De grondwoorden: sheʾerit, chesed, ha-poretz, jom, mi kamokha
6 min lezen
Verdiepingen:
De dragende Hebreeuwse (en enkele Griekse) woorden van dit boek, kort verklaard, met de plaats waar Micha ze gebruikt. Wie een term in de lopende tekst tegenkomt en zich afvraagt wat er precies staat, vindt hier het grondwoord terug. De vertaling is concordant gehouden: hetzelfde grondwoord krijgt zoveel mogelijk hetzelfde Nederlandse woord, zodat de draden zichtbaar blijven.
acharit ha-jamim (אַחֲרִית הַיָּמִים) — "het laatste van de dagen", "het einde van de dagen". De vaste eindtijd-formule waarmee Micha zijn heilsvisioen opent (4:1). Zij zet de horizon: wat volgt speelt op de verste dag.
avon (עָוֺן) — ongerechtigheid, schuld; niet zozeer de dáád als de schuldlast die zij achterlaat. Micha's slot draait om wat met de avon gebeurt: God "draagt" haar weg en werpt haar in de zee (7:18-19).
bat-Sion (בַּת־צִיּוֹן) — "dochter Sion". Geen persoon maar de stad-als-vrouw: Jeruzalem gepersonifieerd. Zij wordt toegesproken (4:8), krimpt ineen als een barende (4:10), en spreekt ten slotte zelf in het slot (7:8-10). De vrouwelijke hoofdpersoon van het boek.
Bozra (בָּצְרָה) — een crux in 2:12. Het woord kan de stad BozraBozraDe plaats van bescherming en van de terugkeer van de Losser aan het einde van de zeventigste week. zijn (een toevluchtsoord, vgl. Jes. 34:6; 63:1) of een gewone "schaapskooi". De vocalisatie beslist, en de zaak is niet dicht.
chesed (חֶסֶד) — goedertierenheid: de trouwe, verbondsgebonden liefde die verdergaat dan verplichting. Het scharnierwoord van Micha's ethiek én zijn theologie: de mens moet chesed liefhebben (6:8), en God is het — "want Hij heeft behagen in chesed" (7:18), tot in de eed aan de vaderen (7:20).
chevlei mashiach (חֶבְלֵי מָשִׁיחַ) — "de weeën van de Messias", een latere rabbijnse term voor de barensnood die aan de verlossing voorafgaat. Het motief zit al in Micha: de wee van dochter Sion (4:9-10) die uitloopt op de geboorte van de Heerser (5:2).
El (אֵל) — God, met de grondbetekenis "de sterke". De vorm van de naam-vraag in 7:18, mi-El kamokha ("Wie is een God als U"), staat zó nergens anders in de Hebreeuwse Bijbel; zij verbindt de vraag mi kamokha van het Lied bij de Zee (Ex. 15:11, daar tweemaal, met ba-elim, "onder de goden") met het mi El van Deut. 3:24 en 2 Sam. 22:32. Zie Bijlage A.
ha-poretz (הַפֹּרֵץ) — "de Doorbreker". De figuur die in 2:13 vóór de kudde uit door de poort breekt en het volk naar buiten leidt, met JHWH aan het hoofd. Het is de eerste gestalte van de messiaanse Koning-Herder die in Betlehem terugkeert (5:1).
har (הַר) — berg. Micha's boek staat of valt met bergen: de berg die smelt onder God (1:4), de berg Sion die tot puin wordt (3:12), en dezelfde berg die in het laatste van de dagen boven alle bergen wordt verhoogd (4:1). De berg is de plaats waar hemel en aarde elkaar raken.
JHWH (יהוה) — de eigennaam van God, het onuitsprekelijke Tetragram, in dit boek weergegeven als JHWH (niet vervangen door "de HEER"). De naam die Micha in zijn eigen naam draagt: mi-kha-Jah, "Wie is als JHWH".
jatsa (יָצָא) — uitgaan, uittrekken; het werkwoord van de uittocht. Micha weeft er een draad mee: God gaat uit van Zijn plaats (1:3), het volk trekt uit door de poort (2:13), en "als in de dagen dat u uittrok uit Egypte" toont God opnieuw wonderen (7:15) — de tweede uittocht.
jom (יוֹם) — dag. In het bijzonder de tweezijdige eindtijd-dag: de jom pequdda, "dag van de bezoeking" (7:4), die oordeel brengt, én "te dien dage" de dag van herbouw en terugkeer (7:11-12). Dezelfde dag, twee gezichten.
Migdal-Eder (מִגְדַּל־עֵדֶר) — "de Schaapstoren" (4:8), de wachttoren bij de kudde. De naam verbindt Jeruzalem met Betlehem (vgl. Gen. 35:21) en met de herder-koning: de plaats waar de heerschappij terugkeert tot dochter Sion.
mi kamokha (מִי כָמוֹךָ) — "Wie is als U?" De vraag die Micha's naam ís, en die zijn boek sluit (7:18). Zie El en Bijlage A.
moshel (מוֹשֵׁל) — heerser, de regeerder. Het woord voor de figuur uit Betlehem (5:1), bewust gekozen naast "koning" (melek): een heerser van Wie de oorsprong "van ouds, van de dagen van de eeuwigheid" is.
Nimrod (נִמְרֹד) — de eerste "geweldige jager" en rijk-stichter van Genesis 10, bouwer van Babel en Assur. Micha noemt Assur "het land van Nimrod" (5:5) en identificeert het achtste-eeuwse rijk zo als het jongste masker van het aloude anti-God-rijk — het Jager-rijk tegenover de Herder-Koning.
pequdda (פְּקֻדָּה) — bezoeking, het moment waarop God rekenschap komt vragen. De "dag van uw bezoeking" (7:4) is het kantelpunt van het boek: het einde van het oordeel en het begin van de omkeer.
pesja (פֶּשַׁע) — overtreding, in de grondbetekenis rebellie, moedwillige opstand tegen een heer. Het zwaarste van Micha's drie schuld-woorden. Het boek opent ermee (de pesja van Jakob, 1:5) en eindigt met God die "voorbijgaat aan de pesja" van Zijn overblijfsel (7:18).
raʿa (רָעָה) — weiden, herderen. Het werkwoord van de herder-koning: de Heerser "zal staan en weiden" (5:3), en het overblijfsel bidt "weid uw volk met uw staf" (7:14). Ook, ironisch, van de vijandige herders die "het land van Nimrod weiden met het zwaard" (5:5).
riv (רִיב) — twist, rechtsgeding, aanklacht. De juridische grondvorm van Micha 6-7: God "heeft een riv met Zijn volk" (6:2), roept de bergen als getuigen, en het volk belijdt ten slotte dat Hij "mijn riv zal voeren" tot recht (7:9). Het boek is een verbondsproces.
setuma / petucha (סתומה / פתוחה) — de "gesloten" en "open" paragraaf-tekens waarmee de Masoreten de tekst in eenheden verdeelden. Zij zijn geen deel van de oorspronkelijke tekst maar de oudste bewaarde lees-indeling; dit boek gebruikt ze onder meer bij 5:1-5 (één doorlopende paragraaf — zie Deel V).
sheerit (שְׁאֵרִית) — overblijfsel: wat na het oordeel overblijft en het herstel draagt. Micha's meest kenmerkende woord (vijfmaal, drie ervan "het overblijfsel van Jakob"). Tweezijdig: onder de volken dauw én leeuw (5:6-7), en degene over wie God de schuld wegdraagt (7:18).
shimʿu (שִׁמְעוּ) — "Hoort!", de gebiedende wijs meervoud van sjama (horen). Het openingswoord van elk van Micha's drie grote orakels (1:2; 3:1; 6:1) — het commando dat het boek in drie bewegingen deelt.
sjava (שָׁבַע) — zweren, een eed doen. Het slotwoord van het boek: God zal Zijn trouw betonen "zoals U aan onze vaderen hebt gezworen" (7:20). De verlossing rust niet op de mens maar op Gods gezworen eed.
we-atta (וְאַתָּה) — "en u/gij". Belangrijk om te onderscheiden van het gelijkluidende we-atta (וְעַתָּה, "en nu", van atta = nu). Het persoonlijk voornaamwoord we-atta (וְאַתָּה) verbindt Migdal-Eder (4:8) met Betlehem (5:1) tot één aanspraak — de inclusio die het hart van het boek omsluit (zie Deel IV en V).
yeshuvun (יְשׁוּבוּן) — "zij zullen terugkeren" (5:2). Het werkwoord van omkeer en terugkeer (shuv): "de rest van zijn broeders" (jeter echaw; de Septuaginta: hoi epiloipoi tōn adelphōn autōn, "de overigen van hun broeders") keert terug tot de kinderen van Israël. In Micha's slotlogica keert ook God "terug" om Zich te ontfermen (vgl. 7:19; Hos. 5:15-6:2).
Grieks, waar het meespeelt: de Septuaginta (LXX) vertaalt de "oorsprongen" van 5:1 met exodoi, "uittochten", en "de rest" van 5:2 met hoi epiloipoi, "de overigen" — de verwant van het hoi loipoi waarmee Openbaring 12:17 "de overigen van haar zaad" aanduidt en Paulus "de overigen" tegenover de uitverkorenen zet (Rom. 11:7). Kleine, verwante woorden; zij binden Micha aan het laatste bijbelboek zonder dat er een citaat staat.
De dragende Hebreeuwse (en enkele Griekse) woorden van dit boek, kort verklaard, met de plaats waar Micha ze gebruikt. Wie een term in de lopende tekst tegenkomt en zich afvraagt wat er precies staat, vindt hier het grondwoord terug. De vertaling is concordant gehouden: hetzelfde grondwoord krijgt zoveel mogelijk hetzelfde Nederlandse woord, zodat de draden zichtbaar blijven.
acharit ha-jamim (אַחֲרִית הַיָּמִים) — "het laatste van de dagen", "het einde van de dagen". De vaste eindtijd-formule waarmee Micha zijn heilsvisioen opent (4:1). Zij zet de horizon: wat volgt speelt op de verste dag.
avon (עָוֺן) — ongerechtigheid, schuld; niet zozeer de dáád als de schuldlast die zij achterlaat. Micha's slot draait om wat met de avon gebeurt: God "draagt" haar weg en werpt haar in de zee (7:18-19).
bat-Sion (בַּת־צִיּוֹן) — "dochter Sion". Geen persoon maar de stad-als-vrouw: Jeruzalem gepersonifieerd. Zij wordt toegesproken (4:8), krimpt ineen als een barende (4:10), en spreekt ten slotte zelf in het slot (7:8-10). De vrouwelijke hoofdpersoon van het boek.
Bozra (בָּצְרָה) — een crux in 2:12. Het woord kan de stad BozraBozraDe plaats van bescherming en van de terugkeer van de Losser aan het einde van de zeventigste week. zijn (een toevluchtsoord, vgl. Jes. 34:6; 63:1) of een gewone "schaapskooi". De vocalisatie beslist, en de zaak is niet dicht.
chesed (חֶסֶד) — goedertierenheid: de trouwe, verbondsgebonden liefde die verdergaat dan verplichting. Het scharnierwoord van Micha's ethiek én zijn theologie: de mens moet chesed liefhebben (6:8), en God is het — "want Hij heeft behagen in chesed" (7:18), tot in de eed aan de vaderen (7:20).
chevlei mashiach (חֶבְלֵי מָשִׁיחַ) — "de weeën van de Messias", een latere rabbijnse term voor de barensnood die aan de verlossing voorafgaat. Het motief zit al in Micha: de wee van dochter Sion (4:9-10) die uitloopt op de geboorte van de Heerser (5:2).
El (אֵל) — God, met de grondbetekenis "de sterke". De vorm van de naam-vraag in 7:18, mi-El kamokha ("Wie is een God als U"), staat zó nergens anders in de Hebreeuwse Bijbel; zij verbindt de vraag mi kamokha van het Lied bij de Zee (Ex. 15:11, daar tweemaal, met ba-elim, "onder de goden") met het mi El van Deut. 3:24 en 2 Sam. 22:32. Zie Bijlage A.
ha-poretz (הַפֹּרֵץ) — "de Doorbreker". De figuur die in 2:13 vóór de kudde uit door de poort breekt en het volk naar buiten leidt, met JHWH aan het hoofd. Het is de eerste gestalte van de messiaanse Koning-Herder die in Betlehem terugkeert (5:1).
har (הַר) — berg. Micha's boek staat of valt met bergen: de berg die smelt onder God (1:4), de berg Sion die tot puin wordt (3:12), en dezelfde berg die in het laatste van de dagen boven alle bergen wordt verhoogd (4:1). De berg is de plaats waar hemel en aarde elkaar raken.
JHWH (יהוה) — de eigennaam van God, het onuitsprekelijke Tetragram, in dit boek weergegeven als JHWH (niet vervangen door "de HEER"). De naam die Micha in zijn eigen naam draagt: mi-kha-Jah, "Wie is als JHWH".
jatsa (יָצָא) — uitgaan, uittrekken; het werkwoord van de uittocht. Micha weeft er een draad mee: God gaat uit van Zijn plaats (1:3), het volk trekt uit door de poort (2:13), en "als in de dagen dat u uittrok uit Egypte" toont God opnieuw wonderen (7:15) — de tweede uittocht.
jom (יוֹם) — dag. In het bijzonder de tweezijdige eindtijd-dag: de jom pequdda, "dag van de bezoeking" (7:4), die oordeel brengt, én "te dien dage" de dag van herbouw en terugkeer (7:11-12). Dezelfde dag, twee gezichten.
Migdal-Eder (מִגְדַּל־עֵדֶר) — "de Schaapstoren" (4:8), de wachttoren bij de kudde. De naam verbindt Jeruzalem met Betlehem (vgl. Gen. 35:21) en met de herder-koning: de plaats waar de heerschappij terugkeert tot dochter Sion.
mi kamokha (מִי כָמוֹךָ) — "Wie is als U?" De vraag die Micha's naam ís, en die zijn boek sluit (7:18). Zie El en Bijlage A.
moshel (מוֹשֵׁל) — heerser, de regeerder. Het woord voor de figuur uit Betlehem (5:1), bewust gekozen naast "koning" (melek): een heerser van Wie de oorsprong "van ouds, van de dagen van de eeuwigheid" is.
Nimrod (נִמְרֹד) — de eerste "geweldige jager" en rijk-stichter van Genesis 10, bouwer van Babel en Assur. Micha noemt Assur "het land van Nimrod" (5:5) en identificeert het achtste-eeuwse rijk zo als het jongste masker van het aloude anti-God-rijk — het Jager-rijk tegenover de Herder-Koning.
pequdda (פְּקֻדָּה) — bezoeking, het moment waarop God rekenschap komt vragen. De "dag van uw bezoeking" (7:4) is het kantelpunt van het boek: het einde van het oordeel en het begin van de omkeer.
pesja (פֶּשַׁע) — overtreding, in de grondbetekenis rebellie, moedwillige opstand tegen een heer. Het zwaarste van Micha's drie schuld-woorden. Het boek opent ermee (de pesja van Jakob, 1:5) en eindigt met God die "voorbijgaat aan de pesja" van Zijn overblijfsel (7:18).
raʿa (רָעָה) — weiden, herderen. Het werkwoord van de herder-koning: de Heerser "zal staan en weiden" (5:3), en het overblijfsel bidt "weid uw volk met uw staf" (7:14). Ook, ironisch, van de vijandige herders die "het land van Nimrod weiden met het zwaard" (5:5).
riv (רִיב) — twist, rechtsgeding, aanklacht. De juridische grondvorm van Micha 6-7: God "heeft een riv met Zijn volk" (6:2), roept de bergen als getuigen, en het volk belijdt ten slotte dat Hij "mijn riv zal voeren" tot recht (7:9). Het boek is een verbondsproces.
setuma / petucha (סתומה / פתוחה) — de "gesloten" en "open" paragraaf-tekens waarmee de Masoreten de tekst in eenheden verdeelden. Zij zijn geen deel van de oorspronkelijke tekst maar de oudste bewaarde lees-indeling; dit boek gebruikt ze onder meer bij 5:1-5 (één doorlopende paragraaf — zie Deel V).
sheerit (שְׁאֵרִית) — overblijfsel: wat na het oordeel overblijft en het herstel draagt. Micha's meest kenmerkende woord (vijfmaal, drie ervan "het overblijfsel van Jakob"). Tweezijdig: onder de volken dauw én leeuw (5:6-7), en degene over wie God de schuld wegdraagt (7:18).
shimʿu (שִׁמְעוּ) — "Hoort!", de gebiedende wijs meervoud van sjama (horen). Het openingswoord van elk van Micha's drie grote orakels (1:2; 3:1; 6:1) — het commando dat het boek in drie bewegingen deelt.
sjava (שָׁבַע) — zweren, een eed doen. Het slotwoord van het boek: God zal Zijn trouw betonen "zoals U aan onze vaderen hebt gezworen" (7:20). De verlossing rust niet op de mens maar op Gods gezworen eed.
we-atta (וְאַתָּה) — "en u/gij". Belangrijk om te onderscheiden van het gelijkluidende we-atta (וְעַתָּה, "en nu", van atta = nu). Het persoonlijk voornaamwoord we-atta (וְאַתָּה) verbindt Migdal-Eder (4:8) met Betlehem (5:1) tot één aanspraak — de inclusio die het hart van het boek omsluit (zie Deel IV en V).
yeshuvun (יְשׁוּבוּן) — "zij zullen terugkeren" (5:2). Het werkwoord van omkeer en terugkeer (shuv): "de rest van zijn broeders" (jeter echaw; de Septuaginta: hoi epiloipoi tōn adelphōn autōn, "de overigen van hun broeders") keert terug tot de kinderen van Israël. In Micha's slotlogica keert ook God "terug" om Zich te ontfermen (vgl. 7:19; Hos. 5:15-6:2).
Grieks, waar het meespeelt: de Septuaginta (LXX) vertaalt de "oorsprongen" van 5:1 met exodoi, "uittochten", en "de rest" van 5:2 met hoi epiloipoi, "de overigen" — de verwant van het hoi loipoi waarmee Openbaring 12:17 "de overigen van haar zaad" aanduidt en Paulus "de overigen" tegenover de uitverkorenen zet (Rom. 11:7). Kleine, verwante woorden; zij binden Micha aan het laatste bijbelboek zonder dat er een citaat staat.