خزمەتکارەکە لە بەردەرگادا

لە تەوراتی موسادا ڕێنماییەک هەیە ئەوەندە سەیر و ئەوەندە جوانە کە دەبێت دوو جار بیخوێنیتەوە. دەربارەی کۆیلەیەکە کە دەتوانێت ئازاد بێت — و ڕەتی دەکاتەوە.

کۆیلەیەکی عیبری شەش ساڵ خزمەتی دەکرد؛ لە ساڵی حەوتەمدا دەیتوانی بڕوات، ئازاد و بەخۆڕایی (دەرچوون ٢١:٢). بەڵام یەک ئاڵۆزی هەبوو. ئەگەر گەورەکەی ژنێکی پێدابا، و منداڵ لەدایک بووبان، ئەوا ئەو ژن و منداڵانە موڵکی گەورەکە دەمانەوە. ئەو کاتە پیاوەکە لەبەردەم هەڵبژاردنێکی دڵبڕدا دەوەستا: ئازادییەکەی بگرێت و بە تەنها بڕوات — یان بمێنێتەوە، وەک کۆیلە، لە پێناوی ئەودا.

و ئەگەر دووەمیانی هەڵبژاردبا، دەبوو بە دەنگی بەرز بیڵێت، لەبەردەم شایەتاندا: «من گەورەکەم، ژنەکەم و منداڵەکانم خۆشدەوێت؛ نامەوێت وەک پیاوێکی ئازاد بڕۆم» (دەرچوون ٢١:٥). ئەو کاتە دەیانبردە بەردەرگاکە، بۆ لای چوارچێوەی دەرگا، و گەورەکەی درەوشێکی هەڵدەگرت و گوێی کون دەکرد. کونێک، بۆ هەموو ژیانی بینراو. بۆ جیهانی دەرەوە نیشانەی کۆیلەیەک، نزمترین شت کە مرۆڤێک دەتوانێت بیبێت. بەڵام لە ڕاستیدا نیشانەی خۆشەویستییەک کە ئازادی بەردا بۆ ئەوەی ناچار نەبێت دەست لە خۆشەویستەکەی بەربدات.

ئەوەتا پێشتر لەوێ وەستاوە، لای چوارچێوەی دەرگا.

ئەو خزمەتکارەی کە ڕاینەکرد

«خۆی بەتاڵ کرد بە وەرگرتنی شێوەی کۆیلەیەک» (فیلیپی ٢:٧). ئەمە وێنەی خواپەرستانە نییە. قووڵترین ڕاستییە دەربارەی ئەوەی لەسەر خاچ ڕوویدا.

مەسیح مافی تەواوی هەبوو ئازاد بڕوات. هیچ شتێک بە ئێمەوە نەیدەبەست. دەیتوانی ئاسمان بگرێت، شکۆ بگرێت، و مرۆڤایەتی کەوتوو بەو شێوەیە بەجێ بهێڵێت کە بوو — بووکێکی شکاو لە مردووخانەیەکدا. هیچ یاسایەک، هیچ هێزێک، هیچ پێویستییەک ناچاری نەکرد تەنانەت یەک پلە دابەزێت.

لە جیاتی ئەوە ئێمەی هەڵبژارد. و ڕێگای دا بزمار بکرێت — نەک لە چوارچێوەی دەرگایەک، بەڵکو لە خاچێک. خاچ لە جیهانی ڕۆمانیدا ئەمەی دەگەیاند: سزای کۆیلەکان بوو، شەرمەزارترین مردن کە ئیمپراتۆریەت دەیناسی، تەرخانکراو بۆ ئەوانەی بە تەواوی لە خوارەوە بوون. بە ئاشکرا هەڵواسراو وەک نزمترینی هەمووان. و لەگەڵ ئەوەشدا هەر بزمارێک ڕاگەیاندنی خۆشەویستی بوو، بە دەنگی بەرز، بۆ هەموو گەردوون: نامەوێت بەبێ ئەو ئازاد بڕۆم.

لەوێ دەنگدانەوەی عەدەن دەبیسترێت. ئادەمی یەکەم لەگەڵ بووکە کەوتووەکەیدا خواردی و بەم شێوەیە خۆی بە کەوتنی ئەوەوە بەست. ئادەمی دوایین خۆی بە بووکەکەیەوە بەست بە مردن لە پێناوی ئەودا. یەکێکیان دەستی درێژ کرد بۆ بەرە قەدەغەکراوەکە؛ ئەوی دیکە دەستەکانی درێژ کرد بۆ بزمارەکان. یەکێکیان ئەوەی برد کە هی ئەو نەبوو. ئەوی دیکە بەخشی، بۆ ئەوەی بووکەکەی بپارێزێت.

ئەو نیشانەی هەرگیز نامرێت

و وردەکارییەکی کۆتایی لە یاسا کۆنەکەدا هەیە، ڕەنگە جوانترینیان. گوێ کونکراوەکە چاک دەبووەوە، بەڵام کونەکە دەمایەوە. بە درێژایی ژیان. برینی خۆشەویستی ڕەزامەند هەرگیز نەسڕایەوە.

لای ئەویش ئاوایە. کاتێک لە مردن هەستایەوە، لە جەستەیەکی شکۆداردا کە بە ناو دیوارەکاندا دەڕۆیشت، هێشتا برینەکانی هەڵدەگرت. «پەنجەت بهێنە ئێرە و سەیری دەستەکانم بکە،» بە تۆماسی فەرموو (یۆحەنا ٢٠:٢٧). و لە دڵی ئاسماندا، لەسەر تەختی گەردوون، هەتا هەتایە «بەرخێک، وەستاو وەک سەربڕدراو» وەستاوە (ئاشکرابوون ٥:٦). برینەکان نەسڕاونەتەوە. شکۆدار کراون. بۆ هەمیشە بووک لەسەر دەستەکانی پاشاکەی نیشانەکانی ئەو کۆیلەیە دەبینێت کە نەیویست ڕابکات.

دەیتوانی ئازاد بڕوات. بزمارەکانی هەڵبژارد. چونکە نەیدەویست تۆ بەجێ بهێڵێت.

---

قووڵبوونەوە — یاسای کۆیلەی ڕەزامەند

ڕێنماییەکە ڕێک لە سەرەتای ئەو کتێبی یاسایەدایە کە دوای دە ڕاسپاردەکە دێت — یەکەمین کەیس کە خودا دوای کێوی سینا دەیکاتەوە (دەرچوون ٢١:٢–٦). ئەمە لە خۆیدا سەرنجڕاکێشە: پێش ئەوەی شتێک دەربارەی دزی، کوشتن یان موڵک ڕێک بخرێت، باسی کۆیلەیەکە کە دەتوانێت ئازاد بێت. و یاساکە بەرەو ساتێک دەڕوات کە چاوەڕوانی ناکەیت.

ڕەوتەکە، هەنگاو بە هەنگاو. کۆیلەیەکی عیبری — وشە عیبرییەکە evedە — شەش ساڵ خزمەت دەکات، و لە حەوتەمدا ئازاد دەردەچێت، بەخۆڕایی (٢١:٢). ئەگەر بە تەنها هاتبێتە ژوورەوە، بە تەنها دەڕوات؛ ئەگەر پێشتر ژنی هێنابێت، ژنەکەی لەگەڵیدا دەڕوات (٢١:٣). بەڵام ئێستا دەقە مەفسەڵییەکە دێت: ئەگەر گەورەکە لەو ساڵانەدا ژنێکی پێدابێت، و ئەو کوڕ یان کچی بووبێت، ئەوا ئەو ژن و منداڵانە موڵکی گەورەکە دەمێننەوە — و پیاوەکە بە تەنها دەچێتە ناو ئازادییەوە (٢١:٤). ئازارەکە لەوێدایە. ئەو ئازادییەی مافی هەیە، تەنها دەتوانێت بیگرێت بە بەجێهێشتنی هەموو ئەوەی خۆشی دەوێت.

و پاشان، ئایەتی ٥، چاوەڕواننەکراوەکە. کۆیلەکە دەتوانێت بڵێت: «من گەورەکەم، ژنەکەم و منداڵەکانم خۆشدەوێت؛ نامەوێت وەک پیاوێکی ئازاد بڕۆم.» لەو ڕستەیەدا هیچ وشەیەکی زۆرلێکردن نییە. کەس ناچاری ناکات بمێنێتەوە؛ یاساکە ڕێک مافی تەواوی پێدەدات بڕوات. دەمێنێتەوە، و بە ڕاشکاوی لە پێناوی ئەودا دەمێنێتەوە. ئەمە ملکەچی لە ناچارییەوە نییە، بەڵکو هەڵبژاردنێکی خۆشەویستییە، بە دەنگی بەرز لەبەردەم شایەتاندا دەربڕدراو.

و ئەو هەڵبژاردنە مۆرێکی جەستەیی و مانەوەیی وەردەگرێت (٢١:٦). گەورەکە دەیبات «بۆ لای خودا» — عیبرییەکە بە واتای وشەیی دەڵێت el-ha'elohim، لەبەردەم خودا، لەبەردەم ڕووی دادوەراندا، و کەواتە لە دۆخێکی ڕەسمی و پەیمانیدا. پاشان دەبردرێتە بەردەرگا یان چوارچێوەی دەرگا، و گەورەکە بە درەوشێک گوێی کون دەکات. و پاشان نووسراوە: خزمەتی دەکات le'olam — «هەتا هەتایە»، بە درێژایی ژیان. ئەو گوێیەی بیستی «دەمەوێت بمێنمەوە» بۆ هەمیشە بە بەڵگەی ئەو وشەیە نیشان دەکرێت.

سێ شت دەمێننەوە، چونکە هەر سێکیان دواتر لە خزمەتکارەکەدا دەگەڕێنەوە. یەک: لێرەدا کەسێک وەستاوە کە مافی تەواوی ئازادی هەیە و لە خۆشەویستییەوە بەری دەدات. دوو: نەک سەرەڕای بووکەکە دەیکات، بەڵکو لە پێناوی ئەودا — ئەو هۆکارەکەیە، نەک بەربەستەکە. سێ: لای چوارچێوەی دەرگا مۆر دەکرێت، بە گۆشتی کونکراو، هەتا هەتایە. ئەمانە وردەکاری ڕێکەوت نین. شێوەی خۆشەویستییەکە کە بە خواستی خۆی خۆی دەبەستێت.

بە ڕاستگۆیی یەکسەر ڕووناکی بەرامبەرەکەشی بۆ زیاد دەکەم، چونکە ئەگینا لە خودی دەقەکە جوانتری دەکەم. لە لێکدانەوەی جولەکەدا (وەک لە تەلموددا، قیدوشین ٢٢ب، بە ناوی یۆحانان بەن زەکای) ئەو گوێ کونکراوە ڕێک بە تاریکی دەخوێندرێتەوە: ئەو گوێیەی لە سینا بیستی «چونکە ئیسرائیلییەکان خزمەتکاری منن» (لێڤییەکان ٢٥:٥٥) لەگەڵ ئەوەشدا گەورەیەکی نزمتری هەڵبژاردووە، و بۆیە نیشان دەکرێت — بە نزیکەیی وەک سەرزەنشتێک. کەواتە واتا سادە و یەکەمەکەی وێنەکە هۆشیارانەیە، نەک بەرزکراوە. ئەوەی مزگێنی پێی دەکات هەڵگەڕانەوەیەکە: هەمان بەستنەوە، ئێستا وەک هەڵبژاردنی بەڕێز و خۆویستانەی خۆشەویستی خزمەتکارەکە دەخوێندرێتەوە. ئەمە مۆڵەت نییە بۆ ئەوەی هەموو ئەوەی بتەوێت تێیدا دابنێیت — ئەو جۆرە هەڵگەڕانەوەیەیە کە خودی کتێبی پیرۆز زۆر جار دەیکات (مارەکە لە چۆڵەوانیدا دەبێتە نیشانەی ڕزگاری، یۆحەنا ٣:١٤). بەڵام ئاستەکە دیاری دەکات: ئەمە خوێندنەوەیەکی بنەماداری وێنەکەیە، نەک واتای وشەییەکەی.

قووڵبوونەوە — شێوەی کۆیلە و سزای کۆیلە

ئەوەی دەتوانین خزمەتکارەکەی لای چوارچێوەی دەرگا لە مەسیحدا بخوێنینەوە، بیرۆکەیەکی خواپەرستانە نییە کە ئێمە لە دەرەوە دایبنێین. پۆڵس خۆی ڕۆڵەکە دادەنێت. دەنووسێت کە کوڕەکە، «لە شێوەی خودادا» (morphē theou)، پێویست نەبوو یەکسانی لەگەڵ خودا وەک دەستکەوتێک چنگی لێبدات، بەڵکو «شێوەی کۆیلەیەک» — morphē doulou — وەرگرت (فیلیپی ٢:٦–٧). نەک ڕواڵەتی خزمەتکارێک بە گشتی، بەڵکو doulosێک، کۆیلەیەک، کەسێک کە بە تەواوی لە خوارەوە بوو و هیچ مافێکی خۆی نەبوو. و پەیمانی نوێ دەزوویەکی دووەمی پێوە دەبەستێت: خزمەتکارەکە — eved — لە ئیشایادا، کە «بەرهەڵستی نەکرد» و پشتی دا بەوەی لێی دەدا (ئیشایا ٥٠:٥–٦)، و کە لە کۆتاییدا وەک بەرخێک بۆ سەربڕین بردرا (ئیشایا ٥٣:٧). کۆیلە و خزمەتکار هەمان هێڵن، و ئەو هێڵە ڕاستەوخۆ بەرەو خاچ دەڕوات.

و ڕێک لێرەدا پەیوەندی لەگەڵ دەرچوون ٢١ تیژتر دەبێت لەوەی بیری لێ بکەیتەوە. چونکە ئەم کۆیلە-خزمەتکارە چۆن مرد؟ «گوێڕایەڵ بوو هەتا مردن، بەڵێ، مردن لەسەر خاچ» (فیلیپی ٢:٨). لە جیهانی ڕۆمانیدا لەخاچدان تەنها لەسێدارەدانێکی ترسناک نەبوو — بە تایبەتی servile supplicium بوو، سزای کۆیلەکان. مێژوونووس مارتن هێنگل لە لێکۆڵینەوەکەیدا دەربارەی لەخاچدان ئەمەی بە وردی نیشان داوە: خاچ ئەوەندە شەرمەزارکەر بوو، ئەوەندە بە نزمترین چینەوە بەستراو بوو، کە هاوڵاتییەکی ڕۆمانی لە بنەڕەتدا نەدەبوو بەری بکەوێت. ئەو مردنە بوو کە دەتدا بە کۆیلەیەک. کەواتە ئەو کوڕەی شێوەی کۆیلەی وەرگرت، ئەو شێوەیەی هەتا مردنی کۆیلەش شوێن کەوت — بە ئاشکرا بزمارکراو، وەک نزمترینی هەمووان پیشاندراو، ڕێک وەک چۆن کۆیلە ڕەزامەندەکە بە ئاشکرا لای چوارچێوەی دەرگا کون دەکرا، لەبەردەم چاوی هەمووان نیشانەی کۆیلایەتی هەڵدەگرت.

ئێستا دوو ئادەمەکە لە تەنیشت یەکتر دابنێ، چونکە لێرەدا هەموو چیرۆکەکە یەکتر دەگرن. ئادەمی یەکەم ئازاد بوو، تاجدارکراو، بە بووکێکەوە لە کەلەکەی خۆیەوە. کاتێک خواردی، حەوا پێشتر کەوتبوو؛ لەگەڵیدا خواردی، و بەم شێوەیە خۆی بە کەوتنی ئەوەوە بەست. ئادەمی دوایین پێچەوانەکەی کرد. مافی هەبوو ئازاد بڕوات، و خۆی بە بووکەکەیەوە بەست — نەک بەوەی لەگەڵیدا چنگ لێبدات، بەڵکو بە مردن. یەکەمیان دەستی درێژ کرد بۆ ئەوەی شایستەی نەبوو و بووکەکەی لەدەستدا؛ ئەوی دیکە دەستەکانی درێژ کرد بۆ بزمارەکان و بووکەکەی بەدەست هێنا. یەکێکیان برد و کەوت. ئەوی دیکە خۆی بەخشی، بۆ ئەوەی ئەو بپارێزێت — و ڕێک بەهۆی ئەوەوە بەرز کرایەوە (فیلیپی ٢:٩). کونکردنەکە لەسەر دار بەرامبەری چنگ لێدانەکەیە لە باخچەدا.

و پاشان کۆتاییەکە، ئەو وردەکارییەی هەموو پەیوەندییەکە مۆر دەکات: نیشانە مانەوەییەکە. گوێ کونکراوەکەی کۆیلە ڕەزامەندەکە چاک بووەوە، بەڵام کونەکە مایەوە — le'olam، هەتا هەتایە، برینێک کە هەرگیز نەسڕایەوە. لای خزمەتکارەکەش ئاوایە. کاتێک هەستایەوە، لە جەستەیەکدا کە بە ناو دیوارەکاندا دەڕۆیشت، هێشتا برینەکانی هەڵدەگرت: «پەنجەت بهێنە ئێرە و سەیری دەستەکانم بکە،» بە تۆماسی فەرموو (یۆحەنا ٢٠:٢٧). و لە دڵی ئاسماندا، لەسەر تەخت، هەتا هەتایە «بەرخێک، وەستاو وەک سەربڕدراو» وەستاوە (ئاشکرابوون ٥:٦) — نەک بەرخێک کە سەربڕدرابوو و دیسان بە تەواوی چاک بووەتەوە، بەڵکو بەرخێک کە نیشانەکانی سەربڕینەکەی بۆ هەمیشە بە بینراوی هەڵدەگرێت. گوێ کونکراوەکە و برینە پارێزراوەکان هەمان شت دەگێڕنەوە: ئەو خۆشەویستییەی بە خواستی خۆی خۆی بەست، نیشانەیەک بەجێ دەهێڵێت کە ناسڕدرێتەوە. شکۆدار دەکرێت. بەڵگەی هەتاهەتایی ئەوەیە کە ئەو خۆی بەخشی.

لە کۆتاییدا، بە ڕاستگۆیی دەربارەی ئەوەی ئەمە چییە و چی نییە. پەیمانی نوێ لە هیچ شوێنێکدا دەرچوون ٢١ بە ڕاشکاوی وەک نموونەی مەسیح ناگێڕێتەوە — بە پێچەوانەی ئەفەسۆس ٥، کە پەیدابوون ٢ وشە بە وشە دەگێڕێتەوە و دەیبەستێتەوە بە مەسیح و کڵێسا. کەواتە ئەمە دەقی بەڵگە نییە کە کەسێکی پێ گیر بکەیت. هاوتەریبییەکی بەهێزی هێڵەکانە: شێوەی کۆیلە کە پۆڵس خۆی ناوی دەبات (فیلیپی ٢:٧)، خاچ وەک سزای کۆیلە کە بە مێژوویی جێگیرە، کونکردنەکە و برینە مانەوەییەکە (یۆحەنا ٢٠:٢٧؛ ئاشکرابوون ٥:٦)، خۆویستی لە خۆشەویستییەوە کە ڕێک جووڵەی فیلیپی ٢ە. هیچ کام لەو دەزووانە بە وشەیەکی ڕێکەوت هەڵنەواسراوە؛ بە یەکەوە شێوازێک پێکدەهێنن. و ئەو شێوازە — یاسایەک کە «سێبەری شتە داهاتووەکانە» (عیبرانییەکان ١٠:١) بخوێنیتەوە لەسەر ئەوەی کە دەهات — ڕێک ئەو جۆرە خوێندنەوە چینچینەیە کە پۆڵس و خودی عیسا بەردەوام بەکاری دەهێنن (یەکەم کۆرنتیۆس ١٠:١١؛ گەلاتیا ٤:٢١–٣١؛ لۆقا ٢٤:٢٧). نە فێڵی وشە، نە هەڕەمەکی، بەڵکو سێبەرێکی بنەمادار و بەهێزی مزگێنی: خاچ وەک بەستنەوەی خۆویستانەی کۆیلەکە، لە خۆشەویستییەوە، لە پێناوی بووکدا.

---

دەیتوانی ئازاد بڕوات. ڕێگای دا لای چوارچێوەی دەرگای خاچێک کون بکرێت، و نیشانەکان هەتا هەتایە هەڵدەگرێت. نەک لەبەر ئەوەی ناچار بوو — چونکە نەیدەویست تۆ بەجێ بهێڵێت.

---