt kan dat verschil alleen rapporteren, niet opheffen.

Wat de seizoenen wél doen, is de rand van het venster kleuren. Sukkot 5 v.Chr. hangt aan geen sterfseizoen en is robuust over beide overlevers; Sukkot 4 v.Chr. hangt uitsluitend aan winter 4/3, de duurdere tak; Sukkot 7 v.Chr. valt op Plummers leeftijdsband buiten run B (§9.2) en staat bovendien onder Smallwoods druk. Het venster zelf — 6-4 v.Chr., een band van jaren zonder seizoen — wordt niet op deze as vastgezet maar op de Mattheüs- en de doopas (hoofdstukken 4, 8 en 9); het sterfseizoen kleurt alleen de late rand. Op die rand is 5 v.Chr. het waarschijnlijkst — op robuustheid, niet op een lagere prijs. Wie de late rand op 4 v.Chr. wil houden, koopt daarvoor het duurdere sterfseizoen; wie 5 v.Chr. neemt, koopt niets.