شێری یەهودا

ئیسرائیل سەدەها ساڵ چاوەڕێی یەک دەنگ بوو. نەک چاوەڕێی دەنگی قسەکردنێک. چاوەڕێی نەڕەیەک.

لە ئێستاوە لە دوایین وشەکانی پیاوێکی لە سەرەمەرگدا شاردرابووەوە. یاقوب — ئیسرائیل — لە میسر لەسەر جێگای مردن ڕاکشاوە، دوازدە کوڕەکەی لە دەوری کۆبوونەتەوە، و یەک بە یەک باسی داهاتوویان دەکات. زۆربەیان وشەیەکی کورت وەردەگرن. بەڵام لای یەهودا دەنگی دەگۆڕێت، و لە گەرووە پیرەکەوە پێشبینییەک سەردەکەوێت کە نزیکەی دوو هەزار ساڵ بەردەوام دەبێت:

«یەهودا بەچکە شێرە [...] خۆی چەماندەوە، وەک شێر ڕاکشا؛ کێ هەڵیدەستێنێت؟ داردەستی شاهانە لە یەهودا دوور ناکەوێتەوە [...] هەتا شیلۆ دێت — و گەلان گوێڕایەڵی ئەو دەبن» (پەیدابوون ٤٩:٩–١٠).

شێرێک. داردەستێک. فەرمانڕەوایەکی داهاتوو کە گەلان بۆی دەچەمێنەوە. لەو جێگای مردنەوە بەڵێنەکە ناونیشانێکی هەبوو: پاشا لە یەهوداوە دێت. و گەلێک دەستی کرد بە چاوەڕوانی ئەو ڕۆژەی بەچکە شێرەکە پێدەگات و دەنەڕێنێت.

بەڵگەنامەکانی پەیمان

بەشی پێشوو سەلماندی ئەو بە هەتاهەتایی کێیە. ئێستا بەڵگەنامەکانی پەیمان دێن — مافی ئەو بەسەر خاک و تەختدا.

ئەو کوڕی ئیبراهیمە. خودا جارێک بۆ کۆچەرێکی بێمنداڵ سوێندی خوارد لەسەر سێ شت: خاکێک، نەوەیەک زۆرتر لە ئەستێرەکان، و — گەورەترینیان — «هەموو خێزانەکانی زەوی بە تۆ بەرەکەتدار دەبن» (پەیدابوون ١٢:٣؛ ١٥). سەدەها ساڵ دواتر پۆڵس دەزووە ناسکەکە ئاشکرا دەکات: هەموو ئەو بەڵێنە ئاراستەی یەک کەس بوو. «نەنووسراوە: بۆ نەوەکان، بە کۆ، بەڵکو بە تاک: بۆ نەوەکەت — کە مەسیحە» (گەلاتیا ٣:١٦). میراتی ئیبراهیم، خاکەکە و بەرەکەتە جیهانییەکە، بە ناو ئەم یەک کوڕەدا تێدەپەڕێت.

و پۆڵس ئەو یەک نەوەیە وەک ئیستیسنایەکی تەنیا ناهێڵێتەوە. سیانزە ئایەت دواتر دەرگاکە بە تەواوی دەکاتەوە: «ئەگەر ئێوە هی مەسیحن، ئەوا نەوەی ئیبراهیمن، و بەپێی بەڵێنەکە میراتگرن» (گەلاتیا ٣:٢٩).

سەیر بکە ئەو بیرکردنەوەیە چۆن کار دەکات، چونکە بزوێنەری ژێر هەموو ئەم کتێبەیە. سەرەتا تەسک دەکاتەوە بۆ یەک — هەموو بەڵێنەکان لە یەک کەسدا کۆدەبنەوە، ئەگینا هیچ شتێک نەبوو بۆ میراتگرتن و هیچ کەسێک نەبوو بیگرێت. و پاشان دیسان فراوانی دەکاتەوە، بەڵام تەنها بە ناو ئەو یەکەدا. تۆ لە تەنیشت مەسیح میرات ناگریت، و لە جیاتی ئیسرائیلیش میرات ناگریت؛ میرات دەگریت لەبەر ئەوەی لە ئەودایت و بۆیە، لەگەڵ ئەودا، ئەو یەک نەوەیەیت. تەسکترین خاڵی قیفەکە تاکە دەرچەیە — و لە پشتییەوە هەموو خاکەکە هەیە.

و لەگەڵ ئەوەشدا — و لێرەدا بەڵێنەکە هێشتا دوورتر لە خاکەکە دەگات — ئیبراهیم خۆی یەک بست زەوی نەبوو. وەک بێگانەیەک لەو خاکەدا مرد کە بەڵێنی پێدرابوو؛ تاکە پارچەیەک کە هەرگیز هی ئەو بوو، گۆڕێک بوو (پەیدابوون ٢٣). عیبرانییەکان ڕوونی دەکاتەوە بۆچی لەوەدا ئارامی دۆزییەوە: چاوەڕێی «ئەو شارە بوو کە بناغەی هەیە، کە خودا نەخشەساز و بنیاتنەرێتی» (عیبرانییەکان ١١:١٠). ئەو و باوکانی گەل «بەڵێنەکانیان وەرنەگرت، بەڵکو دانیان پێدانا کە لەسەر زەوی بێگانە و میوانن» (١١:١٣)، بە پەرۆشی بۆ «نیشتمانێکی باشتر، ئاسمانی» (١١:١٦). خاکە بەڵێندراوەکە تەنها حەوشەی پێشەوە بوو؛ میراتە ڕاستەقینەکە شارێکی ئاسمانی بوو. و ڕێک ئەو شارە لەلایەن ئەو یەک کوڕەوە بەدەست دەهێنرێت کە هەموو بەڵێنی ئیبراهیم تێیدا کۆدەبێتەوە.

ئەو کوڕی داودە. خودا بەڵێنی تەختێکی بێکۆتایی بەو شوانە گەنجە دا کە بوو بە پاشا، و زەبوورەکان ئەو بەڵێنە بە سوێند ناو دەبەن (زەبوور ٨٩:٤؛ ١٣٢:١١): «نەوەکەت لەدوای خۆت هەڵدەستێنم [...] و تەختی پاشایەتییەکەی بۆ هەتاهەتایە دەچەسپێنم» (دووەم ساموئێل ٧:١٢–١٣). و کاتێک ماڵی داود دواتر بڕدرایەوە بۆ قەدێکی مردوو، کاتێک چیتر پاشایەک لەسەر تەخت نەبوو و گەل لە ڕاپێچکراویدا دەپووکایەوە، پێغەمبەران بەڵێنی یەک لقی دواییان دا: لقەکە. «چڵێک لە قەدی بڕاوەی یەسا دەردەچێت، و لقێک لە ڕەگەکانییەوە بەر دەگرێت» (ئیشایا ١١:١؛ بەراورد بکە لەگەڵ یەرمیا ٢٣:٥). لەو شوێنەی هەموو کەس قەدێکی مردووی دەبینی، خودا بەڵێنی دا: هێشتا یەک چڵ دێت، و ئەو بە ڕاستودروستی حوکم دەکات.

ئەو وێنەیە بگرە — قەدێکی مردوو، و یەک لقی نەکراو. چونکە ئاوا دەهات: لە گوندێکی لەبیرکراوەوە، لە خێزانێکی هەژارەوە، لە ماڵێکی پاشایەتییەوە کە سەدەها ساڵ بوو چیتر تاجی لەسەر نەبوو. بەچکە شێرەکە وا دەردەکەوت لەناوچووبێت. و پاشان نەڕاندی.

لە دوایین کتێبی کتێبی پیرۆزدا هەموو شتێک دەکەوێتە شوێنی خۆی. یەکێک لە پیرەکانی دەوری تەخت فرمێسکەکانی یۆحەنا بەم وشانە وشک دەکاتەوە: «بڕوانە، شێری هۆزی یەهودا، ڕەگی داود، سەرکەوتووە» (ئاشکرابوون ٥:٥). بەچکەکەی جێگای مردنی یاقوب بووە بە شێری هۆڵی تەخت. داردەستەکە هاتووە. شیلۆ لێرەیە.

ئەو پاشایەی کاهینیشە

بەڵام ئێستا ئیسرائیل بەر دیوارێک دەکەوێت کە سەدەها ساڵ وا دەردەکەوت نەبەزێنرێت.

لە ئیسرائیلدا دوو بەرزترین پۆست بە ئەنقەست بە توندی لێک جیا کرابوونەوە. پاشاکان لە یەهوداوە دەهاتن. کاهینەکان لە لێڤییەوە دەهاتن. و ئەوەی دەیوێرا ئەو دووانە تێکەڵ بکات، بە توندی سزا دەدرا. پاشا عوزیا، بەهێز و خۆشەویست، ڕۆژێک چووە ناو پەرستگاوە بۆ ئەوەی خۆی قوربانییەک پێشکەش بکات — و وەک گەڕوگولێک لێی هاتە دەرەوە، بۆ هەموو ژیانی نیشانەکراو (دووەم پوختەی مێژوو ٢٦). پەیامەکە توند و ڕوون بوو: پاشا نابێت قوربانی بکات، و کاهین نابێت حوکم بکات. تاج و قوربانگا لە هەردوو لای دیوارێکی نەبینراودا مانەوە.

و لەگەڵ ئەوەشدا ئیسرائیل پێویستی بە هەردووکیان بوو لە یەک کەسدا. چونکە پاشایەک دەتوانێت گەلێک بەڕێوە ببات، بەڵام ناتوانێت لەگەڵ خودا ئاشتی بکاتەوە. کاهینێک دەتوانێت ئاشتی بکاتەوە، بەڵام ناتوانێت حوکم بکات. یەکێکیان شمشێر هەڵدەگرێت، ئەوی دیکە خوێن. کێ هەرگیز مافی ئەوەی دەبێت هەردووکیان پێکەوە هەڵبگرێت؟

وەڵامەکە شاردرابووەوە، وەک بەردێکی گرانبەها لە دەقێکی کۆندا، لە کەسایەتییەکی مەتەڵئاسادا کە لە پەیدابوون ١٤دا دەردەکەوێت و دیسان ون دەبێت: مەلکیسادق. پاشای سالیم — واتە: پاشای ئاشتی — و کاهینی خودای هەرەبەرز. هیچ ڕەچەڵەکێک لە دەقەکەدا نییە، هیچ سەرەتایەک، هیچ کۆتاییەک. پاشا-کاهینێک لە یەک کەسدا، سەدەها ساڵ پێش ئەوەی لێڤی هەبێت.

و داود، بە پێغەمبەرانە، دەربارەی ئەمە بۆ کوڕە گەورەترەکەی خۆی گۆرانی وت: «تۆ هەتاهەتایە کاهینیت، لە پلەی مەلکیسادق» (زەبوور ١١٠:٤). لەوێدا دیوارە نەبەزێنراوەکە بە یەک لێدان دەڕووخێنرێت. پاشا داهاتووەکە کاهینێکی لێڤی نەدەبوو، بەستراو بە ڕەچەڵەک و بە مردنەوە. کاهین-پاشایەکی هەتاهەتایی دەبوو لە پلەیەکی بەرزتر — کاهینیێتییەک «نەک بەپێی یاسای فەرمانێکی جەستەیی، بەڵکو بەپێی هێزی ژیانێکی نەفەوتاو» (عیبرانییەکان ٧:١٦).

هەست دەکەیت لێرەدا چی ڕوودەدات؟ لەم یەک مرۆڤەدا داردەستی یەهودا و قوربانگای سالیم یەک دەگرنەوە. ئەو شێرەی حوکم دەکات، و ئەو کاهینەی داکۆکی دەکات. پاشا لەسەر تەخت، و ناوبژیوان لەلای قوربانگا — نەک بە نۆرە، نەک بە دیوارێک لێک جیاکراوە، بەڵکو بۆ هەتاهەتایە یەکگرتوو لە یەک دڵدا.

ئەمە ئەوەیە کە ئەو کێیە. شێری یەهودای دێرچاوەڕوانکراو، سەرەنجام نەڕاندی. و لە هەمان کاتدا نەرمترین دەنگ کە هەرگیز بۆ تاوانباران داکۆکی کردبێت. ئەو پاشایەی نەک تەنها حوکمت دەکات، بەڵکو ڕزگاریشت دەکات.

ئیسرائیل چاوەڕێی نەڕەیەک بوو. ئەوەی وەریگرت، شێرێک بوو کە کاهینیش بوو — و، وەک بەشی داهاتوو نیشانی دەدات، کاهینێک کە بوو بە قوربانییەکیش.

---

قووڵبوونەوە — سێ ناونیشانی پەیمان: دۆسیەکە لەسەر خاک و تەخت

هۆڵی دادگایەک بهێنە پێش چاو، و لەسەر مێزەکە بەڵگەنامەی خاوەندارێتییەک دانراوە. ئەوەی بانگەشەی میراتێک دەکات، دەبێت بیسەلمێنێت کە بە ڕەوایی خاوەنیەتی — زنجیرەیەکی نەپچڕاوی خاوەندارێتی، ئەڵقە بە ئەڵقە، هەتا هیچ کەلێنێکی تێدا نەمێنێت کە لایەنی بەرامبەر بتوانێت پێیدا بخزێت. ڕێک ئەمە ناونیشانەکانی مەسیح دەیکەن. ئەمانە نازناوی خواپەرستانە نین کە لە دوای ناوەکەیەوە بلکێنیت؛ مافی قسەکردنی ئەو دەچەسپێنن، دەسەڵاتی ئەو بۆ هەڵسوکەوتکردن، لە هەر بوارێکی یاسایی بیرلێکراودا. سێ ناونیشانەکەی ئەم بەشە پێکەوە دوو پارچە زەوییەکە دادەپۆشن کە پەیمانەکە بەسەریاندا دەڕوات: خاک و تەخت. ئەمانە بەڵگەکانی ناو دۆسیەکەی ئەون.

کوڕی ئیبراهیم — مافی خاک و مافی گەلان. پۆڵس لە گەلاتیا ٣:١٦دا شتێک دەکات کە تەنها ڕابییەک دەیوێرێت: هەموو بەڵگەهێنانەوەیەک بە یەک وشەوە هەڵدەواسێت. وشە عیبرییەکەی zera («نەوە»، پەیدابوون ١٢:٧؛ ١٣:١٥؛ ١٧:٨) وشەیەکی کۆکەرەوەیە — دەکرێت ئاماژە بە یەک نەوە بکات یان بە هەزاران، ڕێک وەک «نەوە»ی ئێمە. پۆڵس ئەمە زۆر باش دەزانێت؛ خاڵەکەی ئەوە نییە کە ڕێزمان کۆ دەردەکات، بەڵکو ئەوەیە کە هەموو بەڵێنەکە لە قووڵترین چینیدا لە یەک کەسدا کۆدەبێتەوە. «نەک بۆ نەوەکان، بەڵکو بۆ نەوەکەت — کە مەسیحە.» لێرەدا بەڵێنی خاک دەبێتە بەڵگەنامەیەکی کەسی: مەسیح ئەو میراتگرەیە کە هەموو پاکەتەکە بۆ ئەو دەگەڕێتەوە، خاکەکە و «هەموو خێزانەکانی زەوی بە تۆ بەرەکەتدار دەبن» (پەیدابوون ١٢:٣). و سەیر بکە بازنەکە چۆن دادەخرێت: «ئەگەر ئێوە هی مەسیحن، ئەوا نەوەی ئیبراهیمن، و بەپێی بەڵێنەکە میراتگرن» (گەلاتیا ٣:٢٩). ئەوەی لە ئەودایە، لەگەڵیدا میرات دەگرێت. شوێنی تۆ لە پەیمانەکەدا بە خوێنی تۆوە هەڵنەواسراوە بەڵکو بە خوێنی ئەوەوە.

کوڕی داود / لقەکە — مافی تەخت. وشە کلیلەکە tsemachە: «لق، چڵ، ڕوەک». بووە بە ناونیشانێکی جێگیری مەسیحایی-پاشایەتی، تەنانەت ناوێک: «لقێکی ڕاستودروست» (یەرمیا ٢٣:٥؛ ٣٣:١٥)، «خزمەتکارەکەم، لقەکە» (زەکەریا ٣:٨)، «ئەو پیاوەی ناوی لقە» (زەکەریا ٦:١٢). لێرەدا وردەکارییەک هەیە کە زۆربەی خوێنەران لەدەستی دەدەن. لە ئیشایا ١١:١دا هەر tsemach نییە، بەڵکو دوو وشەی دیکە: choter («چڵ») و netzer («چڵۆکە، لق») — «چڵێک لە قەدی بڕاوەی یەسا دەردەچێت، و لقێک لە ڕەگەکانییەوە [...]». سێ وشەی عیبری جیاواز، و لەگەڵ ئەوەشدا یەک هەمان وێنە: گەشەی نوێ لە قەدێکی مردووەوە. ئەمە خوازەی ڕوەکی ڕێکەوتی نییە. «قەدی بڕاوەی یەسا» ماڵی پاشایەتی داودە دوای ڕاپێچکراوی — بڕاوە، زەلیلکراو، بێ تەخت، پارچە دارێکی مردوو لە زەویدا. و ڕێک لەوێوە، خودا بەڵێنی دا، لقەکە دێت. کەناڵی پەیمان بە ناو خاڵێکی مردوودا تێدەپەڕێت. هەستی پێدەکەیت؟ مردن، و پاشان بە پێچەوانەی هەموو چاوەڕوانییەک: ژیان. قەدە بڕاوەکە کە لەگەڵ ئەوەشدا هێشتا چڵ دەدات. ئەمە خاچ و تاجە، بە زمانی درەختێک نووسراوە، سەدەها ساڵ پێش ئەوەی خاچەکە لەوێ بێت. زەمینەی ژێر تەختەکە لە بەڵێنی دووەم ساموئێل ٧:١٢–١٦دا چەسپاوە، کە زەبوور ٨٩:٤، ٣٦ و ١٣٢:١١ بە سوێند ناوی دەبەن: «نەوەکەت لەدوای خۆت هەڵدەستێنم [...] و تەختی پاشایەتییەکەی بۆ هەتاهەتایە دەچەسپێنم.» سوێند هیچ کەلێنێک ناهێڵێتەوە.

شێری یەهودا — ئەو پاشایەی دوژمنەکانی دەبەزێنێت. پەیدابوون ٤٩:٩ یەهودا بە gur arje ناودەبات، «بەچکە شێر»، و یەکسەر بە داردەستەکەوە دەیبەستێت: «داردەستی شاهانە لە یەهودا دوور ناکەوێتەوە [...] هەتا شیلۆ دێت، و گەلان گوێڕایەڵی ئەو دەبن» (٤٩:١٠). ئەو وشەی شیلۆ بە درێژایی سەدەکان بە مەسیحایی خوێندراوەتەوە — زۆربەی جار وەک «ئەوەی هی ئەوە»، ئەوەی کە مافی فەرمانڕەوایی بە ڕەوایی داوا دەکاتەوە. کەواتە پەیامەکە ئەمەیە: داردەستەکە، مافی حوکمکردن، لای یەهودا دەمێنێتەوە هەتا ئەو یەکە دێت کە بەڕاستی هی ئەوە. ئاشکرابوون ٥:٥ ڕاستەوخۆ دەگەڕێتەوە بۆ ئەم ئایەتەی جێگای مردن: «شێری هۆزی یەهودا، ڕەگی داود، سەرکەوتووە.» نزیکەی دوو هەزار ساڵ ڕاکێشراوە لە نێوان ئەو دوو دەقەدا — بەڵێنە چپەکەی یاقوب و هۆڵی تەختی یۆحەنا — و بێ درز لەسەر یەکتر دادەخرێن. بەچکەکە پێگەیشتووە. داردەستەکە داواکراوەتەوە. ئەوەی شێرەکە ڕایدەگەیەنێت کە دەیکات، لە ئایەتی داهاتوودا دەردەکەوێت کە بەرخێک دەیکات — بەڵام ئەمە دڵی بەشی داهاتووە.

سێیەکە پێکەوە دۆسیەیەکی بێ کەلێن پێکدەهێنن. ئیبراهیم مافی خاک و بەرەکەتی گەلان دابین دەکات؛ داود مافی تەخت دابین دەکات؛ شێرەکە نیشان دەدات چی سەر بەو مافە پاشایەتییەیە: بەزاندنی نەیاران و داواکردنەوەی موڵکەکە. هیچ پارچە زەوییەک بێ سەرپەرشتیار نامێنێتەوە، هیچ ئەڵقەیەک ون نییە. و جوانەکە، تیژەکە، جولەکەییەکەی هەموو ئەم زنجیرەیە: هەموو جارێک بە ناو خاڵێکی مردوودا تێدەپەڕێت. ئیبراهیم تەنها گۆڕێکی هەبوو. ماڵی داود قەدێکی بڕاوە بوو. و شێرەکە وەک بەرخێکی سەربڕدراو سەردەکەوێت. هەمیشە سەرەتا مردن، پاشان میرات. هەمیشە سەرەتا خاچ، پاشان تاج.

قووڵبوونەوە — پاشا-کاهین: دیوارەکە چۆن ڕووخا

بۆ ئەوەی هەست بکەیت چەند گەورەیە کە مەسیح لە هەمان کاتدا پاشا و کاهینە، دەبێت سەرەتا بزانیت ئیسرائیل چەند بە توندی ئەو دووانەی لێک جیا ڕادەگرت. ئەمە خووێکی سەرەڕۆ نەبوو؛ یاسا بوو، بە جدییەتێکی مردنهێن جێبەجێ دەکرا.

دیوارەکە. تەخت هی یەهودا بوو. قوربانگا هی لێڤی بوو. پاشایەک حوکمی دەکرد، کاهینێک قوربانی دەکرد، و ئەو دوو هێڵە هەرگیز نەدەبوو یەکتر ببڕن. چی ڕوویدا کاتێک یەک پاشا سنوورەکەی بەزاند؟ عوزیا، یەکێک لە بەهێزترین و سەرکەوتووترین پاشاکان کە یەهودا هەرگیز هەیبوو، «لووتبەرز بوو، بۆ لەناوچوونی خۆی»، چووە ناو پەرستگاوە و بخوورە پێشکەشکراوەکەی گرتە دەست — کاری کاهین. هەشتا کاهین بەدوایدا ڕایانکرد و ڕایانگرت: «عوزیا، بۆ تۆ نییە بخوور بۆ یەزدان بسووتێنیت، بەڵکو بۆ کاهینەکانە [...] لە پیرۆزگا بچۆ دەرەوە.» و لە کاتێکدا هێشتا بە تووڕەییەوە بە بخووردانەکەی دەستییەوە وەستابوو، گەڕوگولی لە ناوچەوانیدا تەقییەوە. وەک گەڕوگولێک لە پەرستگا هاتە دەرەوە و هەتا ڕۆژی مردنی وا مایەوە، جیاکراوە، دەرکراو لە ماڵی خودا (دووەم پوختەی مێژوو ٢٦:١٦–٢١). وانەکە بە پیتی گۆشت نووسرابوو: تاج و قوربانگا تێکەڵ مەکە. مرۆڤێک ناتوانێت ئەم دووانە هەڵبگرێت.

و لەگەڵ ئەوەشدا — و لێرەدا هەموو پەیمانی کۆن دەگوشرێت — ئیسرائیل پێویستی بە هەردووکیان بوو لە یەک کەسدا. پاشایەک دەتوانێت گەلێک بەڕێوە ببات، بەڵام داردەستەکەی ناتوانێت تاوان لاببات. کاهینێک دەتوانێت بە خوێن ئاشتی بکاتەوە، بەڵام تەختی نییە و دەسەڵاتی بەسەر دوژمندا نییە. یەکێکیان شمشێری هەیە، ئەوی دیکە خوێن، و ئەو مرۆڤەی دەیویست چنگ لە هەردووکیان بدات، حوکمەکەی لەسەر ناوچەوانی هەڵگرت. خودا چۆن هەرگیز ئەمە چارەسەر دەکات؟

وەڵامەکە پێش یاسا. لێرەدا نزیکەی ئەوەندە جوان دەبێت کە باوەڕ پێ نەکرێت. چونکە هێشتا سەدەها ساڵ پێش ئەوەی لێڤییەک هەبێت، پێش ئەوەی کاهینیێتییەک یان چادرێکی پەرستن هەبێت، لە پەیدابوون ١٤دا یەک کەسایەتی بە ناو چیرۆکەکەدا تێدەپەڕێت کە ڕێک ئەوەیە کە وا دەردەکەوت نەکرێت. مەلکیسادق — ناوەکە واتای «پاشاکەم ڕاستودروستییە» دەدات، و عیبرانییەکان ٧:٢ خۆی وەک «پاشای ڕاستودروستی» وەریدەگێڕێت، و پاشان «پاشای سالیم، واتە: پاشای ئاشتی». بە نان و شەرابەوە بەرەو ئیبراهیم دێت، بەرەکەتداری دەکات، و لە ئیبراهیمەوە دەیەکەکان وەردەگرێت. و پاشان ئەمە: لە هەمان کاتدا پاشای سالیم و کاهینی خودای هەرەبەرزە. ئەو دوو پۆستەی لە ئیسرائیلدا بە مردن لێک جیا ڕادەگیران، لێرەدا بێ زەحمەت لەسەر یەک سەر دەحەسێنەوە — نەوەگەلێک پێش ئەوەی دیوارەکە هەرگیز لەوێ بێت.

عیبرانییەکان ٧ ئاماژە بەوە دەکات کە لە دەقەکەدا نییە، و ڕێک ئەمە زۆر شت دەڵێت. مەلکیسادق دەردەکەوێت «بەبێ باوک، بەبێ دایک، بەبێ ڕەچەڵەکنامە، بەبێ سەرەتای ڕۆژان یان کۆتایی ژیان» (٧:٣). هیچ ڕەچەڵەکێک، هیچ بنەچەیەک، هیچ هەواڵی مردنێک. لە هیچەوە سەرهەڵدەدات و دیسان ون دەبێت. خاڵەکە ئەوە نییە کە ئەو بوونەوەرێکی ئاسمانی بێت، بەڵکو ئەوەیە کە کاهینیێتییەکەی لە هیچ شوێنێکدا لەسەر ڕەچەڵەک ناحەسێتەوە. و لەوێدا هەموو شکاندنەکە هەیە. کاهینیێتی لێڤی بە هێڵی خوێنت دەوەستا یان دەکەوت: ئەگەر کوڕی هارون نەبووایت، ئەوا ناچوویتە ناوی، و ئەگەر تێیدا بووایت، ئەوا خزمەتەکەت بە هەر حاڵ بە مردنت کۆتایی دەهات. مەلکیسادق نوێنەری جۆرێکی تەواو جیاوازی کاهینیێتییە — ڕێکنەخراو «بەپێی یاسای فەرمانێکی جەستەیی، بەڵکو بەپێی هێزی ژیانێکی نەفەوتاو» (عیبرانییەکان ٧:١٦). کاهینێک کە نامرێت. کاهینیێتییەک کە بەوە نابەسترێتەوە باوکت کێ بوو، بەڵکو بە ژیانێک کە مردن ناتوانێت دەستی لێ بدات.

ئەو زەبوورەی هەموو شتێک تێیدا یەک دەگرێتەوە. هەزار ساڵ دوای مەلکیسادق و هەزار ساڵ پێش مەسیح داود یەک ڕستەی گۆرانی وت کە پەیمانی نوێ چیتر بەریی نەدا: «یەزدان سوێندی خواردووە و پەشیمان نابێتەوە: تۆ هەتاهەتایە کاهینیت، لە پلەی مەلکیسادق» (زەبوور ١١٠:٤). سەیر بکە لێرەدا چی ڕوودەدات. هەمان ئەو زەبوورەیە کە بە بەرزترین دەقی تەختی پەیمانی کۆن دەست پێدەکات: «یەزدان بە خاوەن شکۆم فەرموو: لە دەستەڕاستم دابنیشە، هەتا دوژمنانت دەکەمە تەختەپێ بۆ پێیەکانت» (١١٠:١). یەک گۆرانی، دوو ئایەت، دوو پۆست. ئایەتی ١: پاشا لەسەر تەخت، لە دەستەڕاستی خودا، بە دوژمنانەوە لەژێر پێیدا. ئایەتی ٤: هەمان کەس، هەتاهەتایە کاهین. و ئەو کاهینیێتییە بە سوێندێک مۆر کراوە — «یەزدان سوێندی خواردووە» — شتێک کە کاهینیێتی لێڤی هەرگیز نەیبوو. بەهێزتر لە خوێن، بەهێزتر لە ڕەچەڵەک: سوێندی خودی خودا، کە نایگەڕێنێتەوە.

ڕێکەوت نییە کە زەبوور ١١٠ زۆرترین گێڕدراوەی دەقی هەموو پەیمانی کۆنە لە پەیمانی نوێدا. نێردراوان هەموو جارێک دەگەڕانەوە بۆی، چونکە لێرەدا بە یەک جار ئەوە دەچەسپێنرێت کە سەدەها ساڵ وا دەردەکەوت نەکرێت: مەسیا پاشایە (ئایەتی ١) و کاهینە (ئایەتی ٤)، یەکگرتوو، و بە ڕەوایی — نەک بە پشتگوێخستنی دیوارەکە وەک عوزیا، بەڵکو بە هێڵێکی بەرزتر کە لە خودی دیوارەکە کۆنترە.

بۆچی ئەمە دڵی دۆسیەکە دەگرێت. بە زمانی دادوەری: ئەو داواکارەی موڵکە بەدەستەوەدراوەکە داوا دەکاتەوە، دەبێت نەک تەنها بتوانێت حوکم بکات، بەڵکو دەبێت بتوانێت شکاوییەکەی نێوان خودا و بەدیهێنراویش چاک بکاتەوە. پاشایەک بەبێ کاهینیێتی بەسەر جیهانێکی ئاشتنەبووەوەدا حوکم دەکرد — هێز بەبێ ئاشتی. کاهینێک بەبێ تەخت ئاشتی دەکردەوە بەبێ ئەوەی هەرگیز بتوانێت ماف جێبەجێ بکات. مەسیح هەردووکیان یەک دەخات، و ڕێک ئەو یەکخستنە تاجەکەی دادپەروەرانە دەکات. چونکە سەیر بکە تەختی زەبوور ١١٠:١ لەسەر چی دەحەسێتەوە: لەسەر ئەو قوربانییەی ئایەتی ٤ ئاماژەی پێدەکات. ئەو پاشایەیە کە «بە خوێنی خۆی جارێک بۆ هەمیشە چووە ناو پیرۆزگاوە، و بەم شێوەیە ڕزگارییەکی هەتاهەتایی هێنایە دی» (عیبرانییەکان ٩:١٢). داردەستەکەی دەستەڕاستی هێزێکی ڕەق نییە؛ مافێکی بەدەستهێنراوە، و نرخەکەی لەسەر ئەو قوربانگایە بوو کە خۆی بوو. بۆیە ئەم پاشایە دەتوانێت لە هەمان کاتدا حوکمت بکات و ڕزگارت بکات، و بۆیە دیوارەکەی نێوان تاج و قوربانگا لێ لانەدراوە بەڵکو هەڵگیراوە — لە یەک مرۆڤدا، بۆ هەتاهەتایە، لە پلەی مەلکیسادق.

---

نەوەیەک بۆ ئیبراهیم. لقێک لە قەدێکی مردووەوە. بەچکەیەک لەسەر جێگای مردن بەڵێندراو. سێ ناونیشان، دوو پارچە زەوی — خاک و تەخت — و لەسەر هەر سێیان هەمان دەستخەت: سەرەتا مردن، پاشان میرات. و کاهینێک لە پێش یاساوە. شێرەکە مافەکەی هەیە. و لە بەشی داهاتوودا دەردەکەوێت بە چی کڕی.

---