De Goel Komt Thuis

18 min lezende ArchitectGoëlmeesterklok

Een man stond op de bergrug van de Scopusberg, even ten noorden van de Olijfberg, in het uur vóór de dageraad, in de slotdagen van het jaar 2034.

Hij had niet geslapen. Hij was sinds de slotminuten van de vorige dag op de bergrug. Hij was een Israëlisch staatsburger uit de orthodoxe gemeenschap in Bozra die, tegen het advies van zijn rabbijnen in, een week eerder noordwaarts was begonnen te trekken toen berichten uit de woestijn begonnen aan te geven dat er iets stond te gebeuren. Hij was alleen de bergrug opgeklommen. Hij had een veldfles water meegenomen en een opgevouwen gebedssjaal. Hij had zich, door een instinct dat hij niet had kunnen verklaren, gepositioneerd op dezelfde bergrug waarvan de profeet Ezechiël 26 eeuwen daarvoor had beschreven hoe de heerlijkheid van God de stad verliet. Hem was, in een reeks dromen op de rotsen van Bozra, verteld dat hij deze morgen oostwaarts moest kijken en wachten.

Het oosten werd lichter. De dageraad achter hem op de Jerichoweg was een bleekgrijze waterverf. De muren van de Oude Stad beneden — de muren van Suleiman, dezelfde muren die sinds de zestiende eeuw de westelijke horizon waren geweest van elke foto van Jeruzalem — stonden stil in het laatste donker. De Oostpoort, al eeuwen dicht en in de zestiende eeuw door de metselaars van een Ottomaanse keizer in steen voltooid, was over het Kidrondal heen zichtbaar als een donkerder vlek in diezelfde muur.

De man op de Scopusberg wist nog niet waar hij op wachtte. Hij wist alleen het uur.

Dit hoofdstuk gaat over dat uur. Het is het slotuur van de wijzerplaat waar dit boek sinds hoofdstuk twee omheen loopt. Het is de morgen waarop de Bruidegom thuiskomt, de Oostpoort opent, de Olijfberg splijt, Onze Vaders afspraak die 6.000 jaar lang op Zijn bureau lag, wordt nagekomen, uiterlijk op de dag vóór de sabbat van het rijk, en het lange verhaal van de menselijke geschiedenis onder de vloek sluit en het lange verhaal van de vernieuwde aarde begint. Dag en uur kent niemand (Mattheüs 24:36), en of Hij eerst bij Bozra komt en dan op de Olijfberg, of andersom, zegt de Schrift niet.

De huishouding die deze alinea leest, is, volgens de meest zorgvuldige rekening van de kalender, een paar korte jaren verwijderd van de morgen waar de man op de Scopusberg doorheen wacht.

Nu wat hij zag.

Het splijten van de berg

Sla de profeet Zacharia open bij hoofdstuk 14. Zacharia's gedateerde profetieën vallen in 520–518 v.Chr. — dus vóór de inwijding van de tweede tempel, die omstreeks 516/515 volgde. Hij spreekt niet terug op een voltooid huis; hij spreekt een half afgebouwd huis toe, en dringt aan op de voltooiing ervan. Hij hoort in de cluster post-ballingschap-profeten die de Hebreeuwse traditie de trei asar — de 12 — noemt, en hij is de op-een-na-laatste van hen. Hij geeft ons, in zijn slothoofdstuk, de meest specifieke topografische profetie in heel het Oude Testament betreffende de dag waarop de meesterklok sluit:

Dan zal de HEER uittrekken en tegen die heidenvolken strijden, zoals de dag dat Hij streed, op de dag van de strijd. Op die dag zullen Zijn voeten staan op de Olijfberg, die voor Jeruzalem ligt, ten oosten ervan. Dan zal de Olijfberg in tweeën gespleten worden naar het oosten en naar het westen. Er zal een zeer groot dal ontstaan, als de ene helft van de berg naar het noorden zal wijken en de andere helft ervan naar het zuiden. (Zacharia 14:3–4)

Lees het langzaam. Onze Vader benoemt het geografische kenmerk waarop de slotgebeurtenis van de wijzerplaat zal landen. Geen metaforische berg. De Olijfberg. Dezelfde bergrug waarvandaan Ezechiël in hoofdstuk 11 van zijn boek de heerlijkheid zag vertrekken. Dezelfde bergrug waarvandaan Yeshua aan het einde van Handelingen hoofdstuk een in een wolk opvoer. Dezelfde bergrug waarover de engelen zeiden dat Hij zou terugkomen op dezelfde wijze als u Hem hebt zien gaan. Onze Vader heeft tweeënhalf millennium naar deze bergrug gewezen.

En Hij heeft naar één enkele specifieke gebeurtenis gewezen. De berg splijt. Het splijten is niet metaforisch. Van oost naar west. Een geologische breuk opent zich dwars over de bergrug, en de ene helft van de berg beweegt noordwaarts en de andere helft beweegt zuidwaarts. Het dal dat zich tussen hen opent, loopt oostwaarts, weg van Jeruzalem, de woestijn in richting Bozra.

Een geologische gebeurtenis van die omvang is onmiskenbaar. Het is ook, volgens elke aflezing van platentektonische geografie, precies het soort gebeurtenis dat het oostelijke Middellandse Zeegebied zou doormaken bij de activering van de Dode-Zeebreuk — de lange breuklijn die loopt van de Golf van Akaba omhoog door het Jordaan-slenkdal en verder Libanon en Syrië in. De Olijfberg ligt op de westelijke rand van die breuk. Een grote scheur langs de Dode-Zeebreuk zou, volgens de geofysica van de regio, precies doen wat Zacharia beschreef: de bergrug van oost naar west splijten en zijn helften lateraal verplaatsen.

De profeet kende de geofysica niet. Hem werd de geografie gegeven. Onze Vader, Die de geografie ontwierp, gaf de profeet de topografie van de dag van de terugkeer.

De man op de Scopusberg, 25 eeuwen na het schrijven van Zacharia, stond dichtbij genoeg bij de bergrug om de grond te voelen verschuiven in de slotminuten van de dageraad.

De verzegeling van Suleiman breekt

De geologische gebeurtenis heeft een tweede gevolg. De Oostpoort, in de zestiende eeuw — mogelijk in 1541 — door Ottomaans metselwerk in steen voltooid, ligt aan de voet van de Olijfberg aan de overkant van het Kidrondal. De poort is ingebouwd in de muur van Suleiman, die zelf rust op veel oudere Herodiaanse en Hasmonese fundamenten, die op hun beurt rusten op IJzertijd- en zelfs Bronstijd-lagen. De hele oostelijke wand van de Oude Stad is gebouwd op hetzelfde geologische substraat dat op het punt staat te scheuren.

Wanneer de Olijfberg splijt, barst de muur ervóór.

Het metselwerk dat Suleimans metselaars in de zestiende eeuw tegen de openingen van de poort hadden aangelegd, breekt. De graven van de islamitische begraafplaats vóór de poort, die daar al vóór Suleiman lagen, worden opengescheurd en uiteengeworpen. De Ottomaanse verzegeling, die volgens de overlevering de Hebreeuwse Messias moest tegenhouden, wordt verbrijzeld door precies de Persoon die zij volgens dat verhaal buiten moest houden.

De profeet Ezechiël had ons, ruim 21 eeuwen voordat Suleimans metselaars bij de poort aankwamen — het visioen dateert van omstreeks 573 v.Chr. — verteld dat deze poort de HEER zou binnenlaten en daarna gesloten zou blijven:

Deze poort moet gesloten blijven. Hij mag niet geopend worden en niemand mag erdoor naar binnen gaan, want de HEER, de God van Israël, is erdoor naar binnen gegaan. Daarom moet hij gesloten blijven. Wat de vorst betreft: Als vorst zal hij daarin zitten om brood te eten voor het aangezicht van de HEER. Via de voorhal van de poort zal hij naar binnen gaan en langs dezelfde weg zal hij weer naar buiten gaan. (Ezechiël 44:2–3)

Niemand mag erdoor naar binnen gaan. De verzegeling wordt geëerd door de lange gevangenschap van het heidense tijdperk heen, door islamitische heersers, als het onbewuste instrument van de profetie. Wat de vorst betreft: Als vorst zal hij daarin zitten. De vorst, ha-nasi, zit als vorst in de poort (44:3); dezelfde vorst brengt een zondoffer voor zichzelf (45:22) en heeft zonen (46:16). Hij is niet de Messias, maar Zijn sterfelijke onderkoning.

De verzegeling van de lange middag is, in de lezing van dit boek, de verzegeling van Ezechiël 44 — een GEDUIDE gelijkstelling, geen gedocumenteerde. Het woord van de profeet wacht sinds omstreeks 573 v.Chr.; de stenen die het vervullen, staan er sinds Suleiman, bijna vijf eeuwen. Zij zijn opgetrokken door handen die niet wisten dat zij profetie aan het bewaren waren. Zij worden op de morgen van Zijn komst doorbroken door de geologische hand van de Architect Zelf, en de Heer gaat erdoor binnen.

Voeten op de bergrug

Wat de man op de Scopusberg zag in de eerste minuten na de dageraad, wordt in twee passages van het Nieuwe Testament beschreven met overlappend vocabulaire.

Sla de slothoofdstukken van Openbaring open:

En ik zag de hemel geopend, en zie, een wit paard, en Hij Die daarop zat, werd getrouw en waarachtig genoemd. En Hij oordeelt en voert oorlog in gerechtigheid. En Zijn ogen waren als een vuurvlam en op Zijn hoofd waren vele diademen. Hij had een naam, die opgeschreven was, en die niemand kent dan Hijzelf. En Hij was bekleed met een in bloed gedoopt bovenkleed, en Zijn naam luidt: Het Woord van God. En de legers in de hemel volgden Hem op witte paarden, gekleed in fijn linnen, wit en smetteloos. (Openbaring 19:11–14)

De Bruidegom daalt af uit de geopende hemelen met de Bruid die volgt. De Bruid — de Gemeente van Jood en heiden, bij het zesde zegel thuisgehaald, vroeg in het zevenjarige venster en vóór de gruwel — is sindsdien in Onze Vaders huis geweest. Nu keert de stoet terug. De Bruidegom rijdt voorop. De Bruid rijdt erachter. Het kleed van de Bruidegom is gedoopt in bloed — het bloed, in het eerdere beeld van de profeet Jesaja, van de laatste legers van de bezetter die Hij op weg naar Jeruzalem in Bozra heeft verbrijzeld.

Zijn voeten landen op de bergrug.

De Olijfberg splijt van oost naar west. Het dal opent zich tussen de twee helften van de bergrug. De muur van de Oude Stad scheurt dwars over de oostelijke wand. De verzegeling van Suleiman verbrijzelt. De Oostpoort staat open, voor het eerst in eeuwen; de metselaars van de sultan hadden haar in de zestiende eeuw, mogelijk in 1541, in steen voltooid. De Heerlijkheid keert terug door de poort waaruit zij vertrok (Ezechiël 43:1–5); daarna blijft die poort gesloten, want de HEER is erdoor binnengegaan (44:2).

Het vertrek van hoofdstuk vier van dit boek, in omgekeerde volgorde uitgevoerd, landt hier.

Onze Vader trekt opnieuw in

Hoofdstuk vier toonde Onze Vader die in vier aarzelende fasen de tempel uit liep. De drempel. De oostpoort. Het geografische centrum van de stad. De Olijfberg.

Het patroon van Zijn vertrek is de route van Zijn terugkeer. Hij verliet de Olijfberg. Hij keert terug naar de Olijfberg. Dezelfde oostelijke richting die de weg van Zijn vertrek was, is de weg van Zijn aankomst. Onze Vader, Die langzaam uitliep omdat Hij van plan was terug te komen, heeft tweeënhalf millennium lang langs dezelfde weg lopen terugkomen. De poort waardoor Hij naar binnen kwam, sindsdien Zijn uittocht, is de poort waarnaar de profeten en de apostelen en de uitkijkende Bruid sindsdien hebben gewezen.

Hij arriveert.

De Heerlijkheid van JHWH, die van jaar 3000 van de meesterklok tot jaar 3380 had gewoond in de binnenste kamer van de tempel, keert terug naar de geografie waaruit zij zich had teruggetrokken. Ezechiël 43:1–5 — geschreven door dezelfde profeet die het vertrek had gadegeslagen — beschrijft de terugkeer:

Daarna leidde Hij mij naar de poort, de poort die naar het oosten gekeerd was. En zie, de heerlijkheid van de God van Israël kwam uit de richting van het oosten, en Zijn geluid was als het bruisen van machtige wateren, en de aarde werd verlicht vanwege Zijn heerlijkheid [...] De heerlijkheid van de HEER ging het huis binnen via de poort die op het oosten uitzag [...] en de heerlijkheid van de HEER had het huis vervuld. (Ezechiël 43:1–2, 4–5)

Lees het zorgvuldig. Dezelfde richting. Dezelfde poort. Dezelfde Heerlijkheid. Dezelfde tempel — in Ezechiëls visioen, de sabbat-millenniale tempel van de vernieuwde aarde. Onze Vader, Die 2.500 jaar lang de kalender heeft beheerd van buiten de geografie van Zijn eigen heilige grond, neemt op de morgen waarop de Goel thuiskomt opnieuw Zijn intrek.

De vier gezichten van Exodus 34 zijn nog steeds de vier gezichten. Onze Vader is nog steeds Onze Vader, de Architect, de Soeverein, de Verbond-sluiter. Maar de geografie haalt de Persoon in. De God Die in de hemelen heeft gewoond en door Zijn Geest tussen Zijn kandelaren heeft gewandeld, wandelt, op die morgen, opnieuw over de vloer van Zijn eigen tempel.

De vlag staat weer op het paleis.

Het bruiloftsmaal op de vernieuwde aarde

De zeventigste week is gesloten. De schalen van Openbaring 16 — uitgegoten in het slotvenster van 45 dagen, van dag 1290 tot dag 1335 — hebben hun werk gedaan. Het koninkrijk van de bezetter is verbroken. De twee beesten van Openbaring 13 zijn levend in de poel van vuur geworpen. De draak is gebonden en 1.000 jaar lang in de afgrond geworpen, door de hand van dezelfde engel die in Openbaring 20 de sleutels van de bodemloze put bij zich droeg.

De Bruid stijgt af.

Het bruiloftsmaal van het Lam, in de hemel aangezegd (Openbaring 19:7-9), wordt nu aangericht. De Bruid en de Bruidegom nemen hun intrek op de grond die voor hen werd gemaakt, samen met Onze Vader, van Wie de Heerlijkheid is teruggekeerd naar Zijn eigen stad.

Het feest Sukkot, dat tweeënhalf millennium lang als een eenwekelijkse jaarlijkse herinnering was gehouden, opent op de historische schaal. Zie, de tent van God is bij de mensen en Hij zal bij hen wonen, en zij zullen Zijn volk zijn, en God Zelf zal bij hen zijn en hun God zijn (Openbaring 21:3). Het Loofhuttenfeest — het feest van JHWH Die intrekt — loopt vanaf het najaar van 2034 vooruit door de 1.000 jaar van de duizendjarige regering heen.

Het slothoofdstuk van Zacharia beschrijft de nieuwe regeling:

Het zal geschieden dat al de overgeblevenen van alle heidenvolken die tegen Jeruzalem opgerukt zijn, van jaar tot jaar zullen opgaan om zich neer te buigen voor de Koning, de HEER van de legermachten, en om het Loofhuttenfeest te vieren. Het zal geschieden dat er geen regen zal vallen op hem die uit de geslachten van de aarde niet zal opgaan naar Jeruzalem om zich voor de Koning, de HEER van de legermachten, neer te buigen. (Zacharia 14:16–17)

Jaarlijkse pelgrimstocht naar Jeruzalem, door elke natie op aarde, voor het Loofhuttenfeest. Het pelgrimsfeest waarvoor de Galilese boer van hoofdstuk negen driemaal per jaar de weg had gelopen, wordt, in de millenniale economie, het jaarlijkse feest van de hele planeet. JHWH Die bij de mensen woont is het feest waar de meesterklok vanaf Adam naar heeft gewezen. De slotdag van de wijzerplaat opent op het feest zonder einde.

De boom hersteld

Er is nog één slotbeeld dat Onze Vader aan het einde van Zijn eigen boek heeft geplaatst.

In Genesis 3, na de val, zette Onze Vader een wachter bij de ingang van Eden — de cherubs met een vlammend zwaard, dat heen en weer bewoog, om de weg naar de boom van het leven te bewaken (Genesis 3:24). De boom werd onttrokken. De weg naar de boom werd verzegeld. De kinderen van Adam leefden de volgende 6.000 jaar onder een vloek die geen menselijke bedevaart kon opheffen. De weg naar huis was gesloten.

In de slottwee hoofdstukken van Openbaring komt de boom terug.

En hij liet mij een zuivere rivier zien, van het water van het leven, helder als kristal, die uit de troon van God en van het Lam kwam. In het midden van haar straat en aan de ene en de andere zijde van de rivier bevond zich de Boom van het leven, die 12 vruchten voortbrengt — van maand tot maand geeft Hij Zijn vrucht. En de bladeren van de boom zijn tot genezing van de heidenvolken. (Openbaring 22:1–2)

De rivier stroomt uit de troon. De boom staat aan weerszijden van de rivier. 12 vruchten. Eén voor elke maand van het jaar. De bladeren zijn tot genezing van de heidenvolken — dezelfde naties die onder de lange gevangenschap van het heidense tijdperk getuchtigd waren, nu verzameld onder de schaduw van de boom die Onze Vader aan Adam had onttrokken.

De val is omgekeerd. De boom is hersteld. Het vlammend zwaard dat de ingang bewaakte, is opzij gelegd. De cherubs — dezelfde wezens van wie de beelden op het binnengordijn van de tempel waren geborduurd — staan bij de rivier, getuigen van de huishouding die thuiskomt.

Dat is het slotbeeld van de wijzerplaat. Een rivier. Een boom. Een troon. Een geheelde planeet. Een Bruid aan de zijde van haar Echtgenoot. Een Vader van Wie het aangezicht weer zichtbaar is over de grond die Hij heeft gemaakt.

De zes taken van Daniël 9:24

Hoofdstuk zeven liep door het meestercontract van 490 jaar. Daar overhandigde Gabriël, in een Babylonische studeerkamer omstreeks 538 v.Chr., aan Daniël zes opdrachten als de taakomschrijving van de 70 weken:

Opdracht	Hebreeuws	Betekenis
De overtreding te beëindigen	lekalle ha-pesha	De opstand tot zijn afsluiting brengen
De zonden te verzegelen	ulehatem chattaot	Het kosmische grootboek dichtzegelen
De ongerechtigheid te verzoenen	ulekapper avon	De juridische prijs betalen
Een eeuwige gerechtigheid tot stand te brengen	ulehavi tsedek olamim	Een gerechtigheid inluiden die niet erodeert
Visioen en profeet te verzegelen	velachtom chazon ve-navi	Elke Oudtestamentische voorzegging tot vervulling brengen
De Heiligheid van heiligheden te zalven	velimshoach kodesh kodashim	De uiteindelijke woning van God bij de mens consacreren

Drie van de zes werden aan het kruis voltooid. De ongerechtigheid verzoenen werd betaald in bloed op Pascha 31. De zonden verzegelen werd verzegeld in het kosmische grootboek toen de speer van de centurion de zijde van het Lam opende. Eeuwige gerechtigheid werd ingeluid bij de Opstanding, bij het begin van de dag van de Eerstelingen.

Drie van de zes niet.

De overtreding beëindigen kon niet worden voltooid totdat de lange gevangenschap haar loop had voltooid. Visioen en profeet verzegelen kon niet worden voltooid totdat elke profetie was geland. De Heiligheid van heiligheden zalven kon niet worden voltooid totdat de woning van God bij de mens op de vernieuwde aarde was geconsacreerd.

Op Hoshana Rabbah 2034 sluiten alle drie.

De overtreding is beëindigd — de bezetter is verdwenen, de draak is gebonden, de opstand van het ras van Adam is tot zijn afgesproken einde gebracht. Visioen en profeet zijn verzegeld — elk woord dat de profeten hebben doorgegeven, is geland, en de profetische bibliotheek sluit omdat er geen toekomst meer is om te voorzeggen. De Heiligheid van heiligheden is gezalfd — de woning van God bij de mensen is geconsacreerd door de Heerlijkheid die door de Oostpoort terugkeert.

De 490 jaar van Gabriëls contract sluiten. Niet — dit boek zegt het één keer duidelijk — op de dag: het meestercontract van hoofdstuk zeven levert jaar-precisie, en de slotdag van de wijzerplaat rust bovendien op de kalender-vooronderstelling die hoofdstuk 12 hardop heeft uitgesproken. Wat sluit, sluit op het jaar en op het feest. Zes taken voltooid. De handtekening op het contract geëerd.

Een Bruid aan de zijde van haar Echtgenoot

Laat me dit hoofdstuk afsluiten waar ik elk hoofdstuk wil afsluiten — bij wat de morgen van Zijn komst betekent voor de lezer op de bladzijde.

Je leest deze alinea in het slotdecennium van de lange verloving. De man op de Scopusberg is, volgens de projectie van de meesterklok, een paar korte jaren verwijderd van de dageraad waar hij doorheen wacht. De Bruid heeft 2.000 jaar aan haar jurk geweven. De beker die in de bovenzaal werd beloofd, heeft onaangeraakt op tafel gestaan. De timmerman uit Nazareth, Die 20 eeuwen geleden uit Zijn eigen afscheidsmaaltijd weg liep om een plaats te bereiden, heeft al die tijd aan het bouwproject gewerkt.

De morgen waarop de Goel thuiskomt, is de morgen waarop het lange verhaal sluit.

Het is ook de morgen waarop het lange verhaal opent.

Een lezer die de architectuur van dit boek voor het eerst tegenkomt, vertraagt vaak bij de slotdag en vraagt wat er daarna komt. Het antwoord is meer dan de menselijke verbeelding kan bevatten. Het sabbat-millennium is niet het einde van de meesterklok; het is de zevende dag van de meesterklok. De zevende dag is de dag waarvoor de voorgaande zes dagen werden gemaakt. Het sabbat-millennium opent zich op de nieuwe hemel en nieuwe aarde — de verdere inwoning van God bij Zijn Bruid die niet 1.000 jaar loopt, maar voor de niet-vervagende eindeloosheid van Zijn eigen Persoon. De slotdag van de wijzerplaat is de drempel van een eeuwigheid die geen hoofdstuk van enig boek kan beschrijven.

Wat wél te beschrijven valt, is de morgen. Een Bruid die afstijgt aan de voet van een bergrug. Een Bruidegom van Wie de voeten zojuist geland zijn op de geografie waaruit Hij vertrokken was. Een poort die geopend is. Een muur van de lange middag die gebroken is. Een Vader van Wie de Heerlijkheid is teruggekeerd door dezelfde poort waardoor Hij Zich had teruggetrokken. Een bruiloftsfeest dat doorloopt in een duizendjarig Loofhuttenfeest. Een boom die hersteld is aan een rivier die uit een troon stroomt. Een geheelde planeet. Een schepping die zuchtend onder de slavernij van het bederf gebogen heeft gestaan, bevrijd tot de vrijheid van de kinderen van God.

Dat is de morgen waarin je achterkleinkinderen mogen leven. Volgens de projectie van de meesterklok mag jij erin leven. Onze Vader, Die van Adam af elke afspraak heeft nagekomen, komt ook deze na.

Wat verandert dat?

Het verandert hoe je je eigen huishouding leest. De kleine gehoorzaamheden van de jaren waarin je nu leeft, zijn de draden van de jurk die je aan tafel zult dragen. Het geduld dat je oefent in de lange strekking van de verloving is de discipline van een Bruid die weet dat het bouwproject bijna voltooid is. De schemerige seizoenen van de lange middag — de teleurstellingen, de onbeantwoorde gebeden, de trage slijtage van de jaren — zijn de eeuwen van de muur van Suleiman in persoonlijke miniatuur. Zij zijn de lange gevangenschap van een eerlijke huishouding die op de dageraad wacht. Zij zijn niet het einde. Onze Vaders voetstap ligt op de bergrug.

Het verandert hoe je het lijden leest dat je hebt gedragen. De man op de Scopusberg heeft niet geslapen. Het orthodoxe overblijfsel in Bozra heeft door de 40 dagen heen gevast. De Bruid, rijdend achter haar Echtgenoot op die morgen, draagt het linnen geweven uit elk gebed waarvan niemand in je leven ooit wist dat je het bad. Onze Vader mist niets. De draad die je in de schemerige uren hebt geweven, is op deze morgen eindelijk zichtbaar in het daglicht aan de tafel.

Het volgende hoofdstuk is het laatste hoofdstuk van het boek. Het verlengt de architectuur niet; de architectuur is voltooid. Wat resteert, is één kort woord aan de huishouding die op de bladzijde staat. De kalender van Onze Vader is van begin tot eind bekeken. Hij bleek elke afspraak na te komen, van Adam tot de sluiting van de wijzerplaat. De lange brug van het kruis tot de morgen van de terugkeer is doorlopen. De resterende vraag is wat een huishouding die in het slotdecennium staat, moet doen met wat zij zojuist heeft gelezen.

Het volgende hoofdstuk is voor de huishouding. Het is de pastorale afsluiting. Het is wat het lange verhaal van je vraagt, in de nacht vóór de dageraad.