De vrijheidsgraden: telregel, jaarbegin, epochen — wat zij doen en wie welke knop kiest

Josephus geeft Herodes twee regeringsgetallen: 37 jaar sinds de investituur, 34 sinds de inname van Jeruzalem. Wie daar een sterfjaar uit wil halen, zet vier knoppen: het jaar van de investituur, het jaar van de inname, de telregel waarmee de jaren worden opgeteld, en het jaarbegin waarop een regeringsjaar omslaat. Meer vrijheidsgraden heeft de Herodesas niet. De drie ketens zetten ze zo:

Drie sterfjaren, vier jaar uiteen, uit dezelfde twee getallen. Eén knop maakt dat verschil, en het is niet de knop die het meest opvalt.

2.1 De telregel: wat een begonnen jaar waard is

Inclusief tellen rekent elk aangebroken kalenderjaar als een vol regeringsjaar; SVM geeft de Misjna-vorm: "portions of a year as full years".1 Niet-inclusief tellen rekent alleen voltooide jaren; het verschil zit aan de randen. De niet-inclusieve regel van Steinmann en Young draagt daarbij een uitzondering, "except when an ordinal number is used", en zonder die uitzondering valt hun eigen §3, Herodes' "derde jaar".2 T is geen verwijt, maar een regel met een uitzondering op de eigen lastige plaats is niet langer één regel.

Antedatering, de regel van Cameron, gaat niet over de waarde van het deeljaar maar over de vraag aan wie het overgangsjaar toevalt. Josephus telt, in Camerons lezing, regeringsjaren als kalenderjaren vanaf een vast jaarbegin — jaar 1 is 37/36, jaar 34 is 4/3 — en het jaar waarin de vorst sterft valt de opvolger toe, zodat de dood ná het laatste getelde jaar ligt. Cameron demonstreert de regel op Josephus' eigen rekenwerk vóór hij haar gebruikt: AJ 15.260 telt 12 jaar vanaf 37/36 en AJ 15.299 noemt datzelfde jaar Herodes' dertiende; nagerekend op 25/24 sluit dat. De regel is dus niet ad hoc. Maar de laatste stap — het overgangsjaar aan de opvolger — is één tak van Schürers regel, en Cameron noemt de keuze voor die tak een "clarification". Het is een keuze, en zij is het hele geschil.

2.2 Het jaarbegin: wat het niet doet

Het jaarbegin — Nisan bij C en CA, Tisjri bij SY — oogt als de tweede grote knop en is de knop die het minst doet. Alle acht combinaties van investituurjaar, telregel en jaarbegin zijn doorgerekend. Precies twee bereiken januari 1 v.Chr., beide met investituur 39 en niet-inclusief tellen; of het jaar in Nisan of in Tisjri omslaat, is voor dat eindpunt onverschillig. Precies één combinatie bereikt het voorjaar van 4 v.Chr.: investituur 40, inclusief, Nisan. Nog één, investituur 40, inclusief, Tisjri, loopt van Tisjri 4 tot Tisjri 3 v.Chr.: de wintertak 4/3 (§6). De overige vier landen in 3 of 2 v.Chr., jaren zonder umbrale maansverduistering.

Het jaarbegin draagt het sterfjaar dus op geen enkele keten. Wat het wél beslist is de seizoensgrens: of "4/3 v.Chr." van voorjaar tot voorjaar loopt of van najaar tot najaar. Binnen de cel 4/3 v.Chr., een Nisan-jaar, huizen twee bewoners: Schürers dood aan het begin, tussen 1 en 14 Nisan, en Kushnir-Steins dood aan het eind, in de winter van 4/3. HV komt na de weging van §6 uit op: voorjaar 4 v.Chr.; de winter van 4/3 blijft mogelijk, maar is minder waarschijnlijk. Het jaarbegin snijdt de cel; het kiest niet tussen hen. Wie Nisan/Tisjri als dragende knop presenteert, presenteert hem verkeerd.

De machine geeft nog iets dat tegen het eigen dossier ingaat: de consensuscel staat op één van de acht combinaties, de SY-cel op twee. Op robuustheid van de knopstand pleit dat vóór SY en tégen C; de kostenrekening (§2.5) weegt anders, maar vervangt deze maat niet.

2.3 De epochen: gedateerd, niet gekozen

De twee epochen zijn geen vrije parameters: Josephus dateert ze. De investituur valt onder de consuls van 40 v.Chr.; de inname onder de consuls van 37 v.Chr., in de 185e olympiade, "27 jaar na Pompeius, op dezelfde dag".3 C leest de consuls en de olympiade van de inname plat. De 184e olympiade die bij de investituur staat, was in de zomer van 40 al voorbij; elke keten, C inbegrepen, legt haar opzij, zodat zij niet onderscheidt en buiten de 20 primaire gegevens valt.4 SY verschuiven beide epochen een jaar en verklaren daarvoor drie gegevens onjuist: over de consuls van 40 "the consensus date for this event must be in error"; de consuls van 37 en de olympiade zijn "contradicted".5 Dat is de hele harde kost van SY op die gegevens: drie V tegenover nul bij C.6

De reden is de derde datering in dezelfde zin. "27 jaar, op dezelfde dag" laat geen deeljaar over om af te ronden; de Misjna-vorm van inclusief tellen grijpt hier niet aan en wat overblijft is eindpunt-tellen. Voor C is dit de duurste T op het grootboek, en SVM zet de verwerping er zelf naast: "Josephus made a mistake in calculation [...] twenty-seven instead of twenty-six".7 Maar het loslaten van inclusief tellen dwingt niet naar 36 v.Chr.: Cameron houdt de consuls, de olympiade én de 27 jaar exact en betaalt op één ander consulaatsjaar. SY's drie verwerpingen zijn niet de prijs van de klem maar van hun uitweg eruit.

Het sabbatsjaar dat Josephus tijdens het beleg plaatst draagt onder 37 niets, naar geen kant.8 Op Zuckermanns kalender past 37 — maar Zuckermann leidde zijn kalender uit het belegjaar 37 af en noemt zijn epoche zelf "mit der Bescheidenheit einer Hypothese"; wie hem als been onder 37 aanvoert, voert de uitkomst aan als grond voor de invoer. Op Wacholders kalender loopt het sabbatsjaar van Tisjri 37 tot Tisjri 36; Sivan 36 valt erin, Sivan 37 niet, en AJ 14.475 pleit dan vóór een inname in 36. SVM geeft Wacholder gelijk en noemt de plaats "a considerable difficulty".9 Voor C een onopgeloste anomalie; voor SY een van de drie gegevens die alleen zij verklaren.

2.4 Wie kiest welke knop, en waarom

C kiest inclusief om de eclips. SVM verwerpt in dezelfde editie het inclusieve tellen voor de Hasmoneeën en houdt het voor Herodes aan.10 Cameron: SVM "acknowledges that the stated lengths for Herod's reign suggest that he died in 3 BCE, but he then falls back on [...] inclusive reckoning necessitated by the 4 BCE eclipse".11 De inclusieve telregel is dus niet zelfstandig verdedigd: zij wordt op Herodes toegepast, elders verworpen, en de eclips is de licentie. Dit is de zwaarste klem tegen C's telregel — en omdat HV op deze vier knoppen met C meerekent, ook tegen HV.

SY kiezen 39/36 en niet-inclusief om AJ 14.487, en dat brengt hen tot januari 1 v.Chr. maar niet verder. De regeringsjaren van de drie zonen, van hun einde teruggeteld, komen vóór dat jaar uit, en daarvoor is een vijfde knop nodig: antedatering van de zonen. Die knop is op één bladzijde geboren om Julias/Paneas op te vangen — "we may surmise that Philip, like his brothers, post-dated his reign from 4 BCE"12 — en in vier gepubliceerde stappen verschoven van 4 v.Chr. naar 6 v.Chr. (Tisjri-jaren). Het epochejaar is uit de drie zonen berekend; de gebeurtenis die het zou markeren is vrij, met als enige voorwaarde dat zij vóór de dood ligt. De twee gebeurtenissen die zij noemen houden geen van beide stand tegen de Griekse tekst: BJ 1.461 betreft Antipater, Alexander en Aristobulus rond 12 v.Chr., door Steinmann en Young zelf "before the trials" gedateerd, wat hun epochejaar uitsluit; BJ 1.573 en AJ 17.53 noemen niet Filippus maar "Ἡρώδης ὁ ἐκ Μαριάμμης".13 De epoche heeft geen geattesteerde gebeurtenis. Eén knop draagt zes rijen op het grootboek: zij betalen één keer, en dat één postulaat zoveel draagt, is het bezwaar.

CA kiest antedatering om een patroon, niet om een uitkomst; dat is zijn kracht. Zijn zwakte is dat de regeringsgetallen hem niet brengen waar hij uitkomt. Jaar 34 vanaf 37/36 is 4/3 v.Chr., jaar 37 vanaf 40/39 eveneens; Cameron schrijft het zelf en vervolgt: "However, if Josephus was true to form, the year of Herod's death would not have been 4/3 BCE (Nisan), but rather the following year, 3/2".14 De stap komt niet uit een getal maar uit de regel. En de "dubbele bevestiging" die 37 en 34 elkaar zouden geven, bestaat niet: de twee ankers liggen precies drie Nisan-jaren uiteen en de twee getallen verschillen precies drie, dus elk paar — n vanaf Y, n−3 vanaf Y+3 — valt samen, ongeacht n; bij Schürer even netjes, een jaar eerder. De prijs van 3/2 ligt bij Filippus. AJ 18.106 — Tiberius' 20e jaar, AD 33/34, Filippus' 37e jaar vanaf 4/3 — past ongerept op 4/3, Camerons eigen noot;15 voor 3/2 vergt hetzelfde vers twee ingrepen: 20 naar 22 op Latijnse edities zonder Griekse getuige ("cannot be said to be compelling") en "37 jaar" gelezen als "in het 38e". Zijn enige dwingende gegeven vóór 3/2 is een stadsera — Caesarea Paneas, "jaar 220", era 3/2 of 2/1 — en die maakt hij zelf afhankelijk van zijn eclipsstelling.

2.5 Het gedeelde getal

De regeringsgetallen 34 en 37 leveren, plat geteld vanaf de gedateerde epochen, 4/3 v.Chr. — bij C, en bij CA vóór zijn laatste stap. Alleen een telregelkeuze beweegt daarvan af: inclusief plus eclips naar het voorjaar van 4 (C); antedatering met het overgangsjaar aan de opvolger naar 3/2 (CA); investituur 39 plus niet-inclusief naar januari 1 v.Chr. (SY), waarbij de epocheverschuiving geen zelfstandige knop is maar het gevolg van hun telregel op AJ 14.487.

De goedkoopste overlevende lezing op deze as is daarmee geen keten maar een getal, 4/3 v.Chr., met de prijzen van de rivalen ernaast. Binnen dat jaar houdt HV na de weging van §6: voorjaar 4 v.Chr.; de winter van 4/3 blijft mogelijk, maar is minder waarschijnlijk. SY kopen januari 1 v.Chr. met drie verwerpingen en een antedatering zonder geattesteerde gebeurtenis. CA koopt 3/2 met de overgangsjaar-keuze, Filippus als verliespost en 19 correcties. C koopt het voorjaar van 4 met een inclusieve telregel die dezelfde editie voor de Hasmoneeën verwerpt, gelicenseerd door de eclips.

Binnen 4/3 v.Chr. blijft het seizoen op deze as open. De kopcel verbergt Schürers voorjaar en Kushnir-Steins winter, en geen gegeven in het dossier beslist ertussen. De enige kandidaat — Gaius Caesar op het consilium tegenover zijn consulaat te Antiochië op 1 januari AD 1 — ligt buiten alle telconventies en is aan geen van beide kanten gemeten.16

2.6 HV's eigen knoppen

HV deelt met C de rekenmachine, niet de uitkomsten: de vier knoppen op de Herodesas zijn gedeeld. Daarbuiten zet HV twee eigen knoppen, beide op de doopas — in run B dus, niet in run A.

De eerste is een inclusieve, in Tisjri beginnende telling van Tiberius' 15e jaar, die de doop ná 20 oktober AD 27 legt: laat in het najaar van 27 of in de winter van 27/28. De vakliteratuur kent haar: Steinmann rekent het venster zelf uit — "For the inclusive method, the fifteenth year would have been one year earlier, AD 28 or autumn AD 27 to summer AD 28"17 — en Smallwood noemt de telling "presumably by Jewish reckoning". Maar de knop is niet symmetrisch met SY's Tisjri-knop. Tegen inclusief tellen bij Tiberius liggen vier positieve metingen, geen stilte: RPC I 4270 (Antiochië, dubbel gedateerd op het Actische jaar), RPC I 4330 (Seleucia), de Alexandrijnse eindjaartoets (jaar 23 aanwezig, 24 afwezig in het jaar waarin Tiberius stierf) en Philo's tweemaal herhaalde 23. Zij meten de heidense provinciale systemen en tonen dat díé niet-inclusief telden; het Joodse Tisjri-kader dat Lukas zou gebruiken meten zij niet, en daar is ook niets te meten: de Judese prefectenmunten kunnen de twee tellingen niet scheiden.18 De kost is reëel en begrensd: Lukas moet Joods rekenen, en binnen dat kader is een Nisan-telling een levend alternatief naast Tisjri 27. Tegen HV's knop ligt materiaal, tegen die van SY vooral het ontbreken ervan; wie dat gelijk noemt, is asymmetrisch ten gunste van zichzelf.

De tweede knop is de sjemittaketen. Het belegjaar verschuift er niet door (§2.3), het doopanker wél: Tisjri 27 op Zuckermann, Tisjri 28 op Wacholder, en via Lukas 3:23 schuiven kruisigingsas en geboortevenster mee. Wacholders hele afwijking rust op Mur 18, en die lezing is betwist — Yaron leest regel 7 als prosbol-clausule, niet als dagtekening. Onbeslist tussen de kalenders, en daarom in run A afwezig: wat het venster aan deze knop ontleent, meet het verschil tussen run A en run B, en dat verschil is een uitkomst, geen invoer.