Brandend hart

I. De verkeerde kant op

Laat op de middag van de derde dag lopen er twee mannen van Jeruzalem weg.

60 stadiën is het naar Emmaüs, een uur of drie gaans, en zij hebben er de tijd voor genomen: zij praten over alles wat er gebeurd is, en het praten wordt telkens redetwisten — heen en weer, zoals de vrienden op de ashoop, tot niemand verder komt.1 Hun gezichten staan somber. Aan kennis ontbreekt het hun niet. Zij kunnen het hele dossier opzeggen, en zij doen het ook, foutloos: Jezus de Nazarener, een profeet, machtig in werk en woord voor God en heel het volk; overgeleverd door de overpriesters, veroordeeld, gekruisigd. Zelfs het laatste nieuws hebben zij binnen — vrouwen die vanmorgen bij het graf waren, het lichaam dat er niet lag, engelen die zeiden dat Hij leeft; een paar van de hunnen zijn gaan kijken en vonden het zoals de vrouwen gezegd hadden. "Maar Hem zagen zij niet." En met dat alles in het hoofd lopen zij bij de stad vandaan.

Er komt iemand naast hen lopen. Hun ogen worden vastgehouden, zodat zij Hem niet herkennen — de zin staat in het passief; er wordt iets met hun ogen gedáán. Hij vraagt waar het over gaat. Zij blijven stilstaan, en Kleopas kan het bijna niet geloven: ben Jij dan de enige vreemdeling in Jeruzalem die niet weet wat daar in deze dagen gebeurd is?

En dan komt de zin waarin alles openligt:

"Wij echter hoopten dat Hij het was Die Israël verlossen zou."2

Het losser-woord — en het staat in de verleden tijd. Wij hóópten. Een graf heeft de werkwoordstijd veranderd. En er komt nog een tijdsbepaling achteraan, als bewijs dat het voorbij is: "en met dit alles is het vandaag de derde dag sinds dit gebeurd is."2

Zij noemen de derde dag, en voor hen brengt die niets meer. Voor hen is de klok afgelopen.3

II. Traag van hart

Dan spreekt de vreemdeling, en het eerste wat Hij zegt is geen troost.

"O onverstandigen en tragen van hart, om te geloven alles wat de profeten gesproken hebben. Moest de Christus dit niet lijden, en Zijn heerlijkheid binnengaan?"4 Moest — er staat het werkwoord van de noodzaak, en het spant zich over lijden én heerlijkheid tegelijk; langs die weg gaat Hij Zijn heerlijkheid binnen: één boog, twee einden, en het kruis er middenin: zó gaat Hij binnen. Dat is in één vraag het hele plan. En dan begint Hij te lopen zoals niemand ooit gelopen heeft: "en beginnend bij Mozes en al de profeten legde Hij hun uit, in al de Schriften, wat over Hem ging."

Niemand heeft dat gesprek genotuleerd. Drie uur weg, en de Schriften open, en de Uitlegger is Zelf de Inhoud. Ergens onderweg moet het stof ter sprake zijn gekomen dat gekroond werd, en de kroon die buiten de hof bleef liggen; de knechten die gezonden werden, vroeg op en zendend, en ten laatste de zoon; een priester-koning die een overwinnaar tegemoetkwam met brood en wijn; een losser bij een stadspoort die veld en bruid en naam in één koop nam. Diezelfde avond, in Jeruzalem, noemt Hij Zelf de bundels waaruit Hij las: de wet van Mozes, en de profeten — en de psalmen.5 Ook de vier liederen van dit boek lagen dus op die weg. Wat het geweest moet zijn toen zíj aan de beurt kwamen — de herdersvraag aan de nachthemel, het besluit van Sion, de eed over de priester voor eeuwig, het bruiloftslied — beantwoord uit de mond van Degene over Wie zij gaan: dat is niet opgeschreven, en dit hele boek is niets anders geweest dan een poging die wandeling op afstand bij te houden.

Dit is dezelfde stem als altijd. Zij heeft uit een storm gesproken, van een rokende berg, in een dunne stilte waarvoor een profeet zijn gezicht verborg — en waar zij zo klonk, bleef geen mens overeind. Nu klinkt zij drie uur lang op loophoogte, op ademlengte, naast twee mannen die de verkeerde kant op gaan. En zij blijven overeind. Zij merken alleen dat er iets brandt.

III. Blijf bij ons

Bij het dorp doet Hij alsof Hij verder wil gaan.

Het is geen toneel; het is dezelfde hoffelijkheid als altijd: een aanbod dat zich laat afslaan, een kus die niet wordt afgedwongen. Hij dringt Zich nergens naar binnen. Maar zij dringen wél — het woord dat er staat is sterk, zij prangen Hem: "blijf bij ons, want het is tegen de avond, en de dag is al gedaald."6 En Hij gaat naar binnen om bij hen te blijven.

Aan tafel gebeurt het. De gast neemt het brood — dat doet de gastheer, maar niemand protesteert — en Hij zegent, en breekt, en geeft het hun. En hun ogen worden geopend, met hetzelfde werkwoord waarmee Hij onderweg de Schriften opende, en zij herkennen Hem.6 Er is in de Schrift eerder een koning geweest die zo herkend wilde zijn: aan wat hij naar buiten bracht en uitdeelde, brood en wijn, een vermoeide overwinnaar tegemoet. Geen citaat verbindt de twee tafels, en niemand hoeft er een te zoeken — maar het is hetzelfde gebaar, en het is het gebaar waaraan deze Koning Zich blijkbaar laat kennen: niet aan Zijn gezicht, maar aan Zijn uitgestoken handen.

En op het moment van de herkenning is Hij uit hun midden verdwenen. De tafel staat er nog. Het gebroken brood ligt er nog. Zij hebben Hem precies één gebaar lang gezien — en het was genoeg.

IV. Op datzelfde uur

Wat zij dan tegen elkaar zeggen, is de maatstaf van dit hele boek geweest, vanaf de eerste bladzij:

"Was ons hart niet brandend in ons, terwijl Hij onderweg tot ons sprak, terwijl Hij ons de Schriften opende?"7

Het hart wist het eerder dan de ogen. Terwijl zij nog een vreemdeling naast zich dachten, was er binnen al iets aan het branden — de Schriften gingen open en het hart ving vlam aan de opengaande tekst, uren voordat de ogen Hem herkenden. Zo dicht liggen die twee bij elkaar, het geopende Woord en het brandende hart; wie het ene meemaakt, is al aan het andere begonnen.

En dan de zin die deze avond draagt:

"En zij stonden op datzelfde uur op, en keerden terug naar Jeruzalem."7

Datzelfde uur. Het eten blijft staan. Het is avond, en het zijn dezelfde 60 stadiën, nu in het donker, en nu omhoog — en de weg die zij vanmiddag somber zijn afgelopen, lopen zij in de nacht terug, en niets aan die weg is veranderd behalve zijzelf. Een brandend hart blijft niet zitten. In Jeruzalem vinden zij de 11 bijeen, en voordat zij hun verhaal kwijt kunnen, wordt het hun tegemoet geroepen: de Heer is werkelijk opgewekt. Zij renden met het nieuws door de nacht, en het nieuws was er al eerder dan zij.

V. Kom

God heeft gesproken, veelvuldig en op velerlei wijze, en ten laatste in een Zoon — en na dat Woord viel er niets meer te zeggen; er viel alleen nog te antwoorden. Aan het einde van de Bijbel staat dat antwoord, en het is kort.

"En de Geest en de bruid zeggen: kom."8

De bruid — zij die aan de rechterhand mag staan — heeft één woord, en het is een roep naar Hem. En van de overzijde komt het antwoord op het antwoord, het laatste dat Hij in de Schrift zegt: "ja, Ik kom spoedig." Waarop de Schrift sluit met haar laatste gebed — het gebed dat de eerste gemeenten al in Zijn eigen taal bewaarden, onvertaald, als een wachtwoord: maranathaMaranathaEen Aramese groet die onder de vroegste christenen gebruikt werd, betekenend Onze Heer, kom. Te vinden in 1 Korinthe 16:22. De adem van de Bruid, zoals het boek dat beschrijft., onze Heer, kom.8

Wie het hart eenmaal heeft voelen branden, houdt van alle woorden van dit boek er één over, en het is dit:

"Amen, kom, Heer Jezus."

Grondtekst-voetnoten. Alle vertalingen zijn eigen, concordante werkvertalingen; in de opgemaakte editie staan de noten onderaan de pagina.