چنگ لێدان و بەخشین

سێ بوونەوەر لەبەردەم هەمان تاقیکردنەوەدا وەستان: وەک خودا بوون. دووانیان چنگیان لێدا. یەکێکیان بەخشی.

یەکەمیان، بەپێی خوێندنەوە کۆنەکەی ئیشایا ١٤، فریشتەیەکی ڕووناکی بوو، جوانترین ئەوەی خودا هەرگیز دروستی کرد. و لە قووڵایی ناخیدا یەک بیرۆکە چەکەرەی کرد، پێنج جار دەربڕدراو وەک پەیژەیەک کە بەرەو سەرەوە دەڕوات: «سەردەکەومە ئاسمان. تەختەکەم لە سەرووی ئەستێرەکانی خوداوە بەرز دەکەمەوە. لەسەر کێوی کۆبوونەوە دادەنیشم. لە سەرووی هەورەکانەوە سەردەکەوم. خۆم وەک خودای هەرەبەرز لێدەکەم» (ئیشایا ١٤:١٣–١٤). پێنج جار «دەکەم»، هەر پلەیەک بەرزتر، دەستێک کە درێژ دەبێت بۆ تاجێک کە هی ئەو نەبوو. و کاتێک لە کۆتاییدا چنگی لێدا — کەوت. «چۆن لە ئاسمانەوە کەوتیت، ئەی ئەستێرەی بەیان» (١٤:١٢). چنگ لێدان بەرەو سەرەوە بوو بە کەوتن بەرەو خوارەوە، و هەرگیز لە کەوتن نەوەستاوە.

دووەمیان مرۆڤێک بوو لە باخچەیەکدا. هەمان بانگی فریودەر، ئێستا لە دەمی مارێکەوە: «وەک خودا دەبن» (پەیدابوون ٣:٥). و مرۆڤ، کە پێشتر ئەوە بوو — هەڵگری وێنە، جێگری پاشا، تاجدارکراو — دەستی درێژ کرد بۆ زیاتر، و چنگی لە بەرەکە دا. و ئەویش کەوت، و هەموو بەدیهێنراوێکی لەگەڵ خۆیدا ڕاکێشایە ناو کەوتنەکەیەوە.

دوو جار هەمان جووڵە: چنگ لێدان بەرەو سەرەوە، کەوتن بەرەو خوارەوە. ئەو جووڵەیە دەمێنێتەوە، چونکە کەسی سێیەم ڕێک پێچەوانەکەی دەکات، و ڕزگاری هەموو شتێک لەوەدایە.

ئەو چنگی لێنەدا — ئەو دەستی لێ بەردا

لێرەدا سەرسوڕهێنەرترین ڕستەکان دێن کە پۆڵس هەرگیز نووسیونی، چونکە کێشکردنی گەردوون لێرەدا هەڵدەگەڕێتەوە:

«ئەوەی لە شێوەی خودادا بوو، لەگەڵ خودا یەکسان بوونی بە تاڵانکردن نەزانی، بەڵکو خۆی بەتاڵ کرد بە وەرگرتنی شێوەی کۆیلەیەک [...] و لە دەرکەوتنیدا بووە مرۆڤ، خۆی نزم کردەوە و گوێڕایەڵ بوو هەتا مردن، بەڵێ، مردن لەسەر خاچ» (فیلیپی ٢:٦–٨).

لەوێ نووسراوە، بە یەک هەناسە. فریشتەکە چنگی لە یەکسانییەک دا کە خاوەنی نەبوو. مرۆڤ چنگی لە یەکسانییەک دا کە لێی قەدەغە بوو. بەڵام مەسیح، کە بەڕاستی خاوەنی یەکسانی لەگەڵ خودا بوو، وەک دەستکەوتێک بە توندی نەیگرت. دەستی کردەوە و دەستی لێ بەردا. یەکێکیان بە زۆر سەرکەوت؛ ئەوی دیکە لە خۆشەویستییەوە دابەزی.

و پاشان ناوکی هەموو مێژوو دێت: «لەبەر ئەوە خوداش زۆر بەرزی کردەوە و ناوێکی پێبەخشی لە سەرووی هەموو ناوێکەوە» (٢:٩).

ئەو وشە بچووکە «لەبەر ئەوە» مەفسەڵێکە کە شانشینی لەسەر دەسووڕێتەوە. نەک سەرەڕای دابەزینەکە بەرز کرایەوە — بەهۆی دابەزینەکە. ڕێگای سەرەوە، بۆ یەکەم جار لە مێژوودا، ڕاستەوخۆ بە ناو ڕێگای خوارەوەدا دەڕۆیشت. تەخت نەبووە دەستکەوتێک کە چنگی لێ بدەیت، بەڵکو دیارییەک کە وەریدەگریت دوای ئەوەی دەستەکانت بە تەواوی کردبێتەوە.

یاسای شانشینی پێچەوانە

لێرەدا یاسایەک دەکرێتەوە کە دژ بە هەموو ئەوەیە ئەم جیهانە فێرت دەکات. جیهان هاوار دەکات: چنگ لێبدە، سەربکەوە، بە توندی بگرە، وا بکە بگەیتە سەرەوە. شانشینی پێچەوانەکەی چپە دەکات: ببەخشە، دابەزە، دەست لێ بەردە، و متمانە بکە.

شەیتان بە چنگ لێدان هەرگیز ئەوەی نەبوو کە دەیویست — هەتا ئەمڕۆش دەکەوێت. مەسیح بە دەست لێبەردان هەموو ئەوەی وەرگرت کە دڵی ئارەزووی دەکرد: ناوێک لە سەرووی هەموو ناوێکەوە، تەختێک لە سەرووی هەموو تەختەکانەوە، و — دوو دیارییەکە — تاجێک و بووکێک.

ئەوەی چنگی لێ دەدەیت، لە دەستت دەردەچێت. ئەوەی لە دەستەکانی ئەودا دەستی لێ بەردەدەیت، دەگەڕێتەوە بۆت، بە شکۆوە.

ئەمە قسەی سەر تابلۆی دیوار نییە. ئەمە شێوەی خودی خاچە، لە بەرددا هەڵکۆڵراوە لەسەر گردێک. و ئەمە، بتەوێت گوێی لێ بگریت یان نا، تاکە ڕێگایە کە تۆش هەرگیز پێیدا دەسەڵاتدار دەبیت: نەک بە هەڵکەوتن بەرەو سەرەوە، بەڵکو بە دابەزین لەگەڵ ئەودا. ئەو دەنکەی دەکەوێتە ناو خاکەوە، بەرهەم دەدات. ئەو دەنکەی خۆی دەگرێت، بە تەنها دەمێنێتەوە.

---

قووڵبوونەوە — حەوت پلە بەرەو خوارەوە، و ئەو یەک وشەیەی هەموو شتێک هەڵدەگەڕێنێتەوە

ڕستەکانی فیلیپی ٢مان بە یەک هەناسە هەیە، وەک پۆڵس نووسیونی. بەڵام ئەوەی بە هێواشی لێکیان بکاتەوە، دەبینێت وەک پەیژەیەک بنیاتنراون — پەیژەیەک کە بە قووڵی بەرەو خوارەوە دەبات و پاشان، لەسەر یەک وشەی مەفسەڵی، لەناکاو بەرەو سەرەوە دەسووڕێتەوە. ئەو پەیژەیە پلە بە پلە بەرەو خوارەوە دەبات، چونکە هەر پلەیەک بارێک هەڵدەگرێت کە خوێندنەوەیەکی خێرا لەدەستی دەدات.

بەرزترین پلە: «لە شێوەی خودادا». دەستەواژە یۆنانییەکە en morphē theouە. ئەو وشەیە morphē واتای «شێوە، فۆرم» دەدات — بەڵام نەک ڕووکەشێک کە لەبەری دەکەیت و دایدەکەنیت، نە دەمامکێک بەسەر شتێکی دیکەدا. ئەو شێوەیەیە کە سروشتی ڕاستەقینە دەردەخات، ئەو ڕواڵەتەیە کە لەگەڵ ئەوەی شتێک لە قووڵترین ئاستدا هەیە دەگونجێت. و کارەکەی لەگەڵیدا لە کاتێکدایە کە دۆخێکی بەردەوام و مانەوەیی دەگەیەنێت: نەک «بۆ ساتێک بوو»، بەڵکو «بوو، و هەیە، لە شێوەی خودادا». ئەمە خاڵی دەستپێکی هەموو جووڵەکەیە: پێش ئەوەی یەک پلە بەرەو خوارەوە بڕوات، بە نەجووڵاوی جێگیرە کێ دادەبەزێت. نەک بوونەوەرێک کە سەردەکەوێت، بەڵکو خودا کە دادەبەزێت. ئەو یەک ڕاستییە، لە ناوکدا، پێشتر هەموو جیاوازییەکە لەگەڵ فریشتەکە و مرۆڤ.

و وردەکارییەک هەیە کە لێکدەرەوە کۆنەکان بە ڕاستگۆیی دەریانخست. لە تەنیشت «لە شێوەی خودادا» لە هەمان ڕستەدا «لەگەڵ خودا یەکسان بوون» هەیە. یەکەمیان — morphē theou — سەیری ئەوە دەکات کە ئەو کێیە، ئەو شێوەیەی کە بوونە خوداییەکەی دەردەبڕێت. دووەمیان — «لەگەڵ خودا یەکسان بوون» — زیاتر سەیری ژیانکردنی ئەوە دەکات: شکۆ و ئیمتیازانەی کە لەگەڵ ئەو دۆخەدا دێن. ئەم جیاوازییە دواتر لای وشەی «بەتاڵکردن» بڕیاردەر دەبێت.

مەفسەڵەکە پێش دابەزینەکە: «بە تاڵانکردن نەزانی». لێرەدا خاڵی ناکۆکی هەموو بڕگەکە هەیە، و من وات لێ ناکەم بڕوا بکەیت ئاسانە. وشە سەرەکییەکە harpagmosە، وشەیەک ئەوەندە دەگمەن کە لە هەموو پەیمانی نوێدا تەنها لێرەدا دێت. پەیوەندی بە کارێکەوە هەیە کە واتای «چنگ لێدان، بە زۆر ڕاکێشان، تاڵانکردن، دەستکەوت کردن» دەدات — ئەو وشەیەی کە بۆ گورگیش بەکاردێت کە مەڕ «دەڕفێنێت». کەواتە ڕەنگی بنەڕەتی بێگومانە: چنگ لێدان، تاڵانکردن، بەرەو خۆ ڕاکێشان.

بەڵام چی بە تەواوی «بە تاڵان نازانرێت»، لێکدەرەوە ڕاستگۆکان سەدەهایە لەسەری جیاوازن. خوێندنەوە سەرەکییەکان، بە زمانی ئاسایی:

یەکەمیان harpagmos وەک دەستکەوتێک دەخوێنێتەوە کە پێشتر خاوەنیتی و بە گرژی دەیگریت. مەسیح بەڕاستی خاوەنی یەکسانی لەگەڵ خودا بوو، و وەک گەنجینەیەک بە خۆیەوە نەیگووشی کە بە هیچ نرخێک نەیدەویست دەستی لێ بەربدات.

دووەمیان وەک تاڵانێک بۆ چنگ لێدان دەیخوێنێتەوە — خەڵاتێک کە هێشتا نیتە و بە زۆر بەرەو خۆت ڕایدەکێشیت. مەسیح، وەک فریشتەکە و مرۆڤ، دەستی درێژ نەکرد بۆ تەختێک کە بیەوێت دەستی بەسەردا بگرێت.

و سێیەمێک، کە زۆر لە وەرگێڕانە هاوچەرخەکان شوێنی دەکەون، زیاتر وەک هەڵوێستێک دەیخوێنێتەوە: یەکسانییەکەی لەگەڵ خودا وەک شتێک نەبینی بۆ ئەوەی بۆ خۆی بەکاری بهێنێت، نەک وەک قازانجێک بۆ سوودی خۆی.

جوانییەکەی ئەمەیە: بۆ ناوکەکە پێویست ناکات ئەم ناکۆکییە یەکلا بکەیتەوە، و منیش زۆری لێ ناکەم. چونکە دوو شت بەسەر هەموو خوێندنەوەکاندا جێگیرن. یەکەم، وشەکە بە هەر حاڵ ڕەنگی چنگ لێدان، تاڵانکردن، بەرەو خۆ ڕاکێشان هەڵدەگرێت — هیچ خوێندنەوەیەک لەسەر ئەوە ناکۆک نییە؛ تەنها لەسەر ئەو پرسیارە جیاوازن کە ئایا دەستکەوتەکە پێشتر خاوەنیتی، هێشتا دەبێت چنگی لێ بدرێت، یان تەنها بەکار دەهێنرێت. و دووەم، ئەوەی دوایی دێت ئاراستەکە بە بێ گومان جێگیر دەکات: بەرامبەر ئەم چنگ لێنەدانە، لە هەمان ڕستەدا، خۆ بەتاڵکردن هەیە. چنگ لێدان و دانان لێرەدا پێچەوانەی تەواوی یەکترن.

و ڕێک لەوێدایە بۆچی ئەم وشە بچووکە ئەوەندە قورسە. چونکە ڕێک ئەو وشەیەیە کە فریشتەکە و مرۆڤ تاوانبار دەکات. ئەستێرەی بەیانی کەوتوو چنگی لە یەکسانییەک دا کە خاوەنی نەبوو؛ مرۆڤ لە باخچەکەدا چنگی لە یەکسانییەک دا کە لێی قەدەغە بوو. ئەمە، لە پاکترین شێوەیدا، harpagmos بوو — تاڵانێک. و ئەو یەکەی کە بەڕاستی و لە ئەزەلەوە خاوەنی یەکسانی لەگەڵ خودا بوو، تاکە شتێکی کرد کە هیچ بوونەوەرێک هەرگیز نەیکرد: چنگی لێنەدا. بە توندی نەیگرت. لەوێ، لەو یەک وشەیەدا، ڕێگاکانی شەیتان و کوڕەکە بۆ هەمیشە لێک جیا دەبنەوە.

یەک شتی دیکە دەربارەی ئەم وشەیە، و لەم بڕگەیە دوورتر دەڕوات. Harpagmos بە کاری harpazōەوە بەستراوە: چنگ لێدان، ڕاکێشان، تاڵانکردن. هەمان ئەو کارە پۆڵس هەڵیدەبژێرێت کاتێک وێنەی ئەوە دەکێشێت کە بە بووک دەگات لەو ڕۆژەی زاوا دێت: «ئینجا ئێمە، ئەو زیندووانەی دەمێنینەوە، لەگەڵ ئەواندا ڕادەکێشرێین بۆ پێشوازی خاوەن شکۆ لە هەوادا» (یەکەم سالۆنیکی ٤:١٧). و لە دوایین کتێبی کتێبی پیرۆزدا دیسان دێت، لەوێ کە منداڵێکی تازە لەدایکبوو «ڕاکێشرا بۆ لای خودا و بۆ تەختەکەی» (ئاشکرابوون ١٢:٥).

با ئەم هەڵگەڕانەوەیە کەمێک کار لە تۆ بکات. ئەو چنگی لێنەدا. یەکسانی لەگەڵ خودا وەک دەستکەوتێک نەگرت، دەستی لێ بەردا، دابەزی هەتا ناو مردن. و ڕێک لەبەر ئەوە «چنگ لێدان» بووە ئەو کارەی کە ئاسمان خەڵکەکەی ئەوی پێ دەباتەوە ماڵەوە. ئەوەی ئەو ڕەتی کردەوە بیبات، بووە ئەو شێوەیەی کە ئەو پێی دەبات. ئەو دەستەی چنگی لە تەختێک نەدا، ئەو دەستەیە کە چنگ لە بووکێک دەدات.

یەکەم هەنگاو بەرەو خوارەوە: «خۆی بەتاڵ کرد». کارەکە ekenōsenە، لە وشەیەکەوە کە واتای «بەتاڵکردن، خاڵیکردن، لە ناوەڕۆک بێبەشکردن» دەدات. لێرەدا خەڵک بە درێژایی سەدەکان زۆر زیاتر لەوەی لێ دەرهێناوە، و گرنگە ببینیت دەقەکە چی دەڵێت و چی ناڵێت. چونکە یەک شت هەیە پۆڵس بە شێوەیەکی سەرنجڕاکێش نایڵێت: ناڵێت مەسیح لە چی خۆی بەتاڵ کرد. وشەی «لە» نییە. نانووسرێت «خۆی لە خوداییەتییەکەی خاڵی کرد». نووسراوە: «خۆی بەتاڵ کرد، بە وەرگرتنی شێوەی کۆیلەیەک.» کەواتە بەتاڵکردنەکە لە لێدەرکردنی شتێکدا نییە، بەڵکو لە وەرگرتنی شتێکی زیاترە. خۆی بەتاڵ کرد بە هەڵگرتنی نزمترین شت بەسەر خۆیدا. خۆ بەتاڵکردنەکە خۆی خۆ نزمکردنەوەکەیە.

و ئەمە ڕاستەوخۆ دەگاتە ئەو پرسیارەی کە سەدەهایە خەڵک دابەش دەکات: کەواتە چی دانا؟ بیرۆکەیەکی کۆنی سەدەی نۆزدەیەم دەیگوت مەسیح لە مرۆڤبوونەکەیدا بەڕاستی دەستی لە تایبەتمەندییە خوداییەکان هەڵگرت — هەمووزانینی، هەمووتوانایی، لە هەموو شوێنێک ئامادەبوونی. بەڵام ئەو خوێندنەوەیە دوورتر لەوە دەڕوات کە دەقەکە هەڵیدەگرێت، و ڕووبەڕوو دەکەوێتە بەر ئەوەی لە نووسراوە پیرۆزەکاندا ماوە. چونکە پۆڵس لە شوێنی دیکەدا، بە ڕوونی ئاوێنە، دەنووسێت: «هەموو پڕی خوداییەتی بە جەستەیی لە ئەودا نیشتەجێیە» (کۆلۆسی ٢:٩) — نەک «نیشتەجێ بوو، جگە لەو کاتە»، بەڵکو نیشتەجێیە، لە ئاخوڕەکەشدا، لەسەر خاچیشدا. و لە ماوەی گەڕانی لەسەر زەویدا بەردەوام بوو لە کردنی ئەوەی تەنها خودا دەتوانێت: لێخۆشبوونی گوناهان، بێدەنگکردنی زریان، بانگکردنی مردووان. خوداییەتییەکەی دانەنا. نەیدەتوانی لە بوون بەوەی کە بوو بوەستێت.

کەواتە چی دانا؟ شکۆی بینراو، و بەکارهێنانی سەربەخۆ و ئازادی ئیمتیازە خوداییەکانی. شکۆکەی لە گۆشتدا پێچایەوە و هەڵیبژارد لە سنووری مرۆڤبووندا بژی، پشتبەستوو، گوێڕایەڵ. لێرەدا ئەو جیاوازییەی پێشوو دیسان کار دەکات: نەک بوونەکەی دانا، بەڵکو ژیانکردنی. بیر لە نوێژی خۆی بکەرەوە، ڕێک پێش خاچ: «باوکە، بە شکۆم بدە، بەو شکۆیەی پێش بوونی جیهان لەلای تۆ هەمبوو» (یۆحەنا ١٧:٥). داوای گەڕانەوەی شکۆیەکی کرد کە کەواتە هەموو ئەو ساڵانە بە بینراوی نەیژیابوو — شکۆیەک کە ونی نەکردبوو، بەڵکو دانابووی. ئەمە کێنۆسیسە: نەک خودایەک کە لە خودابوون دەوەستێت، بەڵکو خودایەک کە دەست لە مافی خۆی هەڵدەگرێت بۆ ئەوەی وەک خودا بدرەوشێتەوە، و لە جیاتی ئەوە شێوەی کۆیلەیەک بەسەر خۆیدا هەڵدەگرێت.

ئێستا پلەکان بەرەو خوارەوە دەگلێنەوە. «شێوەی کۆیلەیەک» — morphēn doulou، بە هەمان وشەی morphē وەک لە سەرەوە. وەک چۆن بەڕاستی لە شێوەی خودادا بوو، ئاواش بەڕاستی بووە کۆیلە — نە شانۆ، نە خۆشاردنەوە، بەڵکو ڕواڵەتی ڕاستەقینەی نزمترین پلەی پەیژەی کۆمەڵایەتی، کەسێک بەبێ هیچ مافێکی خۆی. «لە مرۆڤەکان چووە.» «و وەک مرۆڤێک دەرکەوت.» و پاشان، بۆ دووەم جار، کردەوەیەکی ویستی خۆی: «خۆی نزم کردەوە». دوو جار کردەوەیەکی ویستی خۆی: «خۆی بەتاڵ کرد»، «خۆی نزم کردەوە». ئەمە کەوتنێک نییە کە بەسەریدا بێت، نە چارەنووسێک کە لێی بدات. ئەمە دابەزینێکە کە ئەو، پلە بە پلە، خۆی هەڵیدەبژێرێت.

بنکەکە: «گوێڕایەڵ بوو هەتا مردن، بەڵێ، مردن لەسەر خاچ». لێرەدا پەیژەکە دەگاتە قووڵترین خاڵی، و پۆڵس بە ئەنقەست هێڵێکی لەژێردا دەکێشێت. ڕستەکە پێشتر هەتا «گوێڕایەڵ بوو هەتا مردن» دەڕوات — ئەوە پێشتر بێ بنی قووڵ بوو — و پاشان، دوای هەناسەیەکی کورت، بۆی زیاد دەکات: «بەڵێ، مردن لەسەر خاچ.» ئەمە دووبارەکردنەوە نییە. قووڵکردنەوەیە. نەک هەر مردن، بەڵکو نەفرەتلێکراوترین شێوەی. بۆ جولەکە ئەوەی لە دار هەڵواسرابا نەفرەتلێکراو بوو (دواوتار ٢١:٢٣)؛ بۆ ڕۆمانی خاچ شەرمەزارترین مردن بوو کە ئیمپراتۆریەت دەیناسی، تەرخانکراو بۆ کۆیلەکان و نزمترین چینی خوارەوە. شێوەی کۆیلەیەک لەسەر ئەو ئامێرە کۆتایی دێت کە بۆ کۆیلەکان تەرخانکرابوو. دابەزین ناتوانێت لەوە نزمتر بڕوات. ئەمە بنکەکەیە.

و پاشان، لەسەر یەک وشە، هەموو شتێک هەڵدەگەڕێتەوە. Dio. «لەبەر ئەوە.» ئەمە بچووکترین وشەی هەموو بڕگەکەیە و زۆرترین بار هەڵدەگرێت. چونکە سەیر بکە لێرەوە کێ کار دەکات. هەتا ئەم وشەیە مەسیح بەردەوام خۆی بکەر بوو: ئەو بەتاڵ کرد، ئەو نزم کردەوە، ئەو گوێڕایەڵ بوو. لەم وشەیەوە دەست دەگۆڕێت: «خوداش زۆر بەرزی کردەوە و ناوێکی پێبەخشی.» کوڕەکە بە چالاکی دادەبەزێت؛ باوک بەرز دەکاتەوە. کەس لەم دەقەدا خۆی بەرز ناکاتەوە. و وشەی «لەبەر ئەوە» بێگومان دەڵێت: بەرزکردنەوەکە ڕووداوێکی دووەمی جیاکراوە نییە کە بە ڕێکەوت بەدوایدا بێت. ئەنجامی دابەزینەکەیە. چونکە دابەزی هەتا مردنی خاچ، لەبەر ئەوە خودا بەرزی کردەوە. ڕێگای سەرەوە بە ناو ڕێگای خوارەوەدا ڕۆیشت.

و بەرزکردنەوەکە گەڕانەوەیەکی ڕووت بۆ خاڵی سەرەتا نییە. ئەو کارەی پۆڵس هەڵیدەبژێرێت — دیسان وشەیەک کە لە هیچ شوێنێکی دیکەی پەیمانی نوێدا نایەت — بە واتای وشەیی «لە سەرووی پێوانەوە بەرزکردنەوە، هەتا بەرزترین شکۆ سەرخستن»ە. بەسادەیی نەگەڕێندرایەوە بۆ ئەو شکۆیەی دانابووی؛ ئەو، وەک خاوەن شکۆی مرۆڤبوو، گوێڕایەڵ مردوو و هەستاوە، لە سەرووی هەموو شتێکەوە بەرز کرایەوە — لە دۆخێکی نوێدا کە پێش مرۆڤبوونەکەی خاوەنی نەبوو: وەک سەری بەرزکراوەی نەوەیەکی ڕزگارکراو. و ناوەکە پێدەبەخشرێت — دیسان وەرگیراو، نەک چنگ لێدراو، هەتا کۆتایی دڵسۆز بە ئاوازی بنەڕەتی هەموو سروودەکە. ئەوەی شەیتان دەیویست بە زۆر تاڵانی بکات — ناوەکە، تەختەکە، یەکسانبوون لەگەڵ خودای هەرەبەرز — دەخرێتە دەستی کوڕە بەتاڵکراوەکەوە.

هەموو ڕاستی لەبەردەم ئەوەدا دەچەمێتەوە: «تاکو بە ناوی عیسا هەموو ئەژنۆیەک بچەمێتەوە، لە ئاسمان و لەسەر زەوی و لەژێر زەویدا، و هەموو زمانێک دان پێدا بنێت: عیسای مەسیح خاوەن شکۆیە، بۆ شکۆی خودای باوک» (٢:١٠–١١). لەوێدا پۆڵس، بەڵێ، وشەگەلێک دەخاتە ناوی کە لە پەیمانی کۆندا تەنها هی خودی خودا بوون — لای پێغەمبەر ئیشایا خودا بە خۆی سوێند دەخوات «کە هەموو ئەژنۆیەک بۆ من دەچەمێتەوە، هەموو زمانێک بە من سوێند دەخوات» (ئیشایا ٤٥:٢٣). ئەوەی خودا لەوێ دەربارەی خۆی فەرمووی، پۆڵس بەبێ دوودڵی بۆ عیسای بەرزکراوە بەکاری دەهێنێت. ئەو خزمەتکارەی کە دابەزی هەتا مردنی کۆیلە، ئەو ناوە وەردەگرێت کە تەنها شایستەی خودایە.

لەگەڵ هەموو ئەمانەدا، ئەگەر سەیری هەموو پەیژەکە بکەیت، ئەم یەکە دەمێنێتەوە: بەرزی مەسیحی بەرزکراوە لە قووڵی مەسیحی دابەزیو جیا ناکرێتەوە. یەک کەسە، یەک جووڵە — لە شێوەی خوداوە، بە ناو بنکەی خاچدا، بۆ بەرزترین تەخت. تاجدارکراوە، چونکە لە خاچ درابوو.

قووڵبوونەوە — چنگ لێدان و کەوتن، دەست لێبەردان و بەرزکرانەوە

ئێستا کە دابەزینەکەمان پلە بە پلە بڕیوە، دەتوانین بگەڕێینەوە بۆ ئەو وێنەیەی ئەم بەشە پێی دەستی پێکرد: سێ بوونەوەرەکە، و دوو جووڵە پێچەوانەکە. چونکە فیلیپی ٢ تەنها دابەزینێک ناکێشێت — دژایەتییەک دەکێشێت. و ئەو دژایەتییە، کاتێک لە تەنیشت یەکتر دادەنرێن، بە تەواوی هاوتەریبە.

چنگ لێدان بەرەو سەرەوە — و کەوتنەکە. لای پێغەمبەر ئیشایا سروودێکی گاڵتەجاڕی دەنگ دەداتەوە، و لەو سروودەدا پێنج «دەکەم»ەکە هەن — پێنج پلە بەرەو سەرەوە: «سەردەکەومە ئاسمان. تەختەکەم لە سەرووی ئەستێرەکانی خوداوە بەرز دەکەمەوە. لەسەر کێوی کۆبوونەوە دادەنیشم. لە سەرووی هەورەکانەوە سەردەکەوم. خۆم وەک خودای هەرەبەرز لێدەکەم» (ئیشایا ١٤:١٣–١٤). پێنج جار هەمان دەستی درێژکراو، هەر جارە پلەیەک بەرزتر، دەگاتە لووتکە لە قووڵترین ئارەزوودا: وەک خودای هەرەبەرز بوون. ئەمە، لە وێنەدا، چنگ لێدانە لە پاکترین شێوەیدا — بوونەوەرێک کە بە زۆر دەست درێژ دەکات بۆ یەکسانی لەگەڵ خودا، بۆ تەختێک کە شایستەی نییە. و ئەنجامەکە ڕێک لە پشتییەوە نووسراوە: «بەڵام دەخرێیتە ناو جیهانی مردووانەوە، هەتا قووڵترین بیر» (١٤:١٥). ئەوەی چنگی لێدا بەرەو سەرەوە، کەوتە خوارەوە.

و ڕێک هەمان ئەو چنگ لێدانە لە باخچەکەدا دەگەڕێتەوە، ئێستا وەک تاقیکردنەوەیەک بۆ مرۆڤ. «وەک خودا دەبن، چاکە و خراپە دەناسن» (پەیدابوون ٣:٥). یەکەمین گوناه لە ناوکدا ئەو یەک شتەیە: چنگ لێدان لە یەکسانی لەگەڵ خودا کە وەری ناگریت، بەڵکو بۆ خۆت دەیبەیت. و لێرەشدا چنگ لێدان بەرەو سەرەوە لە کەوتنێک بەرەو خوارەوە کۆتایی دێت: «خۆڵیت، و بۆ خۆڵ دەگەڕێیتەوە» (٣:١٩). دوو بوونەوەر، هەمان جووڵە، هەمان کۆتایی. چنگ لێبدە، و دەکەویت.

دابەزینەکە — و بەرزکردنەوەکە. ئێستا مەسیح بخەرە بەرامبەری، و هەڵگەڕانەوەکە دەردەکەوێت. ئەو — نەک «دەیویست ببێت»، بەڵکو بوو، لە ئەزەلەوە — لە شێوەی خودادا بوو. پێشتر خاوەنی ئەوە بوو کە ئەستێرەی بەیان و مرۆڤ بە زۆر چنگیان لێدا: یەکسانی لەگەڵ خودا. و ڕێک ئەو چنگی لێنەدا. بە تاڵانی نەزانی، بەڵکو دابەزی، پلە بە پلە، هەتا مردنی خاچ. و «لەبەر ئەوە» خودا زۆر بەرزی کردەوە. ئەستێرەی بەیان دەیویست تەختەکەی لە سەرووی ئەستێرەکانەوە بەرز بکاتەوە — و کەوتە ناو بیرەکەوە. کوڕەکە شکۆکەی دانا هەتا ناو گۆڕ — و لە سەرووی هەموو دەسەڵاتێک و هەموو ناوێکەوە دانرا.

دوو جووڵەکە خاڵ بە خاڵ لە تەنیشت یەکتر دابنێ، و یەک ئاوێنە دەردەکەوێت:

ئەستێرەی بەیان و مرۆڤ وەک بوونەوەر دەستیان پێکرد، لە خودا نزمتر؛ مەسیح لە شێوەی خودادا دەستی پێکرد، یەکسان لەگەڵ ئەو. ئارەزووی ئەوان ئەمە بوو: «وەک خودای هەرەبەرز دەبم»؛ هەڵوێستی ئەو ئەمە بوو: یەکسانییەکە بە تاڵان نەزانین. ئەوان چنگیان لێدا بەرەو سەرەوە؛ ئەو دانا و دابەزی. ئەوان بە هێزی خۆیان سەرکەوتن؛ ئەو بە ویستی خۆی دابەزی. ئەوان خۆیان بەرز کردەوە؛ باوک ئەوی بەرز کردەوە. و ئەنجامەکە: ئەوان کەوتن، فڕێدرانە ناو بیرەکەوە؛ ئەو بەرز کرایەوە، لەسەر بەرزترین تەخت دانرا. ئەستێرەی بەیانی کەوتوو هەوڵی دا ناوەکە تاڵان بکات و هەموو شتێکی لەدەستدا؛ کوڕە بەتاڵکراوەکە ناوێکی لە سەرووی هەموو ناوێکەوە پێبەخشرا. و ئەو تەختەی شەیتان چنگی لێدا و بۆ هەمیشە لەدەستیدا، ئەو تەختەیە کە مەسیح ئێستا بە ڕەوایی لەسەری دانیشتووە — نەک بە زۆر خاوەنی بووە، بەڵکو بە دابەزین بەدەستی هێناوە. و دوایین نازناوێک کە عیسا لە کتێبی پیرۆزدا بە خۆی دەدات، ڕێک ئەمەیە: «من [...] ئەستێرەی گەشی بەیانم» (ئاشکرابوون ٢٢:١٦؛ ٢:٢٨). ئەوەی ئەستێرە کەوتووەکە چنگی لێدا (ئیشایا ١٤:١٢)، کوڕەکە کە چنگی لێنەدا هەڵیدەگرێت.

ئەمە بابەتێکی لاوەکی نییە. شێوەی ڕاستییە وەک خودا ڕێکی خستووە: ئەوەی بە چنگ لێدان خۆی بەرز دەکاتەوە، دەکەوێت؛ ئەوەی بە گوێڕایەڵی خۆی نزم دەکاتەوە، بەرز دەکرێتەوە.

یەک وشەی ڕاستگۆیانە بۆی زیاد دەکەم، چونکە ئەم کتێبە نایەوێت زیاتر لەوەی نووسراوە بڕوات پێ بکەیت. ئەوەی سروودە گاڵتەجاڕییەکەی ئیشایا ١٤ هەروەها دەربارەی کەوتنی شەیتان بێت، خوێندنەوەیەکی کۆن و ڕێزدارە، بەڵام بەڵگەیەکی یەکلاکەرەوە نییە: هۆکارە ڕاستەوخۆکەی پاشای بابلە، و لێکدەرەوەکان جیاوازن لەسەر ئەوەی ئایا چینێکی دووەم — فریشتە کەوتووەکە — لە پشتییەوە شاراوەیە. بۆیە ئیشایا ١٤ لێرەدا بە تایبەتی وەک وێنەی چنگ لێدان بەرەو سەرەوە بەکار دەهێنم کە لە کەوتنێک کۆتایی دێت — و ئەو وێنەیە بە هەر حاڵ وەستاوە. خودی دژایەتییەکە پێویستی بە ئیشایا ١٤ نییە بۆ ئەوەی هەڵگیرێت: پەیدابوون ٣:٥ — «وەک خودا دەبن» — چنگ لێدان لە یەکسانی لەگەڵ خودا بە ڕوونی خۆر لە خۆیەوە دەکێشێت.

و هێڵەکە لە فیلیپی ناوەستێت. ئەم شێوازە — بە نزمکردنەوە بۆ بەرزکردنەوە، بە خاچەوە بۆ تاج — یەک بیرۆکەی نائاسایی نییە لە یەک شوێندا. بە ناو هەموو نووسراوە پیرۆزەکاندا دەدرەوشێتەوە، و هەر کە ناسیتەوە، لە هەموو شوێنێکدا دەیبینیت.

عیبرانییەکان بە نزیکەیی وشە بە وشە دەیڵێت: «عیسا دەبینین، بەهۆی ئازاری مردنەوە، بە شکۆ و ڕێزەوە تاجدارکراوە» (عیبرانییەکان ٢:٩). ئەو «بەهۆی» گرنگە — نەک سەرەڕای ئازارەکە تاجدارکراوە، بەڵکو بە ئازارەکە؛ ڕێک هەمان «لەبەر ئەوە»ی فیلیپی ٢. و هەمان نامە جارێکی دیکە جووڵەکە دەکێشێت: عیسا، «کە لەبەر ئەو خۆشییەی لەبەردەمیدا بوو بەرگەی خاچی گرت و شەرمەزاری بە هیچ زانی، و ئێستا لەلای ڕاستی تەختی خودا دانیشتووە» (عیبرانییەکان ١٢:٢). خاچ، و پاشان تەخت. خۆشییەکە لەوبەری خاچەوە بوو.

و عیسا، کەمێک پێش مردنی، لە یەک دەنکە تۆودا کورتی کردەوە: «ئەگەر دەنکە گەنم نەکەوێتە ناو زەوی و نەمرێت، بە تەنها دەمێنێتەوە؛ بەڵام ئەگەر بمرێت، بەرهەمی زۆر دەدات» (یۆحەنا ١٢:٢٤). ئەوەتا یاسای شانشینی پێچەوانە لە نموونەیەکدا. ئەو دەنکەی خۆی دەگرێت، بە تەنها دەمێنێتەوە. ئەو دەنکەی دەستی لێ بەردەدرێت، کە ڕێگا دەدات بنێژرێت، دەکرێتەوە بۆ دروێنەیەک. گرتن لەدەستدانە؛ دەست لێبەردان لە خاکدا بەرهەم دانە.

ئەمە ڕێکەوتی وشەبەندی نییە، و تەنها شتێکیش نییە کە بە ئەو ڕوویدابێت. ئەو شێوازەیە کە پۆڵس ڕێک دەیەوێت بیگوازێتەوە بۆ تۆ — چونکە هەموو ئەم سروودەی نەگێڕایەوە بۆ ئەوەی مەسیحناسی فێر بکات، بەڵکو بۆ ئەوەی کڵێسا بێفیز بکات: «با ئەو بیرکردنەوەیە لە ئێوەدا بێت کە لە عیسای مەسیحیشدا بوو» (٢:٥). ڕێگای سەر دەبێتە ڕێگای جەستە. نەک چنگ لێدان، بەڵکو دەست لێبەردان. نەک خۆ بەرزکردنەوە، بەڵکو خۆ نزمکردنەوە و چاوەڕوانی دەستی خودا. و ئەمە، بتەوێت گوێی لێ بگریت یان نا، تاکە ڕێگایە کە تۆش هەرگیز پێیدا دەسەڵاتدار دەبیت.

قووڵبوونەوە — یوسف: کوڕە ڕەتکراوەکە، بەرزکراوە بۆ تەخت

ئەگەر یەک ژیان هەموو کەوانەی ئەم کەرتە بخاتە بەرچاو — لە قووڵاییەوە بۆ بەرزی، لە چنگ لێدانێکەوە کە دەست لێ بەردەدات بۆ دەستی خودا کە بەرز دەکاتەوە — ئەوا ژیانی یوسفە. دەوڵەمەندترین نموونەی کراوەی هەموو نووسراوە پیرۆزەکانە، و ڕێک بە ڕێگای ئەم بەشەدا دەڕوات.

سەرەتا دابەزینەکە. یوسف کوڕە خۆشەویستەکەی باوکییەتی، بە جلە تایبەتەکەوە (پەیدابوون ٣٧:٣). باوک دەینێرێت بۆ لای براکانی — و ئەوان ڕقیان لێیەتی، وشەکەی و خەونەکانی ڕەت دەکەنەوە. یەهودایە کە پێشنیار دەکات بیفرۆشن؛ بە پارچە زیو دەفرۆشرێت، لە جلەکەی ڕووت کراوەتەوە. دادەبەزێتە میسر، بە دڵسۆزی لە ماڵی پۆتیفاردا خزمەت دەکات، بە درۆ تۆمەتبار دەکرێت، و هێشتا قووڵتر دەڕوات — زیندان. نزم کراوەتەوە، ڕێک لە کاتێکدا بە ڕاستودروستی کار دەکات. و لە تەنیشتی دوو حوکمدراو دانیشتوون، کە یەکێکیان دەگەڕێندرێتەوە و ئەوی دیکە لەسێدارە دەدرێت — دوو چارەنووسی پێچەوانە لە دەوری ئەو پیاوەی لێکدانەوەی خودا دەڵێت، وەک دواتر دوو تاوانبار لە تەنیشت خاچێکدا.

و پاشان، لە یەک ڕۆژدا، سەرکەوتنەکە. لە زیندانەوە ڕاستەوخۆ بۆ لای ڕاستی فیرعەون: ئەنگوستیلەی مۆر، کەتانی ناسک، زنجیرە زێڕینەکە، دووەم گالیسکەی شانشینەکە (٤١:٤٠–٤٤). لەبەردەمیدا هاوار دەکەن: «Abrek — ئەژنۆ بچەمێننەوە!» (٤١:٤٣) — و لە زۆر دوورەوە وشەیەکی دیکە بە ناویدا دەنگ دەداتەوە: «تاکو بە ناوی عیسا هەموو ئەژنۆیەک بچەمێتەوە» (فیلیپی ٢:١٠). ناوێکی نوێ وەردەگرێت، و دەبێتە پارێزەری نان بۆ هەموو جیهان: «بڕۆنە لای یوسف» (٤١:٥٥)، لە دەرەوەی ئەو ژیان نییە. ڕێگا لە نزمکردنەوەوە بۆ بەرزکردنەوە بۆ سەرچاوەی ژیان بۆ گەلان — هەمان ئەو ڕێگایەیە کە هەموو ئەم کەرتە دەیکێشێت: خاچ، پاشان تاج.

بەڵام پاشان تیژترین وردەکاری، چونکە دەگاتە دەزووی دووەمی ئەم کتێبە. پێش ئەوەی یوسف لەگەڵ براکانی ئاشت بێتەوە — لە کاتێکدا لەلایەن ئەوانەوە ڕەتکراوەتەوە و بۆ ئەوان «مردوو»ە — بووکێک لە ناجولەکەکانەوە وەردەگرێت، ئاسنات، و ئەو کوڕانی بۆ دەبێت «لە خاکی چەوسانەوەمدا» (٤١:٥٠–٥٢). لە کاتێکدا کوڕەکە لەلایەن خۆیەکانییەوە ڕەتکراوەتەوە، بووکێک لە گەلانەوە بەدەست دەهێنێت، کە لە ناوەڕاستی ڕەتکردنەوەکەیدا بەرهەمی بۆ دەدات. و تەنها دوای ئەوە، بە فرمێسکەوە، خۆئاشکراکردنەکە: «من یوسفم» (٤٥:٣) — ئاشکراکردنێک بۆ براکانی خۆی کە هێشتا دەبێت بێت، و لەوبەری ئاسۆی ئەم کتێبەوەیە.

پەیمانی نوێ لە هیچ شوێنێکدا بە ڕاشکاوی یوسف بە نموونەی مەسیح ناودەبات؛ ستیفانۆس مێژووەکەی دەگێڕێتەوە (کردار ٧) بەبێ ئەوەی لێکی بداتەوە. کەواتە ئەمە نموونەناسی هاوتەریبی دەمێنێتەوە — بەڵام چڕترین و فرەلایەنترینیانە کە هەیە، و لە خاڵە بڕیاردەرەکاندا لەلایەن خودی پەیمانی نوێوە دووبارە سروودکراوەتەوە. و ئەو ڕستەیەی یوسف هەموو شتێکی پێ کورت دەکاتەوە، ڕاستەوخۆ لۆژیکی خاچە: «ئێوە بیرتان لە خراپە کردەوە بۆ من، بەڵام خودا بۆ چاکە بیری لێ کردەوە، بۆ ئەوەی خەڵکێکی زۆر بە زیندووی بهێڵێتەوە» (پەیدابوون ٥٠:٢٠).

---

سێ بوونەوەر، هەمان تاقیکردنەوە. دووانیان چنگیان لێدا و کەوتن؛ یەکێکیان دەستی لێ بەردا و بەرز کرایەوە. و ئەو تەختەی بەم شێوەیە وەریگرت، بەشی دەکات — چونکە لە تەنیشت تاجەکەدا هات بۆ بردنی بووکێکیش. بەڵام پاشایەک چۆن خۆی دەبەستێت بەوەی کە هێشتا «بەڵێ»ی نەگوتووە؟ ئەمە بەشی داهاتووە: خزمەتکارەکە لە بەردەرگادا.

---