De boekrol en het Lam

I. Als dood voor Zijn voeten

Er ligt een kale rots in de Egeïsche Zee, en op die rots loopt een oude man — verbannen "om het woord van God en het getuigenis van Jezus".1

Hij is de laatste. De anderen zijn gestorven zoals hun Meester het hun had aangezegd: Jakobus onder het zwaard van Herodes, Petrus toen een ander hem omgordde en bracht waar hij niet heen wilde. Deze ene is overgebleven, en het heeft hem geen rust opgeleverd maar een strafkolonie — steen, zee, wind, en de wetenschap dat de gemeenten aan de overkant het zwaar hebben en dat hij er niet heen kan. Ooit lag hij aan tafel met zijn hoofd tegen de borst van Jezus, dicht genoeg om een vraag te fluisteren die niemand anders durfde te stellen. Hij heeft die borst horen ademen. Geen mens op aarde heeft de Heer van dichterbij meegemaakt dan hij.

Het is de dag van de HeerDag van de HeerNiet één etmaal maar een periode waarin God ingrijpt: zij breekt aan bij het zesde zegel (Op 6:17; gewogen), omspant de toorn in twee fasen tot de verschijning, en omvat het rijk tot het voorbijgaan van de eerste schepping (2 Petr 3:10; gewogen).. Hij raakt in de geest, en achter hem klinkt een stem, luid als een bazuin.

Hij draait zich om, om de stem te zien. Zeven gouden kandelaren, en te midden van de kandelaren Iemand als een mensenzoon: een kleed tot op de voeten, een gouden gordel om de borst; het hoofd en het haar wit als witte wol, als sneeuw; ogen als een vuurvlam; voeten als koper, gloeiend in een oven; en de stem is geen bazuin meer — zij is het gedruis van vele wateren geworden. In Zijn rechterhand zeven sterren, uit Zijn mond een scherp, tweesnijdend zwaard, Zijn gezicht als de zon in haar kracht.2 En de man die aan die borst gelegen heeft, valt als dood voor Zijn voeten.

Kennen beschermt hier niet. De discipel die Jezus liefhad, de vertrouweling van de laatste avond, ligt op de stenen van Patmos alsof het leven uit hem geslagen is — en dat is de eerlijkste reactie die een mens in dit boek vertoont. Wat hij ziet, is geen vreemde. Het is dezelfde Die brood voor hem brak, Die zijn voeten waste met een doek om het middel; alleen is nu al het voorlopige eraf. Al die jaren heeft de heerlijkheid onder een werkmanskleed gereisd, en éénmaal, op een berg, brak er iets doorheen — Zijn gezicht straalde als de zon, en drie vissers vielen op hun aangezicht. Hier is geen berg en geen wolk die het weer toedekt. Hier staat het voluit, tussen de kandelaren, en het draagt de littekens nog.

Tweemaal, op drie plaatsen, valt Johannes in dit boek voor voeten neer. Voor de voeten van de engel die hem alles toont, valt hij ook — en daar schrikt de bode terug: doe dat niet; ik ben een mededienstknecht; aanbid God.3 Hier schrikt niemand terug. Er daalt een rechterhand op hem neer, de hand met de zeven sterren, en de stem als vele wateren zegt: "Vrees niet. Ik ben de eerste en de laatste, en de Levende; Ik ben dood geweest, en zie, Ik ben levend tot in alle eeuwigheden — en Ik heb de sleutels van de dood en het dodenrijk."4

De dood heeft Johannes' hele generatie opgehaald, één voor één, en het dodenrijk heeft ze geborgen. Van dat huis, zegt de stem, zijn de sleutels verhuisd. Ze hangen aan de gordel van Iemand Die binnen is geweest.

II. De open deur

Hierna ziet hij een deur, geopend in de hemel, en de eerste stem, die als een bazuin, zegt: klim hierheen op, en Ik zal je tonen wat hierna gebeuren moet. Meteen is hij in de geest.5

Een troon, en op de troon Iemand. Het visioen waagt zich niet aan een gestalte; het geeft lichtbreking: als de aanblik van jaspis en sardius, en rondom de troon een regenboog als smaragd. Die boog is oud. Ezechiël zag hem al, rond de saffieren troon boven het kanaal in Babel — "als de aanblik van de boog die in de wolk is op de dag van de regen" — en ouder nog is de wolk zelf, waarin God na de vloed Zijn boog hing als teken dat het oordeel niet het laatste woord kreeg. Rond deze troon, waar straks de oordelen vandaan komen, hangt het teken van de belofte de hele tijd in beeld. Daaromheen 24 tronen, en op de tronen oudsten in witte kleren, met gouden kronen op hun hoofden. Uit de troon gaan bliksemstralen uit, en stemmen, en donderslagen — de zaal heeft haar eigen onweer — en vóór de troon ligt een zee van glas, kristal gelijk: al dat geweld, en geen rimpel in het water. Vier levende wezens, vol ogen van voren en van achteren, rondom en vanbinnen, houden dag noch nacht op: "heilig, heilig, heilig, Heer God, de Almachtige, Die was en Die is en Die komt". En telkens wanneer die lof aanzwelt, komen de 24 van hun tronen af, vallen neer voor Hem Die leeft tot in alle eeuwigheden, en werpen hun kronen vóór de troon.6 Kronen zijn in deze zaal werpgoed.

Dat werpen is geen eenmalig gebaar; het gaat door zolang de wezens zingen, en de wezens houden niet op. Opstaan, neervallen, de kroon van het hoofd nemen en haar over de vloer laten gaan, richting de troon — 24 man tegelijk, telkens opnieuw. In deze zaal bestaat geen ander protocol dan neervallen, en die beweging had Johannes op Patmos al gemaakt voordat iemand haar hem voordeed.

En de berg is er stil van geworden. De Sinaï had donderslagen en bliksems en een bazuin die aanzwol, en een volk dat achteruitdeinsde en om een middelaar smeekte — laat God niet met ons spreken, anders sterven wij. Dezelfde donder rolt hier uit de troon, en niemand deinst achteruit. De wezens zingen erin, de oudsten wonen erin, en een verbannen mens staat erbij en schrijft het op. Wat er tussen die twee bergen is gebeurd, heeft de brief al gezegd: jullie zijn niet genaderd tot een tastbare berg en brandend vuur, maar tot de berg Sion — en tot Jezus, de Middelaar van een nieuw verbond.7 De donder is niet zachter geworden. Er is Iemand tussen de donder en de mensen gaan staan.

III. Wie daar zit

Wie daar zit — de gemeenten hadden het al gehoord, jaren voordat Johannes de deur zag, samengevat in één houding: toen Hij de reiniging van de zonden volbracht had, "ging Hij zitten aan de rechterhand van de majesteit in de hoge".8 Priesters staan, dag aan dag, want hun werk raakt nooit af; Deze bracht één offer en ging zitten, voor altijd. En de brief zet naast dat zitten een tweede werkwoord, en het is een werkwoord van tijd: voortaan wachtend, totdat.9

Dat totdat is 1.000 jaar ouder dan de brief. Het staat in de godsspraak zelf, midden in het bevel: "zit aan Mijn rechterhand, totdat Ik Je vijanden zet tot voetbank voor Je voeten."10 Eén woord, en het houdt de hele zin open. De psalm belooft geen troon in een voltooide wereld; zij zet de Koning neer in een onvoltooide, met de vijanden nog overeind, en spant tussen het gaan zitten en de voetbank een tijdsspanne waarvan niemand de lengte kent. Paulus rekent haar na en laat haar staan: "want Hij moet als koning heersen, totdat Hij al de vijanden onder Zijn voeten gezet heeft" — en de laatste vijand die tenietgedaan wordt, is de dood.11 19 eeuwen zijn er inmiddels in dat ene woord verdwenen: elke keizer en elk rijk, elke vervolging en elke opwekking, elke generatie die dacht dat zij de laatste was, en jij. Het is de langste komma van de geschiedenis, en de zin is nog steeds niet af.

Wat de Gezetene al wachtend doet, zegt de brief met een tegenwoordige tijd die je bijna overleest: Hij is niet binnengegaan in een heiligdom van mensenhanden, maar in de hemel zelf, "om nú voor het aangezicht van God te verschijnen — voor ons".12 Nú. Niet toen, niet straks. Op het ogenblik dat Johannes naar de glazen zee staart, spreekt er in diezelfde zaal Iemand voor hem. Dat is het ambt waarover diezelfde godsspraak haar tweede woord heeft gesproken, en daar zweert God bij — het enige vers van de psalm met een eed erin, en de eed krijgt een verzekering mee die geen andere eed van God in de Schrift krijgt: "JHWH heeft gezworen, en het zal Hem niet berouwen: Jij bent priester voor eeuwig, naar de orde van Melchizedek."13 De gestalte die ooit een vermoeide overwinnaar tegemoetkwam met brood en wijn, koning van gerechtigheid en koning van vrede in één persoon — naar díe orde pleit er nu Iemand, en de brief trekt er de conclusie uit die dit hele wachten draaglijk maakt: Hij kan volkomen behouden wie door Hem tot God gaan, "omdat Hij altijd leeft om voor hen te pleiten".14 Aan die tafel wordt niet afgelost.

En één belofte uit de zeven brieven laat zien hoe ver dat zitten reikt. Aan de gemeente die lauw geworden is, de enige van de zeven waarover geen goed woord valt, schrijft de Gezetene: "wie overwint, hem zal Ik geven met Mij te zitten op Mijn troon, zoals ook Ik overwonnen heb en Mij gezet heb met Mijn Vader op Zijn troon."15 Meezitten — het is de duizelingwekkendste toezegging van het boek, en zij is deelname, geen aflossing: de overwinnaar krijgt een plaats óp die troon omdat Eén hem verworven heeft, niet in plaats van Hem. De vreugde die de brief bij dit alles noemt, staat er zonder verzachting bij wat zij gekost heeft: "Die om de vreugde die vóór Hem lag, het kruis heeft verdragen en de schande veracht — en is gaan zitten aan de rechterhand van de troon van God."16

IV. De rol in de rechterhand

Dan ziet hij de rechterhand. Op de open handpalm van Hem Die op de troon zit ligt een boekrol, beschreven van binnen én van buiten — er kan geen letter meer bij — en verzegeld met zeven zegels. In die rol ligt wat "hierna gebeuren moet": de afloop van alles, opgerold op een handpalm, en dicht.17

Een sterke engel treedt aan als heraut, en zijn stem is gebouwd om werelden te halen: "wie is waardig de boekrol te openen en haar zegels te verbreken?" De vraag daalt door de hemel. Niets. Zij gaat over de aarde. Niets. Zij zakt onder de aarde, tot tussen de doden. Niets — niemand kan de rol openen, niemand mag er zelfs maar in kijken. De hemel met haar tienduizenden, de aarde met al haar geslachten, het dodenrijk met iedereen die ooit geleefd heeft: drie werelden worden afgeroepen, en drie werelden houden hun mond. Eeuwen eerder had een profeet aan een andere rivier al te horen gekregen: houd de woorden geheim, en verzegel het boek tot de tijd van het einde.18

En dan staat er in die zaal van kristal en donder een mens te huilen; geen liturgie voorziet erin. Luid, lang — het werkwoord is dat van rouwklacht, het huilen bij een dode — en het is de ziener die als dood voor de voeten van zijn Heer lag; nu snikt hij om een boekrol. Hij huilt niet om zichzelf. Hij heeft begrepen wat er aan die handpalm hangt: als niemand de rol opent, blijft de geschiedenis een gesloten boek — al het bloed dat om recht roept, alle gebeden om verlossing, alle beloften die nog onderweg zijn, opgerold, verzegeld, ongelezen. Dan blijft het "totdat" van de psalm een komma zonder slotzin, en heeft het kwaad het uitgezeten.

Eén van de gekroonden buigt zich naar hem toe. "Huil niet. Zie, de Leeuw uit de stam van Juda, de wortel van David, heeft overwonnen om de boekrol en haar zeven zegels te openen."19

De Leeuw. Jakob heeft dat woord op zijn sterfbed over Juda uitgesproken — een leeuwenwelp, wie zal hem doen opstaan? de scepter zal van Juda niet wijken — en Jesaja heeft de wortel beloofd die uit de afgehouwen stronk van Isaï zou opschieten. De oudste titels van de Messias, de koningstaal van 2.000 jaar verwachting, in één zin bij elkaar. Johannes richt zich op om de Leeuw te zien.

V. Het Lam

Hij ziet een Lam. Het staat midden in de troon, en het staat als geslacht: de doodswond zichtbaar, het staan onwrikbaar; zeven horens, zeven ogen.20 Het komt, en het neemt de rol uit de rechterhand van Hem Die op de troon zit. Geen stem verheft zich ertegen; er valt niets te betwisten. De heraut vroeg naar waardigheid, en de wond ís de waardigheid.

En het woord dat daar staat, heeft Johannes zelf ooit anders gehoord. Hij stond erbij toen de Doper het offerwoord over het water riep — "zie, het Lam van God, dat de zonde van de wereld wegneemt" — het woord van het geslachte paaslam, van het lam dat stom is voor zijn scheerders.21 Dat woord komt in dit hele boek niet voor. Wat hier staat, en wat vanaf deze bladzij het boek draagt tot in de laatste stad, is een verkleinwoord: lammetje. De zwaarste titel van het slot van de Bijbel is grammaticaal een koosnaam. De hemel heeft voor haar Overwinnaar het woord gekozen waarmee een herder over het kleinste van zijn kudde praat, en zij houdt het vol tot de laatste bladzij, tussen de donderslagen door.22

Op het ogenblik dat de rol van hand wisselt, breekt de zaal. De vier wezens en de 24 oudsten vallen vóór het Lam, elk met een citer en met gouden schalen vol reukwerk — de gebeden van de heiligen: alles wat ooit vanaf ashopen, uit kerkers, door tralies heen omhoog is geroepen, staat hier in goud gevat binnen handbereik van de troon — en zij zingen een lied dat nieuw heet: "Waardig bent U de boekrol te nemen en haar zegels te openen, want U bent geslacht, en U hebt voor God met Uw bloed mensen gekocht uit elke stam en taal en volk en natie." Dan vallen de engelen in, rondom de troon, tienduizenden tienduizendtallen en duizenden duizendtallen. Dan alles wat er is: elk schepsel in de hemel en op de aarde en onder de aarde en op de zee — de drie werelden die zwegen toen de heraut riep, zingen terug.23

Zo eindigt het zoeken van de heraut. Drie werelden zwegen, de maat bleef staan, en Eén heeft haar gehaald. "Overwonnen hééft Hij" — zo had de oudste het aangekondigd, in voltooide tijd — en wat die overwinning was, zingt de zaal Hem na: geslacht, en gekocht met bloed. De rol ligt nu in een doorboorde hand. De zegels wachten op hun uur, en de komma van de psalm — totdat — loopt naar haar slotzin toe.

In de zaal is het zingen begonnen; op de aarde is het nog niet te horen. De komma loopt.

Grondtekst-voetnoten. Alle vertalingen zijn eigen, concordante werkvertalingen; in de opgemaakte editie staan de noten onderaan de pagina.