Het altaar van het gemak

Een moderne westerling kan een heel leven leiden zonder ooit meer dan een paar stappen verwijderd te zijn van alles wat hij nodig heeft — en zonder ooit één ding te maken van wat hij verbruikt.

Denk er werkelijk over na, want we zien het niet meer; het is te dichtbij, als de lucht die we inademen. U draait een kraan en er komt schoon water. U legt een vinger op een schermpje en er komt voedsel, van de andere kant van de wereld, binnen een dag voor uw deur. U klikt en het licht gaat aan, opgewekt door brandstof die u nooit hebt gezien, aangevoerd door mensen die u nooit zult ontmoeten, over leidingen die u niet kunt aanwijzen. Wij zijn de meest comfortabele mensen die ooit geleefd hebben. En precies daarom zijn we ook iets anders geworden, iets wat we liever niet onder ogen zien: de minst zelfredzame mensen die ooit geleefd hebben. Het zachtste doelwit in de geschiedenis.

Dit hoofdstuk gaat over dat ene gegeven, want zonder dat begrijpt u niet waaróm de schok, als hij komt, zo verwoestend kan zijn. De rest van dit boek beschrijft de hand die de val zal zetten. Dit hoofdstuk beschrijft waarom de muis er zo gewillig in loopt.

De koning die zijn akkers verkocht

Stel u een koning voor die rijk werd, schatrijk, en die op een dag een verstandige berekening maakte. Waarom zou ik nog akkers bewerken, dacht hij, als ik graan kan kópen, goedkoper dan ik het zelf kan verbouwen? En dus verkocht hij zijn akkers. Waarom zou ik een smidse onderhouden, als ik wapens kan kopen, beter dan ik ze zelf kan smeden? Hij verkocht zijn smidse. Waarom een graanschuur vol houden, een bron graven, een kudde hoeden — als de markt elke ochtend openging en alles bracht wat hij wenste, voor geld dat hij in overvloed had? Eén voor één verkocht hij ze: de akker, de smidse, de schuur, de bron. En hij voelde zich rijker en vrijer met elke verkoop, want hij hoefde nergens meer voor te zwoegen. Alles was te koop.

Tot de dag dat de markt niet openging.

Dat is, in één gelijkenis, het Westen van de eenentwintigste eeuw. We hebben welvaart geruild voor weerbaarheid en het vooruitgang genoemd. Vrije handel, wereldhandel, het goedkoopst inkopen waar dan ook ter wereld, een houding die dieper zit dan economie — het post-koloniale geloof dat met genoeg geld werkelijk alles te koop is. En dus hebben we onze eigen vermogens uitbesteed: onze productie naar verre fabrieken, onze energie naar verre velden, ons voedsel naar verre akkers, zelfs onze medicijnen naar een handvol verre leveranciers. We werden ongelooflijk rijk. En we werden volkomen afhankelijk. Het is geen kracht. Het is de welvaart van een man die zijn bron heeft dichtgegooid omdat de waterleiding het toch altijd doet.

Drie dagen

En hoe dun die draad werkelijk is, wil bijna niemand weten.

Ga eens na hoeveel voedsel er in uw huis ligt — niet voor vandaag, maar voor de komende weken, als er niets meer bijkomt. Voor de meeste westerse huishoudens is het antwoord ontluisterend: een paar dagen, hooguit. En de winkel die u moet bijvullen, heeft het zelf niet veel beter. De moderne supermarkt draait op een systeem dat "just-in-time" heet: geen grote voorraden in het magazijn, maar een continue, perfect getimede aanvoer, zodat de schappen elke ochtend opnieuw vol staan. Het is efficiënt tot in de perfectie. Het betekent ook dat een gemiddelde stad nooit meer dan ongeveer drie dagen voedsel binnen haar grenzen heeft.

Drie dagen. Daar staat heel onze beschaving op. Niet op graanschuren die een winter overbruggen, niet op kelders vol wecks, maar op een toeleveringsketen die elke dag opnieuw precies op tijd moet aankomen. In het voorjaar van 2020 kregen we er een flauwe voorproef van: één schok in de vraag, en binnen dagen lagen de schappen leeg, niet door een echt tekort, maar doordat de "lean" machine de plotselinge druk niet aankon. Een gezin met drie dagen voedsel in huis staat, zo bleek, in een wezenlijk andere positie dan een gezin met drie weken. Bij het eerste is honger — en de onrust die met honger komt — een kwestie van dagen, niet van maanden.

De dag dat één bestand de wereld stilzette

En dan is er de tweede draad, dunner nog dan de eerste, en volkomen onzichtbaar: alles wat we doen, hangt aan computers.

Niet alleen uw e-mail. Uw geld is een getal op een server. De toeleveringsketen die uw eten brengt, wordt geregeld door software. Het elektriciteitsnet, de waterzuivering, de ziekenhuizen, de verkeerslichten, uw identiteit zelf — alles wordt digitaal aangestuurd, alles hangt aan dezelfde elektronische zenuwbanen. En zenuwbanen kun je doorsnijden.

Op vrijdag 19 juli 2024 kregen we de waarschuwing, gratis en voor niets. Eén beveiligingsbedrijf rolde één gebrekkige update uit — geen aanval, geen vijand, gewoon een fout in één bestand — en binnen enkele uren vielen wereldwijd zo'n achtenhalf miljoen computers uit. Vliegtuigen aan de grond, duizenden vluchten geschrapt. Ziekenhuizen die operaties moesten afzeggen. Banken, betaalsystemen, omroepen, alles tegelijk verlamd. Door één foutje, op één vrijdag, zonder dat iemand het kwaad wilde.

Laat dat bezinken, en stel u dan voor wat een mens met kwade bedoelingen zou kunnen — een gerichte aanval, een uitgekiende sabotage. Of, erger nog, een ramp die de fysieke infrastructuur zelf treft: de onderzeese kabels, de transformatoren, de satellieten. Want anders dan onze grootouders hebben wij geen analoge terugval meer. Het contante geld verdwijnt; steeds vaker kunt u zonder werkend scherm geen brood meer kopen. Wanneer het scherm zwart wordt, wordt niet één ding moeilijk. Dan stopt alles tegelijk.

De bankschroef

En boven op die twee dunne draden komt nu een derde laag, die alles wat eraan voorafging in een nieuw en kil licht zet: de wedloop om de soevereine kunstmatige intelligentie — wat ik gemakshalve de SAGI noem.

Begrijp wat hier op het spel staat. We bouwen intelligenties die sneller, dieper en alomvattender denken dan welke overheid, welke bank of welke generaal ook kan bijhouden. Het is een wapenwedloop, maar dan om een wapen dat niet schiet: een digitaal superwapen. Want wie de beste autonome intelligentie bezit, samen met de data van miljarden mensen, kan de besturingssystemen van alle anderen lézen — en wat je kunt lezen, kun je sturen, en wat je kunt sturen, kun je breken. Stelt u zich een macht voor die de energie in handen heeft, én de digitale sleutels, én de afwikkeling van het geldverkeer — alle drie tegelijk, in één vuist.

Dat is geen sciencefiction. Dat is een bankschroef. Want een bevolking die haar voedsel, haar geld, haar warmte en haar identiteit allemaal door datzelfde digitale systeem laat lopen, kan door de hand die dat systeem beheert worden dichtgedraaid — niet met een leger, niet met een bom, maar met een schakelaar. Geen veldslag. Een instelling die op "uit" gaat. En de wereld die wij hebben gebouwd, heeft die schakelaar zelf geïnstalleerd, en de draden er gewillig naartoe gelegd, uit liefde voor het gemak.

Het gemak is de val

En nu de huivering waar dit hoofdstuk om draait, want hier raakt de moderne kwetsbaarheid de oudste profetie.

Herinnert u zich het eerste hoofdstuk, de baksteen op de vlakte van Sinear — het gemaakte dat het gegevene verdringt? Het Westen heeft die beweging tot haar uiterste perfectie gebracht. Wij hebben het gemaakte zó volmaakt, zó alomtegenwoordig, zó moeiteloos gemaakt, dat we zonder het gemaakte niet meer kunnen leven. En een mens die niet één week zichzelf kan voeden, niet één dag zonder het systeem kan kopen of verkopen — wat zal zo'n mens doen wanneer de hand die de schakelaar bedient zegt: één voorwaarde, en het systeem blijft voor u open?

Daar staat het, het vers dat 2.000 jaar lang bijna ondenkbaar leek: "en het maakt dat men niemand kan kopen of verkopen, behalve wie het merkteken heeft" (Openbaring 13:17). Eeuwenlang vroegen lezers zich af: hoe zou iemand ooit álle kopen en verkopen kunnen beheersen? Het was niet voor te stellen. En nu hebben wij, met onze eigen handen, uit pure liefde voor het comfort, precies de infrastructuur gebouwd die het niet alleen mogelijk maar moeiteloos maakt. Eén netwerk, één identiteit, één systeem waardoor elke aankoop loopt — en één schakelaar die kan bepalen wie erin mag en wie eruit valt.

Het gemak is de val. De man die zijn akkers, zijn smidse, zijn schuur en zijn bron heeft verkocht, zal — wanneer de markt sluit en de honger komt — élk merk aannemen, élke eed zweren, voor iedereen buigen die de schakelaar in handen heeft. Niet omdat hij slecht is. Omdat hij niets anders meer heeft. Wij hebben de namaak-verlosser zijn grootste wapen cadeau gedaan, en het is geen zwaard. Het is onze afhankelijkheid.

De bron die niemand kan dichtdraaien

Maar dit hoofdstuk eindigt niet bij de val, want er is een uitweg, en hij is ouder dan alle systemen.

De diepste reden dat het Westen zo weerloos is geworden, is niet economisch en niet technisch. Het is geestelijk. Een beschaving die de Gever vergat, ging eerst de gave vertrouwen, en daarna het systeem dat de gave bezorgt. We zijn niet alleen onze graanschuren kwijtgeraakt; we zijn onze God kwijtgeraakt — en een volk dat niet meer van God afhankelijk durft te zijn, eindigt onvermijdelijk afhankelijk van wat zijn brood kan afsnijden.

En juist daartegenover staat een heel andere manier van leven, die de Schrift van begin tot eind tekent. Een volk dat 40 jaar lang at in een woestijn waar geen enkele markt was, gevoed met manna dat je niet eens kón oppotten — wie het toch probeerde te bewaren tot de volgende dag, vond 's ochtends bederf (Exodus 16). Een profeet die door raven werd gevoed bij een beek (1 Koningen 17). En een Heer die Zijn kinderen leerde bidden, niet "geef ons een gevulde voorraadkast", maar "geef ons héden ons dagelijks brood" (Mattheüs 6:11), en die zei: kijk naar de raven, ze zaaien niet en oogsten niet en hebben geen schuur, en toch voedt jullie hemelse Vader hen (Lukas 12:24). Dat is het tegenovergestelde van het altaar van het gemak. Het is het altaar van de afhankelijkheid — niet van het systeem, maar van de Gever zelf.

En dat is de vraag die de eindtijd, onder al zijn techniek, werkelijk aan u stelt. Niet in de eerste plaats: hebt u genoeg ingeslagen? Wijsheid slaat in, en het is goed een schuur te vullen. Maar de diepste vraag is: van wíé bent u afhankelijk? Want er komt een dag dat het systeem iedereen kan uitschakelen die zich aan het systeem heeft uitgeleverd. Maar er is een afhankelijkheid waar geen schakelaar bij kan — die van het kind dat zijn brood nooit in het magazijn had liggen, maar in de hand van zijn Vader.

Het gemak is de val. Maar de val heeft geen macht over wie zijn voorziening nooit in het systeem heeft gelegd. Bouw uw veiligheid daarom niet op het gemaakte. Bouw haar op de Gever. Wanneer de schakelaar wordt omgezet, zullen alleen zij staande blijven van wie het brood nooit in de voorraadkast lag — maar in de hand van Hem die de raven voedt, en die op de berg heeft gezworen: Ik zal voorzien.