Verklarende woordenlijst

10 min lezen

De Hebreeuwse woorden en de vaktermen die in dit boek voorkomen, kort verklaard — met telkens, waar dat helpt, de plaats in Daniël 9 en de bijlage waar het woord ten volle wordt behandeld. Hebreeuwse woorden staan in transliteratie; de concordante kernvertaling die dit boek gebruikt, staat cursief. Het uitgangspunt overal: gelezen wordt het geschreven medeklinkerlichaam (de consonantale tekst), niet de latere klinker- en zang-tekens als gezag.

Hebreeuwse woorden (Daniël 9 en omgeving)

acharei (אַחֲרֵי) — ná, achter. Het scharnierwoordje van 26a: de Gezalfde wordt afgesneden "ná de 62 weken" — niet óp het eindpunt van de 69ste week. Het haalt de dood van de telling-grens af en opent de ruimte tussen blauwdruk en uitvoering (Bijlage D §1).

avon (עָוֹן) — ongerechtigheid, kromheid. Het derde zonde-woord van 24f; de scheefte die "verzoend" wordt.

ba'at (בעט) — trappen, achteruitslaan. Maar twee keer in de Bijbel: Deuteronomium 32:15 (Jesjurun werd vet en trapte, en verliet God) en 1 Samuël 2:29 ("waarom trapt u tegen Mijn slachtoffer en Mijn spijsoffer?"). De taal van verbondsontrouw (Bijlage J §4).

banah (בנה) — bouwen (de stenen, de muren). Met shuv het werkwoordspaar van 25d ("herstellen en bouwen").

berit (בְּרִית) — verbond. In 27a niet "gesneden" (karat) maar "met overmacht sterk gemaakt" (higbir): een pact dat de velen voordeel belooft en de vorst de macht geeft, geen genadeverbond. Sleutelwoord van de grendel in 11:22 (nagid berit, Bijlage I).

chalaq / chalaqlaqqot (חלק / חֲלַקְלַקּוֹת) — glad zijn; vleierij. De "gladde lippen" van Psalm 12:3-4, naast de enige andere hifil van gabar (12:5); in Daniël de methode van de eindvorst (11:21, 32, 34).

chatak (חתך) — uitsnijden, vastbesluiten. 24a: de 70 zevens zijn uit de tijd "uitgesneden." Opent het snij-veld (samen met charats, karat, gazar) dat het hele hoofdstuk weeft.

charats / charuts (חרץ / חָרוּץ) — scherp snijden, beslissen / uitgesneden gracht. Van de beschermgracht (25i) tot de "besloten verwoestingen" (26h) tot het "vast besluit" (27f). De snede die eerst beschermt, gaat later vonnissen.

chatam (חתם) — verzegelen. Het scharnierwoord van 24, met twee operatieve betekenissen: afsluiten/beëindigen én waarmerken/bekrachtigen. Zonden verzegelen (24e) én visioen en profeet verzegelen (24h). De titel van het boek leeft hier (Bijlage E §3).

chatzi (חֲצִי) — helft, midden. 27c: "op de helft van de week" — het scharnier waar het offer wordt gestaakt.

chatat / asham (חַטָּאת / אָשָׁם) — zondoffer / schuldoffer: de verzoeningsoffers bij uitstek. Niet genoemd in 9:27 (Bijlage J).

Elohim (אלהים) — God. Letterwaarde 86 — de waarde waarop het aantal woorden van 9:24-27 uitkomt in de telling van Bijlage B; een "overt"-signaal (getal én betekenis present).

gabar / higbir (גבר / הִגְבִּיר) — sterk zijn, de overhand krijgen / met overmacht sterk maken. De hifil staat maar twee keer in de Bijbel: 9:27 en Psalm 12:5 (de hoogmoedigen: "wie is heer over ons?"). 27a: het verbond wordt niet gesloten (karat) maar sterk gemaakt, voor de velen. Twee kanten in één woord: overmacht (Oud-Grieks dynasteusei hē diathēkē, "het verbond zal heersen"; Daniël 11:3 melekh gibbor) en versterking voor de ontvangers (Theodotion dynamōsei; Zacharia 10:6, 12). Macht die zich aandient als voordeel (8:25; 11:21, 24, 39; Lucas 22:25). Oervorm: Nimrod de gibbor en Babel in Sinear (Genesis 10:8-10; 11:1-9). Een agens-Janus (wie maakt het verbond sterk: de Gezalfde of de komende vorst?), zie Bijlage E.

ga'al (גאל) — verlossen (de daad van de losser). Letterwaarde 34; valt exact op de 34-letter-afsnijdings-clausule (26a-c) — de handtekening van de Verlosser op het vers van de afsnijding (Bijlagen B en E §4).

Goël (גואל) — Losser, bloedverwant-verlosser. Ga'al (34) + de waw (verbinding, vlees-wording) = 40. De daad wordt een Persoon: Christus de Goël, die eerst de prijs betaalt (kruis) en daarna in bezit neemt (wederkomst) — het Goël-patroon dat het hele boek draagt.

kalah (כלה) — voleindigen, een einde maken. 24d en 27f vormen de buitenste boog: van "de overtreding voleindigen" tot "de voleinding over de verwoester."

kala' (כלא) — opsluiten, in bedwang brengen. De aleph-lezing van 24d; naast kalah een verdedigbare dubbelzinnigheid (de zonde beëindigd óf vastgezet).

kanaf (כְּנַף) — vleugel, rand, slip, tempeltin. De verbondsslip van bescherming over de bruid (Ruth 3:9; Ezechiël 16:8), in 27e omgekeerd tot een "vleugel van gruwelen" — bescherming verkeerd in verwoesting (Bijlage E §3).

kaphar (כפר) — verzoenen (wegwissen of met een losprijs voldoen, niet "bedekken"). Doel 3 (24f); de daad die op de Grote Verzoendag thuishoort (Bijlage D §5). In Samuël ook: genoegdoening aan een beledigde partij (2 Samuël 21:3; vgl. Genesis 32:20, Jakob die Esau met een minchah "verzoent"). In 1 Samuël 3:14 juist ontkend: geen verzoening door slachtoffer of spijsoffer (Bijlage J §4).

karat / yikareth (כרת) — afsnijden; passief yikareth, "wordt afgesneden" (26b). Twee velden in één woord: de kareth-doodstraf én verbond-snijden (karat berit). De rijkste Janus van het hoofdstuk, met de Genesis-15-omkering (Bijlage E §4).

maskil / maskilim (מַשְׂכִּיל) — de verstandige(n), de inzichtigen. Zij die "velen tot inzicht brengen" (11:33) en "het zullen verstaan" (12:10); in dit boek verbonden met de 144.000 (Bijlage C §5).

mashiach (מָשִׁיחַ) — Gezalfde. 25e (mashiach nagid, "Gezalfde-Vorst") en 26b. Letterwaarde 358 (= nachash, slang — de overwonnene); de qere-vorm geeft 358, de ketiv 359 (Bijlage A/B).

meshomem (מְשֹׁמֵם) — verwoester (actief deelwoord, 27e). Deelt het cluster mem-shin met Mashiach — de gespiegelde tegenfiguur (Bijlage E §4).

minchah (מִנְחָה) — gave, tribuut; spijsoffer (onbloedig). Oorspronkelijk de schatting aan een meerdere (Genesis 32:13-20; Richteren 3:15-18; 1 Samuël 10:27; 2 Samuël 8:2, 6); in de cultus het graanoffer. Met zevach het paar van 27d: de loyaliteitsoffers (Bijlage J). Ook het avondoffer waarbij Gabriël komt (9:21; vgl. Ezra 9:4-5; Psalm 141:2).

nachash (נחש) — slang. Letterwaarde 358, gelijk aan mashiach (qere): de Gezalfde en de slang die Hij vertreedt delen één getal — speculatief gemerkt, eerlijk als zodanig gewogen (Bijlage B).

nagid (נָגִיד) — vorst, voorste, leider. Moreel kleurloos: 25e (de Gezalfde-Vorst) én 26e (de komende vorst). Het verschil zit in de woorden eromheen, niet in de titel (Bijlage I).

nagid ha-ba (נָגִיד הַבָּא) — een komende vorst (26e). De figuur van wie het vólk de stad verderft en die in vers 27 gaat handelen — de eindvorst, niet de Gezalfde (Bijlage I §1-3).

nagid berit (נְגִיד בְּרִית) — vorst van het verbond (11:22). De grendel die hoofdstuk 11 aan 9:26-27 vastklinkt (nagid + berit + sheteph); een Janus tussen het slachtoffer en de eindvorst die het verbond met overmacht sterk maakt (Bijlage I §4-5).

natak (נתך) — uitgieten (idiomatisch voor uitgegoten toorn). 27g echoot 9:11: van vloek-over-het-volk naar oordeel-over-de-verwoester.

nesekh (נֶסֶךְ) — plengoffer. Met minchah de formule voor de dagelijkse dienst die in Joël 1:9, 13 wordt "afgesneden"; Theodotion gebruikt voor 9:27 hetzelfde Griekse paar (thysia kai spondē) als de LXX in Joël (Bijlage J §5).

olah (עֹלָה) — brandoffer, het offer van volledige overgave, dat ook verzoening doet (Leviticus 1:4). Met zevach de vaste formule voor de héle cultus (olah u-zevach, 43 verzen; 1 Samuël 15:22). Opvallend afwezig in 9:27 (dat zevach u-minchah zegt), terwijl Daniël 8/11/12 voor de cultus-stop tamid gebruiken — zelf een dagelijks brandoffer (Bijlagen A en J).

pesha (פֶּשַׁע) — opstand, overtreding. Het eerste en zwaarste zonde-woord (24d): bewuste rebellie.

qodesh qodashim (קֹדֶשׁ קָדָשִׁים) — allerheiligste. Overwegend de heilige plaats of het altaar (23 keer onbepaald); de persoonlijke lezing is grammaticaal mogelijk in 1 Kronieken 23:13 en wordt gedragen door het inwijdingspatroon van Exodus 40:9-15 en de stamverbinding limshoach (24) → mashiach (25). Doel 6 (24i); een sterke Janus (Bijlage E §3).

rabbim (רַבִּים) — de velen, de menigte. 27a (la-rabbim). Met lidwoord en le- vier keer in de Bijbel: Jesaja 53:11 (de Knecht rechtvaardigt de velen), Daniël 11:33 (de verstandigen onderwijzen de velen), 9:27 (de vorst maakt een verbond sterk voor de velen) en Ester 4:3. Drie stemmen dingen naar dezelfde menigte; de vorst als tegenbeeld van de Knecht, tot in de verdeelde buit (Jesaja 53:12 ↔ Daniël 11:24, 39).

shachat / yashchit (שחת) — verderven, te gronde richten. 26e: het volk van de komende vorst "zal verderven" (yashchit, Hifil, actief) — grammaticaal het tegendeel van de passief afgesneden Gezalfde (Bijlage I §1).

shabat / yashbit (שבת) — rusten (gewone stam, Genesis 2:2); hifil yashbit: doen ophouden, stilleggen, wegnemen — in alle 40 hifilvormen feitelijk, nooit "voltooien". 27d: het stilleggen van de offerdienst door de komende vorst. De eerder voorgestelde Janus ("tot rust gebracht" bij het kruis) doorstaat toets 1 niet (Bijlage E §3; Bijlage J §6).

shalvah (שַׁלְוָה) — rust, zorgeloosheid. Acht keer in de Bijbel, drie keer in Daniël, telkens als wapen van de eindvorst: "in de rust zal hij velen verderven" (8:25; 11:21, 24). De schijnvrede waarin het verbond van 27a werkt.

shamem (שמם) — verwoesten, ontzetten. De progressie shomemot (26h) → meshomem (27e) → shomem (27g): het woordveld dat het oordeel voltrekt.

sheteph (שֶׁטֶף) — overstroming, vloed. 26f ("zijn einde in een vloed"); keert terug in 11:22 als grendelwoord naar 9:26 (Bijlage I §4).

Shin'ar (שִׁנְעָר) — Sinear, de vlakte van Babel. Het land van Nimrods koninkrijk en van de toren (Genesis 10:10; 11:2) en van Amrafel, de eerste in de coalitie van Genesis 14 (14:1, 9); Genesis 11 en 14 zijn de enige hoofdstukken met Sinear én asfalt (חֵמָר: 11:3; 14:10); Daniël gebruikt de naam één keer (1:2). De achtergrond van de gibbor-trek in 27a.

shiqquts / shiqqutsim (שִׁקּוּצִים) — gruwel(en) (afgodische gruwel). 27e: "een vleugel van gruwelen"; in 11:31 en 12:11 "de gruwel die verwoest."

shomem (שֹׁמֵם) — verwoester (persoon) óf verwoeste/verlatene (toestand). 27g; een echte Janus die het vonnis enacteert (Bijlage E §3).

shuv (שוב) — doen terugkeren, herstellen. Met banah in 25d ("herstellen en bouwen").

tamid (תָּמִיד) — het gedurige (offer). De term die Daniël 8:11; 11:31; 12:11 gebruiken — en die 9:27 juist vermijdt (zie olah).

waw (ו) — de verbindingsletter ("en"), getalswaarde 6. Het scharnier dat ga'al (34) tot Goël (40) maakt: de daad wordt een Persoon door de "vlees geworden" verbinding (Bijlage E §4).

zevach (זֶבַח) — slachtoffer (bloedig), het offer dat gegeten wordt: vredeoffer, verbondsmaal (Psalm 50:5), clan- en koningsmaal (1 Samuël 9:12; 11:15; 20:6). Wordt in de Tora nergens gebruikt om verzoening te doen. Met minchah het paar van 27d; met olah de formule voor de hele cultus (Bijlage J).

Vak- en kadertermen

Anno Mundi (AM) — "jaar van de wereld," telling vanaf de schepping. De joodse (Seder Olam-)telling erkent zelf een gat van ~165 jaar in de Perzische periode; de epoche-afstand tot de genealogisch afgeleide telling is een ander getal — 206 jaar (3761 vs. 3967 v.Chr.), met een eigen grootboek. Beide niet versmelten (hoofdstuk 13). In Gods Algoritme valt 2034 rond 6000 AM (Bijlage D §6).

atnach — het Masoretische hoofd-zang-accent; valt na "zeven zevens" in 9:25 en wordt gebruikt om de "twee gezalfden"-lezing te steunen. Laat (±800-1000 n.Chr.) en in dit boek niet beslissend: de accenten zijn middeleeuwse interpretatie, geen gezag.

blauwdruk ↔ uitvoering — het dragende model van dit boek: de 70 weken hebben een blauwdruk (AD 27-34, het recht verworven aan het kruis, rustend op 9:26) en een uitvoering (2027-2034, de zeventigste week zelf, rustend op 9:27). Lexicaal draagt vooral yikareth (26b) de juridische kant; yashbit (27d) hoort bij de uitvoering (Bijlagen D, E en J).

consonantale tekst (medeklinkertekst) — het geschreven medeklinkerlichaam van het Hebreeuws, ouder dan de Masoretische klinker- en zang-tekens. Dit boek leest dít als gezag (vandaar bv. de open am/im in 26e), niet de latere puntzetting.

gematria — getalswaarde van letters. Overt: getal én woord beide in de tekst, inhoud-congruent (verdedigbaar). Secret: getal verschijnt pas na keuzes van de analist (grotendeels willekeurig). Het onderscheid bepaalt wat telt (Bijlage B).

Goël-patroon — het lospatroon van de bloedverwant-verlosser (Leviticus 25; Ruth): eerst de losprijs betalen, dan het erfdeel in bezit nemen. In dit boek de motor onder blauwdruk ↔ uitvoering: het kruis verzekert de vrijlating, de wederkomst levert haar.

Hosea-brug — de typologische "gap" van bijna 2000 jaar tussen de 69e/70e week, op grond van Hosea 6:1-2 ("na twee dagen [...] op de derde dag") met de wisselkoers één dag = 1.000 jaar (Psalm 90:4; 2 Petrus 3:8): AD 27 → 2027, AD 34 → 2034 (Bijlage D §6).

Janus-parallellisme — een woord dat tegelijk twee betekenissen draagt, achteruit en vooruit kijkend (Cyrus Gordon; Scott Noegel). Zie Bijlage E.

jubeljaar (49 vs 50) — de telling is 49 (zeven sabbatsweken; Daniëls 490 = 10×49), en dat is de enige telling waarin dit werk rekent: 49 is óók de enige historisch verankerbare cyclus (b. Megilla 14b / b. Arachin 12a — interval 49). Het 50e/kroonjaar (Lev. 25) levert het beeld van de vrijlating, niet de som. 49 en 50 mogen nooit in één berekening. De formule 6000 = 120 × 50 benoemt de wijzerplaat; zij draagt haar niet — de 6.000 rust op de scheppingsweek (Ps. 90:4; 2 Petr. 3:8), niet op een jubelrekening (Bijlage D §3; einddossier: De Hoeksteen, hoofdstuk 5, "De honderdtwintigste jubel").

Ketiv / Qere — Ketiv = wat geschreven staat (de medeklinkers); Qere = wat gelezen wordt (de leestraditie). Dit boek leest het geschreven medeklinkerlichaam; bij mashiach geeft de qere 358, de ketiv 359 (Bijlage A).

look-elsewhere-effect — met genoeg telkeuzes ligt bijna elk getal naast een betekenisvol woord; "nabijheid" bewijst daarom op zichzelf niets. De correctie die de getallen-these eerlijk houdt (Bijlage B).

Masoretische tekst (MT) — de middeleeuwse standaardtekst van de Hebreeuwse Bijbel, mét de klinker- en zang-tekens die de Masoreten toevoegden. Gezaghebbend voor de medeklinkers; de latere tekens behandelt dit boek als interpretatie.

matres lectionis — "leesmoeders": medeklinkers (w, j, h) die als klinker fungeren. Het strippen ervan geeft het skelet — de zwakste tel-categorie (Bijlage B).

merisme — twee uitersten die het geheel aanduiden. De vaste formule voor de hele offerdienst is olah u-zevach (brandoffer en slachtoffer, 43 verzen); zevach u-minchah (27d) noemt de cultus als eerbetoon (Bijlage J).

mispar hechrachi — de standaard-gematria (elke letter zijn gewone getalswaarde). De enige telmethode waarop dit boek leunt voor de "overt"-signalen.

perat katan / perat gadol — "kleine / grote telling": het joodse jaar zónder de duizendtallen (5794 → "794") respectievelijk mét. De 5794 (het joodse jaar 2033/34; op de meesterklok 5999) speelt mee in de getallen-laag (Bijlage B; hoofdstuk 13).

Septuaginta (LXX) / Theodotion — de Griekse Daniël-vertalingen. De kerk nam Theodotion over (de oudere Oud-Griekse Daniël gold als te vrij); Theodotion leest 7 + 62 zevens samen naar één "gezalfde leider," tegen de latere atnach-splitsing in — een oude getuige vóór de eenheidslezing (Bijlage A).

Seder Olam Rabbah — de rabbijnse chronologie (2e eeuw n.Chr.) en basis van de joodse jaartelling; perst de Perzische periode samen. Twee grootheden, die men niet mag versmelten: 165 jaar is het gat dat de joodse traditie zélf erkent (Rav Schwab: "at least 165 years"), en 206 jaar is de epoche-afstand tussen de begindata van de rabbijnse telling (jaar 1 = herfst 3761 v.Chr.) en de genealogisch afgeleide (jaar 0 = herfst 3967 v.Chr.) — een eigen grootboek van vier posten, geen synoniem van de 165 (hoofdstuk 13; Bijlage B §7; De Hoeksteen, hoofdstuk 4, "De ontbrekende jaren"). De jaartallen zelf verschillen 205: het joodse jaar 5794 is op de klok 5999.

SSER-skelet — de medeklinker-ruggengraat van een woord na reductie; gebruikt voor de skelet-telling, en eerlijk gemarkeerd als de zwakste tel-categorie (Bijlage B).

twee brandpunten — het criterium dat een wereldrijk pas als "metaal/beest" meetelt wanneer het zowel Jeruzalem (de stad van God) als Babel (de stad van de mens) langdurig bezat. Het sluit Rome als eindmacht uit en wijst naar het kalifaat (Bijlage H).

11QMelchizedek — Qumran-tekst (±100 v.Chr.) die Daniëls 490 als 10 jubeljaren leest, uitlopend op een eindtijd-vrijlating door een hemelse Verlosser op de Grote Verzoendag. Sterk als getuige van een oude lezing, zwak (fragmentarisch, gereconstrueerd) als drager van een precies getal — geen datum op een haakje (Bijlage D §4).